ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌប្រវត្តិសាស្ត្រ (Historic Preservation) គឺជាកិច្ចខិតខំដែលសំដៅថែរក្សា ការពារ និងអភិរក្សអគារ វត្ថុ ទេសភាព ឬវត្ថុបុរាណដទៃទៀត ដែលមានសារៈសំខាន់ខាងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ តាមវិគីភីឌា ពាក្យនេះជាពាក្យប្រើនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ចំណែកនៅចក្រភពអង់គ្លេស គេច្រើនហៅថា ការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌសំណង់ (built heritage preservation ឬ built heritage conservation)។

តាមវិគីភីឌា នេះក៏ជាគំនិតទស្សនវិជ្ជាមួយដែលបានពេញនិយមនៅសតវត្សរ៍ទី២០ ដោយយល់ថា ទីក្រុងដែលជាផលិតផលនៃការវិវត្តរាប់សតវត្សរ៍ គួរមានកាតព្វកិច្ចការពារកេរ្តិ៍ដំណែលបេតិកភណ្ឌរបស់ខ្លួន។ ពាក្យនេះសំដៅជាពិសេសលើបរិស្ថានសាងសង់ ហើយមិនសំដៅលើការអភិរក្សព្រៃធម្មជាតិដើម ឬតំបន់ធម្មជាតិស្អាតទេ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌមិនកំណត់ត្រឹមប្រទេសណាមួយទេ។ តាមវិគីភីឌា ឧទាហរណ៍មួយគឺបន្ទាយ Suomenlinna នៅទីក្រុងហេលស៊ីនគី ប្រទេសហ្វាំងឡង់ ដែលកសាងក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៨ ហើយបានក្លាយជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូតាំងពីឆ្នាំ១៩៩១។

នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ការអភិរក្សគ្របដណ្តប់ទាំងទីកន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រធំៗ និងសង្កាត់រស់នៅធម្មតា។ តាមវិគីភីឌា ចម្ការ Mount Vernon ជិតទីក្រុង Alexandria ក្នុងរដ្ឋ Virginia ត្រូវបានលើកជារូបភាពឧទាហរណ៍ក្នុងអត្ថបទអំពីការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌ រីឯសង្កាត់ Barry Farm នៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន ឌី.ស៊ី. ត្រូវបានលើកជាឧទាហរណ៍នៃទេសភាពប្រចាំថ្ងៃដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសហគមន៍រឹមសង្គម។

បច្ចុប្បន្ន ការអភិរក្សច្រើនយកចិត្តទុកដាក់លើទេសភាពធម្មតាប្រចាំថ្ងៃរបស់សហគមន៍ទាំងនោះ ស្របគ្នានឹងសំណង់អនុស្សាវរីយ៍ធំៗ។ តួអង្គចូលរួមមានសមាជិកសភា ម្ចាស់អគារឯកជន រដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋាន និងសហគមន៍មូលដ្ឋាន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ព្រឹត្តិការណ៍អភិរក្សជោគជ័យដំបូងៗមួយចំនួនបានកើតឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី១៩។ ប្រាសាទបុរាណ Berkhamsted Castle និងតំបន់ Berkhamsted Common នៅចក្រភពអង់គ្លេស គឺជាទីកន្លែងនៃព្រឹត្តិការណ៍អភិរក្សជោគជ័យពីរដំបូងក្នុងសតវត្សរ៍នោះ។

នៅឆ្នាំ១៨៨២ ច្បាប់ Ancient Monuments Protection Act ត្រូវបានអនុម័ត ដោយមានលោក John Lubbock ដែលជាសមាជិកសភា ជាកម្លាំងជំរុញចម្បង។ បន្ទាប់មក លោក Lord Curzon បានអភិរក្សប្រាសាទ Tattershall Castle ដោយចំណាយប្រាក់ផ្ទាល់ខ្លួន ហើយករណីនេះបានក្លាយជាកត្តាជំរុញឱ្យមានច្បាប់ការពារបេតិកភណ្ឌកាន់តែទូលំទូលាយ។

នៅបារាំង វិហារ Basilica of Saint-Denis ស្ថិតក្នុងចំណោមអគារដំបូងដែលត្រូវបានចុះបញ្ជីដោយ conseil des bâtiments civils និងស្ថិតក្នុងចំណោមសំណង់ដំបូងដែលបានចុះបញ្ជីជា monument historique។ តាមវិគីភីឌា គំនិតនេះបានពេញនិយមខ្លាំងនៅសតវត្សរ៍ទី២០ ហើយត្រូវបានអនុវត្តនៅតាមប្រទេសផ្សេងៗទៀត ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក និងអូស្ត្រាលី។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌពាក់ព័ន្ធផ្ទាល់នឹងសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌មូលដ្ឋាន។ តាមវិគីភីឌា នៅទីក្រុង Kilgore រដ្ឋ Texas សហរដ្ឋអាមេរិក តំបន់ World's Richest Acre Park ដែលធ្លាប់ជាកន្លែងប្រមូលផ្តុំអណ្តូងប្រេងច្រើនបំផុតក្នុងលោក នៅជាប់ជាមួយកណ្តាលក្រុងដែលត្រូវបានអភិរក្សយ៉ាងល្អ។

ការខិតខំបែបនេះក៏អាចនាំមកនូវការទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការផងដែរ។ តាមវិគីភីឌា ការអភិរក្សអគារប្រវត្តិសាស្ត្រមួយនៅ 1601 14th Street NW ក្នុងទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន ឌី.ស៊ី. បាននាំឱ្យទទួលបានពានរង្វាន់ Excellence in Historic Preservation ពីរដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋាន។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ការចុះបញ្ជីក្នុង National Register of Historic Places ក៏ជាទម្រង់ទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការមួយដែរ។

ម្យ៉ាងវិញទៀត ការបាត់បង់បេតិកភណ្ឌក៏បង្ហាញពីផលវិបាកនៃការខ្វះការការពារដែរ។ តាមវិគីភីឌា អគារ APA Building នៅទីក្រុងមែលប៊ន ប្រទេសអូស្ត្រាលី ដែលកសាងក្នុងស្ទីល Queen Anne នៅឆ្នាំ១៨៨៩ ត្រូវបានវាយកម្ទេចចោលនៅឆ្នាំ១៩៨១។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌនៅតែជាកិច្ចការសកម្ម ហើយពេលខ្លះក៏ប្រថុយប្រថាន។ តាមវិគីភីឌា នៅឆ្នាំ២០២៥ ប៉មមជ្ឈិមសម័យ Torre dei Conti ក្នុងទីក្រុងរ៉ូម ប្រទេសអ៊ីតាលី ដែលមានកំពែងការពារ បានរងការបាក់បែកមួយផ្នែកកំឡុងការងារជួសជុល ដែលបង្ហាញថាការងារជួសជុលបេតិកភណ្ឌត្រូវការការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់។

ទន្ទឹមនឹងនោះ វិសាលភាពនៃអ្វីដែលគួរអភិរក្សក៏កំពុងពង្រីកផងដែរ។ តាមវិគីភីឌា ការអភិរក្សសព្វថ្ងៃចាប់អារម្មណ៍លើទេសភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់សហគមន៍រឹមសង្គម ដូចជាសង្កាត់ Barry Farm នៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន ឌី.ស៊ី. ដូចគ្នានឹងអគារអនុស្សាវរីយ៍ធំៗដែរ។

ក្របខណ្ឌច្បាប់ក៏បានវិវត្តជាបន្តបន្ទាប់ ចាប់ពីច្បាប់ Ancient Monuments Protection Act ឆ្នាំ១៨៨២ នៅចក្រភពអង់គ្លេស រហូតដល់ការចុះបញ្ជីថ្នាក់ជាតិ និងការទទួលស្គាល់ជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោក ដូចជាបន្ទាយ Suomenlinna ដែលបានចុះបញ្ជីតាំងពីឆ្នាំ១៩៩១។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ដែលតាមដានការផ្លាស់ប្តូរទីក្រុង ករណីទាំងនេះបង្ហាញថា ការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌជាសំណួររួមសម្រាប់ទីក្រុងនានាទូទាំងពិភពលោក៖ តើរក្សាអ្វី? ជួសជុលដោយរបៀបណា? ហើយអ្នកណាជាអ្នកសម្រេច?