ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ជំនួយមនុស្សធម៌ គឺជាជំនួយផ្នែកសម្ភារៈ និងភស្តុភារ ដែលជាធម្មតាផ្តល់ក្នុងរយៈពេលខ្លី ដើម្បីជួយសង្គ្រោះដល់មនុស្សដែលកំពុងជួបការលំបាកធ្ងន់ធ្ងរ។ ក្រុមមនុស្សទាំងនោះរួមមាន ជនគ្មានទីជម្រក ជនភៀសខ្លួន និងជនរងគ្រោះដោយសារគ្រោះធម្មជាតិ សង្គ្រាម និងទុរ្ភិក្ស។ គោលបំណងចម្បងនៃជំនួយមនុស្សធម៌គឺការសង្គ្រោះជីវិត កាត់បន្ថយទុក្ខវេទនា និងថែរក្សាសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស។

ជំនួយនេះអាចមានទម្រង់ជាស្បៀងអាហារ ទឹកស្អាត ទីជម្រក សេវាសុខាភិបាល និងការការពារ។ វាត្រូវបានផ្តល់ដោយអង្គការអន្តរជាតិធំៗដូចជា អង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) និងសាខារបស់ខ្លួនដូចជា UNICEF និងកម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោក (WFP) ព្រមទាំងកាកបាទក្រហមអន្តរជាតិ (ICRC) និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលជាច្រើនទៀត។ ការផ្តល់ជំនួយត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយគោលការណ៍មនុស្សធម៌ ភាពអព្យាក្រឹត ភាពមិនលម្អៀង និងឯករាជ្យ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ជំនួយមនុស្សធម៌ត្រូវបានផ្តល់ទូទាំងពិភពលោក ដោយផ្តោតលើតំបន់ដែលកំពុងមានវិបត្តិមនុស្សធម៌ធ្ងន់ធ្ងរ។ តំបន់មានជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ដូចជាស៊ីរី យេម៉ែន អ៊ុយក្រែន និងដែនដីហ្គាហ្សា តែងតែត្រូវការជំនួយជាបន្ទាន់។ ក្រៅពីនេះ គ្រោះធម្មជាតិដូចជារញ្ជួយដី ខ្យល់ព្យុះ និងទឹកជំនន់ ក៏ជាមូលហេតុធំដែលទាមទារជំនួយមនុស្សធម៌ភ្លាមៗដែរ។

ជនភៀសខ្លួន និងជនផ្លាស់ទីដោយបង្ខំនៅក្នុងប្រទេស (IDPs) គឺជាអ្នកទទួលផលដ៏សំខាន់នៃជំនួយមនុស្សធម៌។ យោងតាមទីភ្នាក់ងារជនភៀសខ្លួនអង្គការសហប្រជាជាតិ (UNHCR) មានមនុស្សរាប់សិបលាននាក់ត្រូវបានបង្ខំឱ្យចាកចេញពីលំនៅដ្ឋានរបស់ពួកគេ ដែលភាគច្រើនស្ថិតនៅក្នុងតំបន់អាហ្វ្រិក មជ្ឈឹមបូព៌ា និងអាស៊ីខាងត្បូង។ ប្រជាជននៅក្នុងស្ថានភាពងាយរងគ្រោះទាំងនេះត្រូវការជំនួយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការរស់រានមានជីវិត។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ប្រវត្តិនៃជំនួយមនុស្សធម៌ទំនើបបានចាប់ផ្ដើមឡើងនៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី១៩។ ក្រោយពីបានឃើញទុក្ខវេទនារបស់ទាហានរាប់ពាន់នាក់ដែលរបួសនៅក្នុងសមរភូមិ Solferino កាលពីឆ្នាំ១៨៥៩ លោក Henry Dunant ជាពាណិជ្ជករស្វីស បានផ្តួចផ្តើមគំនិតបង្កើតអង្គការស្ម័គ្រចិត្តអព្យាក្រឹតដើម្បីថែទាំអ្នករបួស។ ឆ្នាំ១៨៦២ លោកបានបោះពុម្ពសៀវភៅ “A Memory of Solferino” ដែលបានរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបង្កើតកាកបាទក្រហមអន្តរជាតិ (ICRC) នៅឆ្នាំ១៨៦៣ និងអនុសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវលើកទី១ នៅឆ្នាំ១៨៦៤។ ឯកសារទាំងនេះបានក្លាយជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ ដែលការពារជនរងគ្រោះក្នុងសង្គ្រាម និងកំណត់កាតព្វកិច្ចរបស់ភាគីជម្លោះ។

នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី២០ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកទាំងពីរ ជំនួយមនុស្សធម៌បានរីករាលដាលតាមរយៈអង្គការសហប្រជាជាតិ និងស្ថាប័នឯកទេសរបស់ខ្លួន។ ជាឧទាហរណ៍ UNHCR ត្រូវបានបង្កើតនៅឆ្នាំ១៩៥០ ដើម្បីការពារ និងជួយជនភៀសខ្លួន ចំណែក WFP បង្កើតនៅឆ្នាំ១៩៦១ ផ្តោតលើជំនួយស្បៀងអាហារ។ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ អង្គការមេឌីសង់សាំងហ្វ្រង់ទែរ (Médecins Sans Frontières) បានចាប់កំណើត ដោយនាំមកនូវគំនិតនៃ "សិទ្ធិក្នុងការជួយ" និងការផ្តល់សក្ខីភាពអំពីអំពើឃោរឃៅ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិស័យជំនួយមនុស្សធម៌មានទំហំសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំសម្បើម។ តាមរបាយការណ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ថវិកាសម្រាប់ឆ្លើយតបនឹងវិបត្តិមនុស្សធម៌ជាសកលបានកើនឡើងពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ ហើយបានឈានដល់កម្រិតខ្ពស់បំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ប្រទេសអ្នកបរិច្ចាគសំខាន់ៗ ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក សហភាពអឺរ៉ុប និងជប៉ុន បានដើរតួនាទីគន្លឹះក្នុងការផ្តល់មូលនិធិ។ បន្ថែមពីនេះ វិស័យឯកជន និងប្រជាពលរដ្ឋសាមញ្ញក៏បានរួមចំណែកតាមរយៈការបរិច្ចាគទៅអង្គការសប្បុរសធម៌ផងដែរ។

ផ្នែកវប្បធម៌ វិស័យនេះត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងខ្លាំងជាមួយនឹងគោលការណ៍មនុស្សធម៌ ដែលបានបញ្ជាក់ក្នុងស្តង់ដារដូចជា Core Humanitarian Standard (CHS)។ CHS កំណត់ពីគុណភាព តម្លាភាព និងគណនេយ្យភាពចំពោះប្រជាជនដែលរងគ្រោះ។ "វប្បធម៌មនុស្សធម៌" ក៏រួមបញ្ចូលការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងការលើកកម្ពស់ការចូលរួមរបស់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយ ចលនា "ធ្វើមូលដ្ឋានីយកម្ម" (localisation) កំពុងទទួលបានការគាំទ្រដើម្បីធានាថាអ្នកដើរតួក្នុងមូលដ្ឋានទទួលបានធនធាន និងសិទ្ធិអំណាចកាន់តែច្រើន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ជំនួយមនុស្សធម៌បានក្លាយជាប្រធានបទដ៏ក្តៅគគុក ដោយសារតែវិបត្តិជាច្រើនដែលកំពុងកើតមានក្នុងពេលដំណាលគ្នា។ សង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន ជម្លោះហ្គាហ្សា វិបត្តិនៅមីយ៉ាន់ម៉ា និងគ្រោះរាំងស្ងួតនៅអាហ្វ្រិកខាងកើត សុទ្ធតែកំពុងបង្កើនតម្រូវការជំនួយជាបន្ទាន់។ ទន្ទឹមនេះ អ្នកផ្តល់ជំនួយប្រឈមនឹងឧបសគ្គធ្ងន់ធ្ងរ រួមមានការរាំងស្ទះការចូលទៅដល់អ្នករងគ្រោះ ការវាយប្រហារដោយផ្ទាល់ទៅលើបុគ្គលិកមនុស្សធម៌ និងការប្រើប្រាស់ជំនួយជាឧបករណ៍នយោបាយ។

យោងតាមរបាយការណ៍ពីអង្គការសហប្រជាជាតិ ចំនួនបុគ្គលិកមនុស្សធម៌ដែលត្រូវបានសម្លាប់ របួស ឬចាប់ពង្រត់ បានកើនឡើងគួរឲ្យព្រួយបារម្ភ។ ការវាយប្រហារទៅលើក្បួនជំនួយនៅតំបន់ Kouré ប្រទេសនីហ្សេរ ក្នុងឆ្នាំ២០២០ បានសម្លាប់មនុស្សជាច្រើននាក់ រួមទាំងពលរដ្ឋបារាំង។ រូបភាពនៃរថយន្តសង្គ្រោះដែលត្រូវបានបំផ្លាញនៅហ្គាហ្សា បង្ហាញពីហានិភ័យប្រចាំថ្ងៃដល់បុគ្គលិកសុខាភិបាលនៅក្នុងតំបន់ជម្លោះ។

ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈម សហគមន៍អន្តរជាតិបានចាប់ផ្តើមកំណែទម្រង់ធំៗ ដូចជាកិច្ចព្រមព្រៀង "Grand Bargain" នៅឆ្នាំ២០១៦ ដែលមានគោលដៅបង្កើនប្រសិទ្ធភាព និងតម្លាភាព។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក៏ត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាកត្តាពង្រីកវិបត្តិមនុស្សធម៌ ដែលធ្វើឱ្យតម្រូវការជំនួយកាន់តែធំធេងឡើង។