ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការផ្ទុះជំងឺអេបូឡានៅសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ (DRC) ដែលបានកើតឡើងរវាងឆ្នាំ២០១៨ និងឆ្នាំ២០២២ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍សុខភាពសាធារណៈដ៏ស្មុគស្មាញ និងធ្ងន់ធ្ងរបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ការផ្ទុះនេះបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី ១ សីហា ២០១៨ នៅខេត្តកូរ៉េខាងជើង (North Kivu) ហើយបានរីករាលដាលទៅកាន់ខេត្តអ៊ីរូប៉ា (Ituri) និងខេត្តកូរ៉េខាងត្បូង (South Kivu)។ តាមការរាយការណ៍របស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ការផ្ទុះនេះត្រូវបានប្រកាសជាគ្រោះអាសន្នសុខភាពសាធារណៈអន្តរជាតិ (PHEIC) នៅថ្ងៃទី ១៧ កក្កដា ២០១៩។ ការផ្ទុះនេះបានបន្តអស់រយៈពេលជិតពីរឆ្នាំ ហើយត្រូវបានប្រកាសបញ្ចប់ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ២៥ មិថុនា ២០២០។

ក្នុងអំឡុងពេលនោះ មានករណីឆ្លងដែលបានរាយការណ៍ជាង ៣,៤៧០ ករណី ក្នុងនោះមានអ្នកស្លាប់ចំនួន ២,២៨០ នាក់ ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាការផ្ទុះជំងឺអេបូឡាធំជាងគេទីពីរក្នុងពិភពលោក បន្ទាប់ពីការរាតត្បាតនៅអាហ្វ្រិកខាងលិចឆ្នាំ២០១៤-២០១៦។ បន្ទាប់មក នៅឆ្នាំ២០២១ មានការផ្ទុះឡើងថ្មីមួយទៀតនៅខេត្តកូរ៉េខាងជើង ដែលត្រូវបានទប់ស្កាត់បានយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដោយប្រើប្រាស់មេរៀនពីការផ្ទុះមុន។ ក៏ប៉ុន្តែ ករណីថ្មីៗបានបន្តកើតមានរហូតដល់ឆ្នាំ២០២២ ដែលមួយចំនួនបានមកពីការឆ្លងឡើងវិញពីអ្នករស់រានមានជីវិត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

តំបន់រងផលប៉ះពាល់គឺស្ថិតនៅភាគឦសាននៃ DRC ដែលជាតំបន់មានប្រជាជនកុះករ និងសម្បូរជម្លោះ។ ខេត្តកូរ៉េខាងជើង មានផ្ទៃដីប្រហែល ៥៩,៤៨៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនជាង ៨ លាននាក់ ខណៈខេត្តអ៊ីរូប៉ា មានប្រជាជនប្រមាណ ៤ លាននាក់។ តំបន់ទាំងនេះសំបូរទៅដោយធនធានរ៉ែដូចជា មាស តង់តាលុម និងសំណប៉ាហាំង ប៉ុន្តែវាក៏ជាកន្លែងដែលមានវត្តមានក្រុមប្រដាប់អាវុធជាង ៧០ ក្រុមផងដែរ។

ប្រជាជនក្នុងតំបន់ភាគច្រើនជាជនជាតិនីរ៉ាវ៉ាន់ដា (Nande, Hutu, Tutsi) និងក្រុមជនជាតិដទៃទៀត។ ភាសាសំខាន់រួមមាន ស្វាហ៊ីលី (Swahili) និងបារាំង។ ដោយសារជម្លោះរ៉ាំរ៉ៃ ប្រជាជនជាច្រើនត្រូវបានផ្លាស់ទីលំនៅជាបន្តបន្ទាប់ ដែលធ្វើឱ្យពួកគេងាយរងគ្រោះនៅពេលមានការផ្ទុះជំងឺ។ ចលនាឆ្លងកាត់ព្រំដែនជាមួយប្រទេសអ៊ូហ្គង់ដា និងរវ៉ាន់ដាក៏ជាកត្តាប្រឈមសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងជំងឺផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

មេរោគអេបូឡាត្រូវបានគេរកឃើញដំបូងក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៦ នៅក្បែរទន្លេអេបូឡាក្នុងខេត្តអេក្វាទ័រ (Équateur) នៃប្រទេស DRC (ដែលពេលនោះហៅថាហ្សៃរ)។ ចាប់តាំងពីពេលនោះ ប្រទេសនេះបានជួបប្រទះការផ្ទុះជំងឺអេបូឡាចំនួន ១១ លើក ដែលភាគច្រើនកើតឡើងនៅតំបន់ដាច់ស្រយាល និងអាចត្រូវបានទប់ស្កាត់បានយ៉ាងឆាប់។

យោងតាមវិគីភីឌា ការផ្ទុះឆ្នាំ២០១៨-២០២០ គឺជាលើកទីដប់នៅក្នុងប្រទេស ប៉ុន្តែជាលើកទីមួយដែលកើតឡើងនៅក្នុងតំបន់មានជម្លោះប្រដាប់អាវុធសកម្ម។ ការឆ្លើយតបត្រូវបានរារាំងដោយការវាយប្រហារប្រឆាំងនឹងមណ្ឌលព្យាបាល និងបុគ្គលិកសុខាភិបាល។ មានរបាយការណ៍វាយប្រហារជាង ៤២០ លើក ដែលបណ្តាលឱ្យបុគ្គលិកសុខាភិបាលនិងអ្នកឆ្លើយតបខាងមនុស្សធម៌ស្លាប់ជាង ១១ នាក់ និងរបួសជាច្រើននាក់ទៀត។ អំពើហិង្សានេះបានបង្ខំឱ្យអង្គការជំនួយផ្អាកសកម្មភាពជាបណ្តោះអាសន្ន ហើយពេលខ្លះបុគ្គលិកសុខាភិបាលបានធ្វើកូដកម្មទាមទារសន្តិសុខនិងប្រាក់ខែ។

វ៉ាក់សាំងសាកល្បង rVSV-ZEBOV-GP (Ervebo) ផលិតដោយក្រុមហ៊ុន Merck ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយជាលើកដំបូង ក្រោមយុទ្ធសាស្ត្រ «ការចាក់វ៉ាក់សាំងជុំវិញរង្វង់» (ring vaccination) ដែលបានជួយបញ្ឈប់ការឆ្លង។ ទោះជាយ៉ាងណា ការតាមដានអ្នកជំងឺនៅតែជាបញ្ហាប្រឈមដោយសារការលាក់បាំងករណីឆ្លង និងការបដិសេធការចាក់វ៉ាក់សាំង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការផ្ទុះជំងឺអេបូឡាបានបណ្តាលឱ្យមានផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងតំបន់ ជាពិសេសដោយសារការរឹតត្បិតការធ្វើដំណើរ និងការបិទទីផ្សារ។ ទីក្រុងសំខាន់ៗដូចជា បេនី (Beni) និងប៊ូតេមបូ (Butembo) ដែលជាមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្ម បានរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ សកម្មភាពកសិកម្ម រួមទាំងការដាំដុះកាហ្វេ និងចេក ត្រូវបានរាំងស្ទះ ដោយសារការភ័យខ្លាចឆ្លង និងការរឹតត្បិតចលនា។

ផ្នែកវប្បធម៌ ទំនៀមទម្លាប់បុណ្យសពប្រពៃណីដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការសម្អាត និងការប៉ះពាល់សព បានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការរីករាលដាលមេរោគ។ ការព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ទាំងនេះដោយក្រុមគ្រូពេទ្យអន្តរជាតិ បានបង្កើតភាពតានតឹង និងការមិនទុកចិត្ត។ លើសពីនេះ ការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានមិនពិត ដូចជាថាអេបូឡាជាជំងឺក្លែងបន្លំ ឬជាការពិសោធន៍របស់បរទេស បានធ្វើឱ្យប្រជាជនមួយចំនួនប្រឆាំងនឹងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងសុខាភិបាល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

មេរៀនពីការផ្ទុះជំងឺអេបូឡានៅ DRC មានសារៈសំខាន់សម្រាប់សុខភាពសាធារណៈពិភពលោកនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ការឆ្លើយតបបានបង្ហាញពីតម្រូវការក្នុងការរួមបញ្ចូលសន្តិសុខ ការចូលរួមសហគមន៍ និងប្រព័ន្ធសុខាភិបាលមូលដ្ឋាន ជាជាងផ្តោតតែលើវិធានការវេជ្ជសាស្ត្រ។ ការបង្កើតវ៉ាក់សាំងមានប្រសិទ្ធភាព និងការអនុម័តរបស់វាដោយ WHO និង FDA ក៏ជាសមិទ្ធផលដ៏សំខាន់ផងដែរ។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse ប្រធានបទនេះរំលេចពីស្ថានភាពរបស់បុគ្គលិកសុខាភិបាលក្នុងតំបន់ជម្លោះ និងការធ្វើកូដកម្មដើម្បីទាមទារលក្ខខណ្ឌការងារសមរម្យ។ នៅកម្ពុជា ការពិភាក្សាអំពីសិទ្ធិ និងការការពារបុគ្គលិកសុខាភិបាលគឺពាក់ព័ន្ធ ជាពិសេសក្នុងពេលដែលប្រទេសកំពុងពង្រឹងប្រព័ន្ធសុខាភិបាលសម្រាប់ជំងឺរាតត្បាតនាពេលអនាគត។ ការយល់ដឹងពីបទពិសោធន៍នៅ DRC អាចផ្តល់ជាមេរៀនដើម្បីការពារអ្នកផ្តល់សេវាសុខភាពជួរមុខ និងធានាថាពួកគេមានការគាំទ្រគ្រប់គ្រាន់។