ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ច្រកសមុទ្រហូមឺស (Strait of Hormuz) គឺជាច្រកទឹកធម្មជាតិដែលតភ្ជាប់ឈូងសមុទ្រពែក្ស និងឈូងសមុទ្រអូម៉ង់ ដោយជាផ្លូវចេញតែមួយគត់ពីឈូងសមុទ្រពែក្សទៅកាន់មហាសមុទ្រឥណ្ឌា។ ដោយហេតុនេះ វាជាផ្លូវទឹកយុទ្ធសាស្ត្រសកលសម្រាប់ការដឹកជញ្ជូនប្រេងឆៅ និងឧស្ម័នធម្មជាតិ ពីបណ្តាប្រទេសផលិតប្រេងនៅមជ្ឈិមបូព៌ាទៅកាន់ទីផ្សារអន្តរជាតិ។ តាម Wikipedia ច្រកនេះមានប្រវែងប្រហែល ១០៤ ម៉ាយ (ប្រហែល ១៦៧ គីឡូម៉ែត្រ) និងមានទទឹងខុសគ្នាពី ៦០ ម៉ាយ (ប្រហែល ៩៦ គីឡូម៉ែត្រ) ទៅ ២៤ ម៉ាយ (ប្រហែល ៣៨ គីឡូម៉ែត្រ) នៅត្រង់ចំណុចចង្អៀតបំផុត។

ដើម្បីគ្រប់គ្រងចរាចរតាមសមុទ្រដ៏មមាញឹក គេបានរៀបចំប្រព័ន្ធគន្លងនាវាចម្បងពីរដាច់ដោយឡែក៖ គន្លងមួយសម្រាប់នាវាចូល និងមួយទៀតសម្រាប់នាវាចេញ (ដូចបង្ហាញក្នុងផែនទីឆ្នាំ ២០០៤ នៅលើ Wikipedia)។ ប្រព័ន្ធនេះជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការបុកគ្នា និងជួយឲ្យនាវាដឹកប្រេងធំៗអាចធ្វើដំណើរដោយសុវត្ថិភាព។ ដោយសារតួនាទីមិនអាចខ្វះបាននេះ ច្រកហូមឺសត្រូវបានចាត់ទុកជាចំណុចចង្អៀត (chokepoint) ដ៏សំខាន់បំផុតមួយរបស់ពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ខាងជើងនៃច្រកសមុទ្រជាឆ្នេររបស់ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ រីឯខាងត្បូងគឺជាឧបទ្វីបមូសានដាម (Musandam Peninsula) ដែលស្ថិតក្រោមអភិបាលកិច្ចនៃប្រទេសអូម៉ង់ ដោយមានផ្នែកតូចមួយនៅភាគនិរតីស្ថិតនៅក្នុងដែនដីអារ៉ាប់រួម។ ទីតាំងភូមិសាស្ត្រនេះបានធ្វើឲ្យច្រកនេះស្ថិតនៅចំចន្លោះរដ្ឋដែលមានភាពតានតឹងផ្នែកនយោបាយ និងយោធាជាច្រើនទសវត្សរ៍។

ឧបទ្វីបមូសានដាមជាតំបន់ភ្នំថ្មកំបោរដែលហ៊ុមព័ទ្ធដោយច្រាំងថ្មចោទ និងមានច្រកជ្រោះសមុទ្ររាងដូចហ្វច (fjord) ជាច្រើន ដូចជា Elphinstone Inlet ជាដើម (តាមរូបថតពីលើអាកាសនៅលើ Wikipedia)។ តំបន់នេះមានប្រជាជនរស់នៅតិចតួច ភាគច្រើនជាសហគមន៍នេសាទតូចៗ ហើយគ្មានទីក្រុងធំៗស្ថិតនៅតាមឆ្នេរច្រកឡើយ។ អាកាសធាតុស្ងួតក្តៅខ្លាំង ហើយភាសានិយាយសំខាន់គឺអារ៉ាប់និងភាសាពែក្ស (ហ្វាស៊ី)។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តួនាទីជាផ្លូវពាណិជ្ជកម្មរបស់ច្រកហូមឺសមានរួចទៅហើយតាំងពីសម័យបុរាណ ដោយក្រុមឈ្មួញមកពីមេសូប៉ូតាមី ពែក្ស និងឥណ្ឌាបានប្រើប្រាស់ផ្លូវនេះសម្រាប់ដឹកជញ្ជូនទំនិញ គ្រឿងទេស និងវត្ថុមានតម្លៃផ្សេងៗ។ នៅដើមសតវត្សទី ១៦ មហាអំណាចអឺរ៉ុបបានចាប់ផ្តើមស្វែងរកការគ្រប់គ្រងតំបន់នេះ។ តាម Wikipedia ចក្រភពព័រទុយហ្គាល់ជាប្រទេសបស្ចឹមដំបូងដែលបានត្រួតត្រាច្រកនេះ ដោយបានបង្កើតមូលដ្ឋានទ័ព និងគ្រប់គ្រងចរាចរតាមសមុទ្រក្នុងឈូងសមុទ្រពែក្សចាប់ពីឆ្នាំ ១៥០៧ រហូតដល់ប្រមាណឆ្នាំ ១៧៥០ ដូចបង្ហាញក្នុងផែនទីប្រវត្តិសាស្ត្រ។

នៅសតវត្សទី ១៩ ចក្រភពអង់គ្លេសបានចូលមកកាន់កាប់ឥទ្ធិពល ដោយបង្កើតរដ្ឋអាណាព្យាបាលលើតំបន់ឆ្នេរជាច្រើន ដើម្បីការពារផ្លូវដឹកជញ្ជូនទៅកាន់ឥណ្ឌា។ ការរកឃើញប្រេងយ៉ាងច្រើននៅសតវត្សទី ២០ បានធ្វើឲ្យសារៈសំខាន់នៃច្រកនេះកើនឡើងខ្លាំង។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់-អ៊ីរ៉ាក់ (១៩៨០-១៩៨៨) ច្រកនេះបានក្លាយជាសមរភូមិនៃ “សង្គ្រាមនាវាដឹកប្រេង” (Tanker War) ដែលនាវាពាណិជ្ជកម្មត្រូវបានវាយប្រហារជាញឹកញាប់។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក កងទ័ពជើងទឹកសហរដ្ឋអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តបានរក្សាវត្តមានយោធាជាប្រចាំនៅក្នុង និងជុំវិញច្រក ដូចបង្ហាញតាមរយៈរូបថតនាវាពិឃាត USS Porter ក្នុងឆ្នាំ ២០១២ និងក្បួននាវាចម្បាំងក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០១៦ (ដែលមាននៅលើ Wikipedia)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

មុខងារសេដ្ឋកិច្ចចម្បងរបស់ច្រកហូមឺសគឺការដឹកជញ្ជូនថាមពលសកល។ តាមវីគីភីឌា ទិន្នន័យពីឆ្នាំ ២០១៤ ដល់ ២០២៤ បង្ហាញថាប្រេងឆៅ កុងដេនសេត និងផលិតផលប្រេងរាប់សិបលានបារ៉ែលក្នុងមួយថ្ងៃបានឆ្លងកាត់ច្រកនេះ ក្នុងនោះប្រភពសំខាន់ៗរួមមានអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត អ៊ីរ៉ាក់ កូវ៉ែត អារ៉ាប់រួម និងកាតាំង ហើយទិសដៅធំៗគឺទីផ្សារអាស៊ី (ជាពិសេសចិន ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង) និងអឺរ៉ុប។ គេប៉ាន់ប្រមាណថាភាគរយដ៏ច្រើននៃប្រេងពិភពលោក និងឧស្ម័នធម្មជាតិរាវ (LNG) ឆ្លងកាត់តាមច្រកនេះ។

ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើច្រកហូមឺស និងជៀសវាងហានិភ័យភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ប្រទេសអារ៉ាប់រួមបានសាងសង់បំពង់បង្ហូរប្រេង Habshan–Fujairah (ដូចផែនទី) ដែលបញ្ជូនប្រេងពីតំបន់ខាងក្នុងទៅកាន់កំពង់ផែ Fujairah នៅលើឈូងសមុទ្រអូម៉ង់ ដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ច្រក។ បន្ថែមពីនេះ មានបំពង់ East–West Crude Oil Pipeline របស់អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ដែលនាំប្រេងទៅកាន់សមុទ្រក្រហម ទោះបីមិនបានបិទដំណើរការផ្លូវហូមឺសទាំងស្រុងក៏ដោយ។ ផ្នែកវប្បធម៌វិញ តំបន់ច្រកមានភាពក្រីក្រខាងវប្បធម៌ទីក្រុង ប៉ុន្តែបានរក្សាប្រពៃណីសមុទ្រ ការកសាងនាវា និងតន្ត្រីប្រពៃណីដែលទាក់ទងនឹងសមុទ្រ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងដំណឹងថ្មីៗនេះ ច្រកហូមឺសបន្តទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។ យោងតាមវីគីភីឌា ទិន្នន័យតាមដានបានបង្ហាញពីការធ្លាក់ចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៃចំនួននាវាឆ្លងកាត់ច្រកកាលពីដើមឆ្នាំ ២០២៦ (Strait of Hormuz transits dropping away)។ មូលហេតុដែលគេវិភាគរួមមានការកើនឡើងភាពតានតឹងរវាងអ៊ីរ៉ង់ និងប្រទេសលោកខាងលិច ការគំរាមវាយប្រហារលើនាវាពាណិជ្ជកម្មដោយក្រុមប្រដាប់អាវុធនៅយេម៉ែន និងការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច។

កងកម្លាំងជើងទឹកនៃសហរដ្ឋអាមេរិក ចក្រភពអង់គ្លេស ក៏ដូចជាកងទ័ពជើងទឹកអ៊ីរ៉ង់ បាននិងកំពុងដាក់ពង្រាយនាវាយោធានៅក្នុងតំបន់ ដើម្បីបង្ហាញឥទ្ធិពលនិងការពារផលប្រយោជន៍រៀងៗខ្លួន ដែលនាំឲ្យមានហានិភ័យនៃការប្រឈមមុខគ្នាដោយចៃដន្យ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលជាអ្នកនាំចូលប្រេងសុទ្ធ គ្រប់ការឡើងចុះនៃតម្លៃប្រេងលើទីផ្សារអន្តរជាតិដែលបណ្តាលមកពីវិបត្តិនៅច្រកហូមឺស តែងតែជះឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ទៅលើថ្លៃដឹកជញ្ជូន ថ្លៃសាំង និងសន្ទស្សន៍ថ្លៃទំនិញក្នុងស្រុក។ ដូច្នេះការតាមដានស្ថានការណ៍នៅច្រកហូមឺសនៅតែជាកិច្ចការចាំបាច់សម្រាប់អ្នកគ្រប់គ្រងនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា និងសាធារណជន។