ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia រលកកម្ដៅ (Heat wave) គឺជារយៈពេលដ៏យូរនៃអាកាសធាតុក្តៅខុសប្រក្រតី ដែលជាទូទៅមានរយៈពេលច្រើនថ្ងៃ ឬច្រើនសប្ដាហ៍។ រលកកម្ដៅត្រូវបានវាស់វែងដោយប្រៀបធៀបទៅនឹងអាកាសធាតុធម្មតានៅក្នុងតំបន់ និងដល់សីតុណ្ហភាពធម្មតាសម្រាប់រដូវកាលនោះ។ នៅពេលសីតុណ្ហភាពឡើងខ្ពស់ជាងកម្រិតជាមធ្យមយ៉ាងខ្លាំង ហើយមានរយៈពេលវែង វាអាចបង្កឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាព និងអាយុជីវិត។

យន្តការចម្បងនៃរលកកម្ដៅ គឺការស្ទាក់ខ្យល់ក្តៅដោយប្រព័ន្ធសម្ពាធខ្ពស់ក្នុងបរិយាកាស ដូចដែលបានបង្ហាញក្នុងរូបភាពខាងលើ។ រលកកម្ដៅអាចកើតឡើងនៅគ្រប់ទីកន្លែង ប៉ុន្តែតំបន់ដែលមានអាកាសធាតុត្រជាក់ ឬក្តៅធម្មតា ក៏អាចរងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរ បើសិនជាសីតុណ្ហភាពខុសគ្នាពីលំនាំធម្មតា។ កត្តាទាំងនេះធ្វើឱ្យរលកកម្ដៅជាបាតុភូតធម្មជាតិ ប៉ុន្តែកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

រលកកម្ដៅមានការរីករាលដាលភូមិសាស្ត្រដ៏ធំ។ យោងតាមទិន្នន័យពី Wikipedia ផែនទីកម្ដៅនៅខាងលើបង្ហាញពីរលកកម្ដៅនៅភាគអាគ្នេយ៍អូស្ត្រាលីក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ ដែលប៉ះពាល់តំបន់ដ៏ធំធេង សម្គាល់ដោយពណ៌ក្រហម។ តំបន់ផ្សេងៗដូចជាអឺរ៉ុប អាមេរិកខាងជើង និងអាស៊ីក៏បានជួបប្រទះរលកកម្ដៅធ្ងន់ធ្ងរជាញឹកញាប់ដែរ។

ប្រជាជនដែលងាយរងគ្រោះពីរលកកម្ដៅរួមមានមនុស្សចាស់ កុមារ អ្នកជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ និងអ្នករស់នៅក្នុងតំបន់ទីក្រុងដែលមានឥទ្ធិពល "កោះកម្ដៅ" (urban heat island)។ តំបន់ក្រីក្រដែលគ្មានម៉ាស៊ីនត្រជាក់ ឬប្រព័ន្ធខ្យល់ល្អប្រឈមនឹងហានិភ័យខ្ពស់ជាង។ ការស្លាប់ដោយសាររលកកម្ដៅច្រើនត្រូវបានរាយការណ៍នៅក្នុងទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើន ដោយសារកំហាប់កម្ដៅពីអាគារ និងផ្លូវកៅស៊ូ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

រលកកម្ដៅមិនមែនជាបាតុភូតថ្មីនោះទេ ប៉ុន្តែកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្របង្ហាញថាភាពញឹកញាប់ និងអាំងតង់ស៊ីតេរបស់វាបានកើនឡើងខ្លាំងក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ។ យោងតាម Wikipedia ក្រាហ្វខាងលើបង្ហាញថា ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ ផែនដីបានកត់ត្រាសីតុណ្ហភាពផ្ទៃប្រចាំឆ្នាំខ្ពស់បំផុតមិនធ្លាប់មាន ដោយលើសពីឆ្នាំ ២០២៣។ កំណើននេះត្រូវបានអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រចាត់ទុកថាជាលទ្ធផលនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលជំរុញដោយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។

ចាប់តាំងពីពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី ២០ មក សីតុណ្ហភាពសកលបានកើនឡើងជាលំដាប់ ហើយរលកកម្ដៅបានកើតឡើងញឹកញាប់ជាងមុន វែងជាងមុន និងក្តៅជាងមុន។ បាតុភូត El Niño ក៏អាចជម្រុញឲ្យរលកកម្ដៅកាន់តែខ្លាំងនៅតំបន់មួយចំនួន។ អ្នកជំនាញអាកាសធាតុបានព្រមានថា ដោយគ្មានការកាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័នទេ រលកកម្ដៅនឹងកាន់តែគំរាមកំហែងជាខ្លាំងនៅពេលអនាគត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

រលកកម្ដៅជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើសេដ្ឋកិច្ច ជាពិសេសវិស័យកសិកម្ម និងថាមពល។ យោងតាម Wikipedia ដ្យាក្រាមស្តីពីផលប៉ះពាល់នៃស្ត្រេសកម្ដៅលើសត្វពាហនៈ (រូបភាព Lacetera 2018) បង្ហាញពីការធ្លាក់ចុះផលិតកម្មទឹកដោះ និងសុខភាពសត្វនៅពេលសីតុណ្ហភាពឡើងខ្ពស់។ ក្នុងវិស័យកសិកម្ម រលកកម្ដៅអាចបំផ្លាញដំណាំ កាត់បន្ថយទិន្នផល និងបង្កឱ្យមានការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងច្រើន។

ចំណែកផ្នែកវប្បធម៌វិញ សហគមន៍នៅតំបន់ក្តៅជាច្រើនបានបង្កើតវិធីសាស្ត្របន្សាំនឹងកម្ដៅយ៉ាងប៉ិនប្រសប់។ យោងតាម Wikipedia រូបភាពទីក្រុងយ៉ាហ្សដ (Yazd) ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ បង្ហាញពីប៉មខ្យល់ (wind catchers) និងដំបូលរាងពងក្រពើ ដែលជាបច្ចេកទេសស្ថាបត្យកម្មបុរាណសម្រាប់ធ្វើឱ្យខ្យល់ត្រជាក់នៅក្នុងអាគារដោយមិនប្រើអគ្គិសនី។ នេះជាឧទាហរណ៍នៃការប្រើប្រាស់ប្រាជ្ញាវប្បធម៌ដើម្បីទប់ទល់នឹងរលកកម្ដៅ។ ប្រពៃណីដូចជាការសម្រាកនៅពេលថ្ងៃ (siesta) នៅប្រទេសមេឌីទែរ៉ាណេ ក៏ជាការបន្សាំទៅនឹងកម្ដៅថ្ងៃដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាពេលបច្ចុប្បន្ន រលកកម្ដៅកំពុងក្លាយជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈដ៏ធំមួយនៅទូទាំងពិភពលោក។ យោងតាម Wikipedia រូបភាពខាងលើថតនៅ Baton Rouge រដ្ឋ Louisiana សហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ បង្ហាញពីការព្យាបាលអ្នកជម្ងឺខ្សោយកម្ដៅ (heat stroke) ដែលជាលក្ខខណ្ឌធ្ងន់ធ្ងរអាចឈានដល់ការស្លាប់ បើមិនបានព្យាបាលទាន់ពេលវេលា។ អង្គការសុខភាពពិភពលោកព្រមានថា ការកើនឡើងនៃរលកកម្ដៅកំពុងបង្កើនចំនួនអ្នកស្លាប់ និងអ្នកជម្ងឺនៅគ្រប់ទ្វីប។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិចក្តៅហើយនោះ រលកកម្ដៅអាចនាំឱ្យមានការកើនឡើងនៃជម្ងឺដែលទាក់ទងនឹងកម្ដៅ។ អាជ្ញាធរសុខាភិបាលត្រូវតាមដានការព្យាករអាកាសធាតុ និងផ្សព្វផ្សាយវិធានការការពារដូចជា ការផឹកទឹកឱ្យបានច្រើន ជ្រកក្នុងម្លប់ និងជៀសវាងការងារក្រៅផ្ទះនៅពេលថ្ងៃក្តៅ។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុកំពុងធ្វើឱ្យបញ្ហានេះកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ហើយការសម្របខ្លួន និងការកាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ គឺជាកិច្ចការបន្ទាន់សម្រាប់រដ្ឋាភិបាល និងសហគមន៍អន្តរជាតិ។