ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

មេរោគអេដស៍ ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថា HIV គឺជាមេរោគពីរប្រភេទក្នុងពួក Lentivirus ដែលឆ្លងចូលក្នុងខ្លួនមនុស្ស។ តាមវិគីភីឌា មេរោគនេះបង្កឱ្យកើតជំងឺអេដស៍ ឬ AIDS បន្តិចម្តងៗ ដោយសារការបរាជ័យជាបន្តបន្ទាប់នៃប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ ដែលធ្វើឱ្យជំងឺឆ្លងឱកាសនិយម និងមហារីកមួយចំនួនអាចវិវត្តឡើងបាន។ បើគ្មានការព្យាបាលទេ អ្នកឆ្លងមេរោគ HIV មានអាយុកាលជាមធ្យមពី ៩ ទៅ ១១ ឆ្នាំ អាស្រ័យលើប្រភេទរងនៃមេរោគ។

HIV នៅតែជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈធំបំផុតមួយរបស់ពិភពលោក។ តាមការប៉ាន់ស្មានដែលវិគីភីឌាប្រមូលផ្តុំ មានប្រជាជនប្រមាណ ៤០ លាននាក់កំពុងរស់នៅជាមួយមេរោគនេះ ហើយរាប់សិបលាននាក់បានស្លាប់ដោយសារជំងឺពាក់ព័ន្ធនឹងអេដស៍ ចាប់តាំងពីជំងឺនេះផ្ទុះឡើងនៅដើមទសវត្សរ៍ ១៩៨០។ ទោះជាមិនទាន់មានវ៉ាក់សាំង ឬវិធីព្យាបាលឱ្យជាដាច់ក៏ដោយ ឱសថប្រឆាំងវីរុស ឬ ARV អាចទប់ស្កាត់មេរោគបាន និងជួយឱ្យអ្នកជំងឺរស់នៅបានយូរអង្វែងដូចមនុស្សធម្មតា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា HIV មានពីរប្រភេទសំខាន់ គឺ HIV-1 និង HIV-2។ HIV-1 រីករាលដាលទូទាំងពិភពលោក រីឯ HIV-2 កម្រជាង ហើយភាគច្រើនឃើញនៅអាហ្វ្រិកខាងលិច។ មេរោគទាំងពីរមានដើមកំណើតពីវីរុសភាពស៊ាំចុះខ្សោយក្នុងសត្វស្វា ឬ SIV ដោយ HIV-1 កើតចេញពី SIV នៅក្នុងសត្វស៊ីមផេនហ្សេនៅអាហ្វ្រិកកណ្តាល ហើយ HIV-2 កើតចេញពី SIV នៅក្នុងសត្វស្វា sooty mangabey នៅអាហ្វ្រិកខាងលិច។

មេរោគនេះប៉ះពាល់មនុស្សគ្រប់វ័យ និងគ្រប់ភេទ ប៉ុន្តែក្រុមមួយចំនួនមានហានិភ័យខ្ពស់ជាងគេ ដូចជាបុរសដែលរួមភេទជាមួយបុរស អ្នកប្រើប្រាស់ថ្នាំញៀនតាមការចាក់ និងអ្នកធ្វើការងារផ្លូវភេទ។ តំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងបំផុតគឺអាហ្វ្រិកភាគខាងត្បូងនៃវាលខ្សាច់សាហារ៉ា ដែលប្រមាណពីរភាគបីនៃអ្នករស់នៅជាមួយ HIV ទូទាំងពិភពលោករស់នៅទីនោះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺអេដស៍ត្រូវបានគេសង្កេតឃើញជាលើកដំបូងនៅឆ្នាំ ១៩៨១ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក នៅពេលដែលគ្រូពេទ្យរាយការណ៍ពីករណីជំងឺឆ្លង និងមហារីកកម្រមួយចំនួនក្នុងចំណោមបុរសដែលរួមភេទជាមួយបុរស។ នៅពេលនោះ ជំងឺនេះមិនទាន់មានឈ្មោះផ្លូវការទេ ហើយត្រូវបានគេហៅដោយឈ្មោះផ្សេងៗគ្នា មុនពេលឈ្មោះ AIDS ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ ១៩៨២។

នៅឆ្នាំ ១៩៨៣ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវនៅវិទ្យាស្ថានប៉ាស្ទ័រក្នុងប្រទេសបារាំង ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក Luc Montagnier និងមានការចូលរួមពីលោកស្រី Françoise Barré-Sinoussi បានញែកវីរុសថ្មីនេះចេញជាលើកដំបូង។ ក្រោយមក ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវអាមេរិកក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក Robert Gallo ក៏បានរកឃើញវីរុសដូចគ្នា និងបញ្ជាក់ថាវាជាមូលហេតុនៃជំងឺអេដស៍។

នៅឆ្នាំ ១៩៨៧ ឱសថ AZT បានក្លាយជាឱសថដំបូងគេដែលត្រូវបានអនុម័តសម្រាប់ព្យាបាលអ្នកឆ្លង HIV។ ចាប់ពីពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ ១៩៩០ មក ការព្យាបាលដោយឱសថរួមផ្សំបានផ្លាស់ប្តូរជំងឺអេដស៍ពីជំងឺដែលសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងឆាប់រហ័ស ទៅជាជំងឺរ៉ាំរ៉ៃដែលអាចគ្រប់គ្រងបាន។ នៅឆ្នាំ ២០០៨ លោកស្រី Barré-Sinoussi និងលោក Montagnier បានទទួលរង្វាន់ណូបែលផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ សម្រាប់ការរកឃើញមេរោគ HIV។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចនៃជំងឺអេដស៍មានទាំងនៅកម្រិតគ្រួសារ និងកម្រិតប្រទេស។ អ្នកជំងឺត្រូវការព្យាបាលដោយឱសថ ARV ពេញមួយជីវិត ដែលទាមទារចំណាយខ្ពស់ ហើយប្រទេសក្រីក្រ និងប្រទេសមានចំណូលមធ្យមពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើជំនួយអន្តរជាតិ ដូចជាមូលនិធិសកល និងកម្មវិធី PEPFAR របស់សហរដ្ឋអាមេរិក។

ក្នុងផ្នែកវប្បធម៌ និងសង្គម ការរើសអើង និងការមាក់ងាយអ្នករស់នៅជាមួយ HIV នៅតែជាឧបសគ្គធំ ដែលរារាំងមនុស្សពីការធ្វើតេស្ត និងការស្វែងរកការព្យាបាល។ ទិវាអេដស៍ពិភពលោកត្រូវបានប្រារព្ធជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅថ្ងៃទី ១ ធ្នូ ដើម្បីរំលឹកដល់អ្នកដែលបានស្លាប់ និងលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពីជំងឺនេះ។ ការព្យាបាលដែលទប់ស្កាត់មេរោគបានល្អរហូតមិនអាចរកឃើញក្នុងឈាម ត្រូវបានអ្នកជំនាញសុខាភិបាលបញ្ជាក់ថាធ្វើឱ្យអ្នកជំងឺមិនអាចចម្លងមេរោគទៅអ្នកដទៃបានឡើយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

HIV នៅតែជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈដែលត្រូវការការយកចិត្តទុកដាក់ជាបន្តបន្ទាប់។ អង្គការសុខភាពពិភពលោក និង UNAIDS កំពុងជំរុញឱ្យអ្នកជំងឺភាគច្រើនទទួលបានការធ្វើតេស្ត និងការព្យាបាល ខណៈការស្រាវជ្រាវវ៉ាក់សាំង និងវិធីព្យាបាលឱ្យជាដាច់នៅតែបន្ត។ មធ្យោបាយការពារមានច្រើន រួមទាំងការប្រើស្រោមអនាម័យ ការធ្វើតេស្តឈាមជាប្រចាំ និងឱសថការពារមុនពេលប៉ះពាល់ ឬ PrEP។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា និងក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ព័ត៌មានអំពី HIV នៅតែមានសារៈសំខាន់ ព្រោះការយល់ដឹងត្រឹមត្រូវជួយកាត់បន្ថយការរើសអើង និងជួយសង្គ្រោះជីវិត។ ការឆ្លងថ្មីៗនៅតែកើតឡើង ជាពិសេសក្នុងចំណោមក្រុមដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ ដូច្នេះការផ្សព្វផ្សាយអប់រំ និងសេវាធ្វើតេស្តក៏នៅតែជាគន្លឹះសំខាន់។