មេរោគ HIV និងជំងឺអេដស៍

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា មេរោគភាពស៊ាំចុះខ្សោយមនុស្ស (HIV) គឺជាមេរោគដែលស្ថិតក្នុងក្រុម Retrovirus ហើយវាវាយប្រហារប្រព័ន្ធការពាររាងកាយរបស់មនុស្សជាពិសេសកោសិកាស៊ីឌី ៤ (CD4) ដែលមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការទប់ទល់នឹងការឆ្លងជំងឺផ្សេងៗ។ មេរោគនេះឆ្លងតាមរយៈការប៉ះពាល់ឈាម ការរួមភេទដោយមិនបានការពារ និងពីម្តាយទៅកូនក្នុងពេលមានផ្ទៃពោះ ឬការបំបៅដោះ។

បើគ្មានការព្យាបាលទេ អ្នកឆ្លងមេរោគ HIV អាចវិវត្តទៅជាជំងឺអេដស៍ (AIDS) ដែលជាដំណាក់កាលដែលប្រព័ន្ធស៊ាំចុះខ្សោយយ៉ាងខ្លាំង ធ្វើឱ្យរាងកាយងាយទទួលរងការឆ្លងជំងឺធ្ងន់ធ្ងរ និងជំងឺមហារីកមួយចំនួន។ វិគីភីឌាបញ្ជាក់ថា ទោះបីមិនទាន់មានវ៉ាក់សាំង ឬវិធីព្យាបាលឱ្យជាសះស្បើយពីមេរោគ HIV ក៏ដោយ តែការព្យាបាលដោយឱសថប្រឆាំងមេរោគអេដស៍ (ART) អាចទប់ស្កាត់ការរីកចម្រើនរបស់មេរោគ និងពន្យារអាយុជីវិតអ្នកផ្ទុកមេរោគឱ្យមានភាពធម្មតា។ អ្នកផ្ទុកមេរោគដែលប្រើប្រាស់ ART ជាប្រចាំអាចរស់នៅដូចមនុស្សធម្មតា ហើយស្លាប់ដោយសារមូលហេតុផ្សេង មិនមែនដោយសារមេរោគឡើយ។ ដូចគ្នានេះ ការព្យាបាលមានប្រសិទ្ធភាពអាចធ្វើឱ្យបរិមាណមេរោគក្នុងឈាមធ្លាក់ចុះដល់កម្រិតដែលមិនអាចរកឃើញ (Undetectable) ដែលកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការឆ្លងទៅអ្នកដទៃ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

មេរោគ HIV បានក្លាយជាបញ្ហាសុខភាពសាកល ដែលប៉ះពាល់ដល់មនុស្សរាប់លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក ដោយមិនគិតពីពូជសាសន៍ ភេទ ឬវ័យឡើយ។ តំបន់ដែលទទួលរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងជាងគេគឺអនុតំបន់សាហារ៉ាអាហ្វ្រិក ដែលមានចំនួនអ្នកផ្ទុកមេរោគ HIV ច្រើនជាងពាក់កណ្តាលនៃចំនួនសរុបទូទាំងពិភពលោក។ កត្តាហានិភ័យសំខាន់ៗដែលនាំឱ្យមានការឆ្លងមេរោគមានដូចជា ការប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀនតាមសរសៃរួមគ្នា ការរួមភេទដោយគ្មានសុវត្ថិភាព និងការខ្វះលទ្ធភាពប្រើប្រាស់ឱសថការពារ។ ជាងនេះទៅទៀត យុទ្ធនាការផ្សព្វផ្សាយដ៏ធំនានាបានជួយបង្កើនការយល់ដឹងអំពីរបៀបការពារ និងកាត់បន្ថយការរើសអើងចំពោះអ្នកផ្ទុកមេរោគ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការកត់ត្រាដំបូងនៃជំងឺអេដស៍បានចាប់ផ្តើមនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៨១ នៅពេលដែលទស្សនាវដ្តី Morbidity and Mortality Weekly Report (MMWR) របស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានចុះផ្សាយរបាយការណ៍អំពីករណីជំងឺរលាកសួតប្រភេទ Pneumocystis carinii ក្នុងបុរសរួមភេទជាមួយបុរសវ័យក្មេង ៥ នាក់ ដែលក្រោយមកត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាការបង្ហាញដំបូងនៃជំងឺអេដស៍។ យោងតាមវិគីភីឌា មេរោគនេះត្រូវបានញែកចេញដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របារាំង លោក Luc Montagnier នៅឆ្នាំ ១៩៨៣ ហើយត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា HIV ។

ការសិក្សាស្រាវជ្រាវក្រោយៗមកបានបង្ហាញថា មេរោគ HIV មានប្រភពពីមេរោគ Simian Immunodeficiency Virus (SIV) ដែលឆ្លងពីសត្វស្វាមកមនុស្ស ដោយមាន ២ ប្រភេទគឺ HIV-1 មកពីសត្វស្វាស៊ីមប៉ានហ្ស៊ី (Chimpanzee) និង HIV-2 មកពីសត្វស្វាម៉ាងហ្គាប៊ី (Sooty mangabey)។

នៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ ការឆ្លងមេរោគនេះត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងខ្លាំងជាមួយការមាក់ងាយសង្គម ដែលបណ្តាលឱ្យអ្នកជំងឺជាច្រើនត្រូវបានគេរើសអើង និងដកហូតសិទ្ធិ។ ករណីរបស់ Ryan White ជាយុវជនអាមេរិកដែលត្រូវបានបណ្តេញចេញពីសាលាដោយសារតែគាត់មានផ្ទុកមេរោគ HIV បានក្លាយជានិមិត្តរូបដ៏សំខាន់ក្នុងការតស៊ូទាមទារសិទ្ធិអ្នកផ្ទុកមេរោគ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការផ្ទុះឡើងនៃមេរោគ HIV បានបង្កឱ្យមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ចសកល ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដោយសារការកើនឡើងនៃចំណាយលើការព្យាបាល និងការបាត់បង់កម្លាំងពលកម្ម។ យោងតាមវិគីភីឌា ឱសថប្រឆាំងមេរោគអេដស៍មានតម្លៃថ្លៃនៅពេលដំបូង ប៉ុន្តែការផលិតឱសថហ្សេណេរិក (Generic) បានជួយកាត់បន្ថយថ្លៃដើម និងពង្រីកលទ្ធភាពទទួលបានការព្យាបាលនៅទូទាំងពិភពលោក។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ មេរោគ HIV បានជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបទ និងការបង្កើនការយល់ដឹងអំពីសុខភាពផ្លូវភេទ ទោះបីជាយ៉ាងណា មាក់ងាយ និងការរើសអើងនៅតែជាឧបសគ្គសំខាន់ដែលរារាំងមនុស្សពីការធ្វើតេស្ត និងស្វែងរកការព្យាបាល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅពេលបច្ចុប្បន្ននេះ វឌ្ឍនភាពផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្របានប្រែក្លាយមេរោគ HIV ពីជំងឺដ៏កាចសាហាវទៅជាជំងឺរ៉ាំរ៉ៃដែលអាចគ្រប់គ្រងបាន។ យោងតាមវិគីភីឌា អ្នកផ្ទុកមេរោគដែលប្រើឱសថ ART ជាប្រចាំអាចមានបរិមាណមេរោគទាបមិនអាចរកឃើញ ហើយមានអាយុសង្ឃឹមរស់ធម្មតា។ លើសពីនេះ ការធ្វើតេស្តរកមេរោគបានឆាប់រហ័សមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះវាជួយឱ្យអ្នកជំងឺចាប់ផ្តើមការព្យាបាលទាន់ពេល កាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការចម្លងទៅអ្នកដទៃ។ ឧបករណ៍ធ្វើតេស្តរហ័សដូចជា OraQuick អាចឱ្យមនុស្សធ្វើតេស្តដោយខ្លួនឯងនៅផ្ទះបាន ដែលជួយបង្កើនភាពងាយស្រួល។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា កម្មវិធីប្រយុទ្ធប្រឆាំងមេរោគអេដស៍បានទទួលជោគជ័យជាច្រើន ប៉ុន្តែការខិតខំជាបន្តគឺចាំបាច់ដើម្បីធានាថាសេវាព្យាបាល និងការពារបានទៅដល់ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប។