ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា បេតិកភណ្ឌ (Heritage) គឺជាអ្វីៗទាំងឡាយដែលរក្សាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់មនុស្សជាតិ។ វារួមបញ្ចូលទាំងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ (Cultural Heritage) បេតិកភណ្ឌធម្មជាតិ (Natural Heritage) និងបេតិកភណ្ឌចម្រុះ (Mixed Heritage)។ បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌មានពីរប្រភេទគឺ៖ រូបី (Tangible) ដូចជាសំណង់ប្រាសាទ វត្ថុបុរាណ និងទីក្រុងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងអរូបី (Intangible) ដូចជាភាសា របាំ តន្ត្រី និងទំនៀមទំលាប់។ អង្គការអប់រំ វិទ្យាសាស្ត្រ និងវប្បធម៌ នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ (UNESCO) បានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការកំណត់ និងការពារបេតិកភណ្ឌពិភពលោក តាំងពីពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី២០។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

តាមរបាយការណ៍របស់វីគីភីឌា បញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់ UNESCO មានច្រើនជាង ១.១០០ ទីតាំង ដែលស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសចំនួន ១៦៧។ ទីតាំងទាំងនេះរាយប៉ាយពាសពេញទ្វីបទាំង ៥ ប៉ុន្តែតំបន់អឺរ៉ុប និងអាស៊ី មានចំនួនច្រើនជាងគេ។ ប្រទេសកម្ពុជា មានទីតាំងបេតិកភណ្ឌពិភពលោកចំនួន ៣ គឺ ឧទ្យានបុរាណវិទ្យាអង្គរ ប្រាសាទព្រះវិហារ និងតំបន់សំបូរព្រៃគុក។ ប្រជាជនក្នុងមូលដ្ឋានមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងក្នុងការថែរក្សាបេតិកភណ្ឌ ព្រោះពួកគាត់ជាអ្នកកាន់កាប់ចំណេះដឹង និងទំនៀមទំលាប់ដែលបន្សល់ពីដូនតា។ សហគមន៍ជនជាតិដើមនៅតំបន់ជាច្រើន ក៏ដើរតួយ៉ាងសកម្មក្នុងការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌអរូបីផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិនៃការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌ មានឫសគល់តាំងពីសតវត្សរ៍ទី១៩ នៅអឺរ៉ុប នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលនានាចាប់ផ្តើមបង្កើតច្បាប់ការពារបូជនីយដ្ឋាន និងកំណប់បុរាណ តាមការកត់ត្រារបស់វីគីភីឌា។ នៅឆ្នាំ ១៩៧២ អង្គការ UNESCO បានអនុម័តអនុសញ្ញាស្តីពីការការពារបេតិកភណ្ឌពិភពលោក ដែលជាជំហានដ៏សំខាន់បំផុតក្នុងការប្រមូលផ្តុំកិច្ចសហការអន្តរជាតិ។ ប្រទេសជាសមាជិកបានយល់ព្រមការពារទីតាំងដែលមានតម្លៃលេចធ្លោជាសកល (Outstanding Universal Value)។ ក្រោយមកនៅឆ្នាំ ២០០៣ អនុសញ្ញាមួយទៀតត្រូវបានអនុម័តសម្រាប់ការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបី។ នៅប្រទេសកម្ពុជា កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងស្តារបេតិកភណ្ឌបានផ្តោតជាសំខាន់លើប្រាសាទអង្គរ ដែលរងការខូចខាតដោយសង្គ្រាម និងការបាត់បង់ការថែទាំ។ នៅឆ្នាំ ១៩៩២ អង្គរត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោក ហើយការងារអភិរក្សបានពន្លឿនដោយមានជំនួយពីអន្តរជាតិ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

យោងតាមវីគីភីឌា វិស័យទេសចរណ៍បេតិកភណ្ឌ បានរួមចំណែកយ៉ាងធំធេងដល់សេដ្ឋកិច្ចជាតិ និងពិភពលោក។ ទីតាំងបេតិកភណ្ឌពិភពលោកទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ បង្កើតប្រាក់ចំណូល និងការងារ។ នៅកម្ពុជា ប្រាសាទអង្គរវត្តជាកត្តាជំរុញទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់ ហើយថវិកាពីសំបុត្រចូលទស្សនាត្រូវបានយកទៅអភិរក្ស និងអភិវឌ្ឍន៍សហគមន៍។ ផ្នែកវប្បធម៌ បេតិកភណ្ឌផ្តល់អត្តសញ្ញាណ និងមោទនភាពជាតិ។ បេតិកភណ្ឌអរូបីដូចជា ល្ខោនព្រះរាជទ្រព្យ របាំអប្សរា និងពិធីបុណ្យផ្សេងៗ មានតម្លៃមិនអាចវាស់បាន ក្នុងការថែរក្សាវប្បធម៌ខ្មែរអោយគង់វង្ស។ ការបាត់បង់បេតិកភណ្ឌអាចបណ្តាលឱ្យបាត់បង់សាមគ្គីភាពសង្គម និងចំណេះដឹងដូនតា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅបច្ចុប្បន្ន បេតិកភណ្ឌកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាសំខាន់ៗ ដូចជាការឡើងកម្តៅផែនដី សង្គ្រាម និងការអភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុងគ្មានរបៀប។ យោងតាមវីគីភីឌា ទីតាំងជាច្រើនក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោកកំពុងស្ថិតក្នុងគ្រោះថ្នាក់ រួមទាំងពីការបាត់បង់ដោយសារជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ដូចករណីនៅស៊ីរី និងអ៊ីរ៉ាក់។ នៅកម្ពុជា គេសង្កេតឃើញការខូចខាតដោយសារទឹកជំនន់ និងសម្ពាធទេសចរណ៍ ទាមទារការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ ថ្មីៗនេះ មានការពិភាក្សាលើការធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍វត្ថុបុរាណខ្មែរពីបរទេស ដូចការប្រគល់រូបសំណាកពីសារមន្ទីរនានានៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ លើសពីនេះ ឌីជីថលភាវូបនីយកម្ម (Digitalization) កំពុងត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីរក្សាទុកទិន្នន័យបេតិកភណ្ឌ សម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។ អ្នកអានចង្វាក់ខ្មែរអាចតាមដានព័ត៌មានអំពីប្រធានបទទាំងនេះតាមរយៈការរាយការណ៍របស់យើង។