ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អេលីយ៉ូម (Helium) គឺជាធាតុគីមីមួយដែលមាននិមិត្តសញ្ញា He និងលេខអាតូម ២។ វាជាឧស្ម័នអសកម្ម (inert gas) គ្មានពណ៌ គ្មានក្លិន និងគ្មានពុល ហើយស្ថិតក្នុងក្រុមឧស្ម័នកម្រ (noble gases) ជាលើកដំបូងនៅលើតារាងខួបនៃធាតុគីមី។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ចំណុចក្ដៅពុះរបស់អេលីយ៉ូមគឺទាបបំផុតក្នុងចំណោមធាតុទាំងអស់ ហើយវាមិនមានចំណុចរលាយនៅសម្ពាធស្តង់ដាឡើយ។ អេលីយ៉ូមជាធាតុដែលស្រាលជាងគេទី ២ និងមានច្រើនជាងគេទី ២ នៅក្នុងចក្រវាឡដែលអាចសង្កេតឃើញ បន្ទាប់ពីអ៊ីដ្រូសែន។ វាមានប្រមាណ ២៤% នៃម៉ាសធាតុសរុប ដែលច្រើនជាងម៉ាសរបស់ធាតុធ្ងន់ៗទាំងអស់រួមបញ្ចូលគ្នាដល់ទៅ ១២ ដង។ អេលីយ៉ូមភាគច្រើននៅក្នុងចក្រវាឡត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ Big Bang និងតាមរយៈប្រតិកម្មនុយក្លេអ៊ែនៅក្នុងផ្កាយ ដោយសារថាមពលចងភ្ជាប់នុយក្លេអ៊ែរបស់អ៊ីសូតូប helium-4 ខ្ពស់ខ្លាំង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីជាអេលីយ៉ូមមានច្រើនលើសលប់នៅក្នុងផ្កាយ ព្រះអាទិត្យ និងភពឧស្ម័ន (ដូចជាភពព្រហស្បតិ៍) ក៏ដោយ តែនៅលើផែនដីវាជាធាតុដ៏កម្រមួយ។ តាមវិគីភីឌា អេលីយ៉ូមត្រូវបានប្រមូលផ្ដុំនៅក្នុងអណ្ដូងឧស្ម័នធម្មជាតិមួយចំនួន ជាពិសេសនៅសហរដ្ឋអាមេរិក (រដ្ឋ Texas, Kansas, Oklahoma) រុស្ស៊ី កាតា និងអាល់ហ្សេរី។ ការរកឃើញអេលីយ៉ូមលើកដំបូងបានកើតឡើងដោយតារាវិទូបារាំង Pierre Janssen និងអង់គ្លេស Norman Lockyer នៅឆ្នាំ ១៨៦៨ ក្នុងពេលសង្កេតសុរិយគ្រាស ឃើញខ្សែពន្លឺពណ៌លឿងមិនស្គាល់។ ក្រោយមកនៅឆ្នាំ ១៨៩៥ លោក Sir William Ramsay ជនជាតិស្កុតឡែន បានញែកអេលីយ៉ូមចេញពីរ៉ែ cleveite ជាលើកដំបូងនៅលើដីគោក។ នៅឆ្នាំ ១៩០៥ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាមេរិក Cady និង McFarland បានរកឃើញអេលីយ៉ូមក្នុងឧស្ម័នធម្មជាតិនៅរដ្ឋ Kansas ដែលនាំឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកក្លាយជាអ្នកផលិតធំដំបូងគេ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃអេលីយ៉ូមអាចចែកចេញជាពីរដំណាក់កាលសំខាន់ៗគឺការរកឃើញនៅលើព្រះអាទិត្យ និងការរកឃើញនៅលើផែនដី។ នៅថ្ងៃទី ១៨ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៨៦៨ ក្នុងអំឡុងពេលសុរិយគ្រាសពេញ លោក Pierre Janssen បានសង្កេតឃើញខ្សែវិសាលគមពណ៌លឿងភ្លឺក្នុងបរិយាកាសព្រះអាទិត្យ ដែលមិនត្រូវគ្នានឹងធាតុណាដែលគេស្គាល់នៅពេលនោះ។ នៅឆ្នាំដដែល លោក Norman Lockyer បានបញ្ជាក់ថាវាជាធាតុថ្មី ហើយដាក់ឈ្មោះថា helium មកពីពាក្យក្រិក "helios" មានន័យថាព្រះអាទិត្យ។

នៅឆ្នាំ ១៨៩៥ លោក William Ramsay បានញែកឧស្ម័នអេលីយ៉ូមចេញពីរ៉ែ cleveite (ប្រភេទរ៉ែអ៊ុយរ៉ាញ៉ូម) នៅសាកលវិទ្យាល័យ University College London ។ គាត់បានផ្ញើគំរូទៅឱ្យ Lockyer និងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រផ្សេងទៀតដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់។ ការរកឃើញនេះបានបញ្ជាក់ថាអេលីយ៉ូមមាននៅលើផែនដីផងដែរ។ នៅឆ្នាំ ១៩០៣ ក្រុមហ៊ុនប្រេងមួយនៅ Dexter រដ្ឋ Kansas បានខួងអណ្ដូងដែលផ្ទុកឧស្ម័នធម្មជាតិមិនងាយឆេះ ហើយនៅឆ្នាំ ១៩០៥ សាស្ត្រាចារ្យ Hamilton Cady និង David McFarland នៃសាកលវិទ្យាល័យ Kansas បានបង្ហាញថាឧស្ម័ននេះមានអេលីយ៉ូមរហូតដល់ ១.៨% បង្កើតជាប្រភពពាណិជ្ជកម្មដំបូង។ នៅក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ និងលើកទី ២ អេលីយ៉ូមត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹងសម្រាប់ប្រើក្នុងនាវាយន្តហោះ (airships) និងប៉េងប៉ោងឈ្លបការណ៍។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

អេលីយ៉ូមដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចនិងបច្ចេកវិទ្យាទំនើប។ វិគីភីឌារាយការណ៍ថា ការប្រើប្រាស់អេលីយ៉ូមរាវធំបំផុតគឺដើម្បីធ្វើឱ្យមេដែក superconducting ត្រជាក់ក្នុងម៉ាស៊ីនថតរូបភាពដោយអនុភាពម៉ាញ៉េទិក (MRI) ដែលជាឧបករណ៍វេជ្ជសាស្ត្រដ៏សំខាន់។ ក្រៅពីនេះ អេលីយ៉ូមត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងការផ្សាភ្ជាប់ដែក ជាឧស្ម័នការពារ ការផលិតបន្ទះ semiconductor ការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ (ដូចជា cryogenics) និងឧបករណ៍ចាប់ការលេចឧស្ម័ន (leak detection)។

តាមទស្សនៈវប្បធម៌ អេលីយ៉ូមភ្ជាប់ជាមួយប៉េងប៉ោងពិធីជប់លៀង និងបាតុភូត "សម្លេងអេលីយ៉ូម" នៅពេលស្រូប ដែលធ្វើឱ្យសម្លេងឡើងស្តើងគួរឱ្យអស់សំណើច ប៉ុន្តែអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាព។ យន្តហោះប៉េងប៉ោងធំៗដូចជា Goodyear blimp ប្រើអេលីយ៉ូមព្រោះវាស្រាល និងមិនងាយឆេះ ជំនួសឲ្យអ៊ីដ្រូសែនដែលគ្រោះថ្នាក់។ ដូច្នេះហើយ អេលីយ៉ូមបានជ្រាបចូលទាំងក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ និងវិស័យឧស្សាហកម្មទំនើប។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ កង្វះការផ្គត់ផ្គង់អេលីយ៉ូមបានក្លាយជាប្រធានបទពិភាក្សាសំខាន់នៅលើឆាកអន្តរជាតិ។ យោងតាមវិគីភីឌា អេលីយ៉ូមគឺជាធនធានដែលមិនអាចកកើតឡើងវិញនៅលើផែនដី ព្រោះនៅពេលដែលវារត់ចេញទៅក្នុងបរិយាកាស វាអាចរត់គេចចូលក្នុងលំហអវកាសដោយសារកម្លាំងទំនាញផែនដីមិនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីទាក់ទាញវា។ តម្រូវការអេលីយ៉ូមកំពុងកើនឡើងឥតឈប់ឈរ ជាពិសេសសម្រាប់ម៉ាស៊ីន MRI និងការផលិតគ្រឿងអេឡិចត្រូនិក (semiconductors)។ ប្រទេសមហាអំណាចមួយចំនួនដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក រុស្ស៊ី និងកាតា កំពុងវិនិយោគលើការរុករក និងការផលិតអេលីយ៉ូមថ្មី ខណៈពេលដែលតម្លៃអេលីយ៉ូមនៅលើទីផ្សារពិភពលោកបានឡើងថ្លៃយ៉ាងខ្លាំងក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse ប្រធានបទនេះពាក់ព័ន្ធដោយសារវិស័យសុខាភិបាលនៅកម្ពុជាកំពុងមានការរីកចម្រើន ជាមួយនឹងការដំឡើងម៉ាស៊ីន MRI ថ្មីៗនៅតាមមន្ទីរពេទ្យ ដែលត្រូវប្រើប្រាស់អេលីយ៉ូមរាវ។ ការប្រែប្រួលនៃការផ្គត់ផ្គង់សកលនេះអាចជះឥទ្ធិពលដល់សមត្ថភាពរបស់ប្រព័ន្ធសុខាភិបាលក្នុងតំបន់។ ម៉្យាងទៀត ការយល់ដឹងអំពីធាតុគីមីដ៏សំខាន់នេះ ក៏ជាផ្នែកមួយនៃការអប់រំវិទ្យាសាស្ត្រទូទៅផងដែរ។