ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា មនុស្សធម៌ គឺជាសំណុំនៃជំនឿ ការអនុវត្ត និងគោលការណ៍ដែលផ្ដោតលើតម្លៃនៃជីវិតមនុស្ស។ មនុស្សធម៌ជំរុញឱ្យមនុស្សអនុវត្តការរាប់អាន និងផ្ដល់ជំនួយដល់មនុស្សដទៃ ក្នុងគោលបំណងកាត់បន្ថយទុក្ខវេទនា និងលើកកម្ពស់ជីវភាពមនុស្សជាតិដោយហេតុផលសីលធម៌ សប្បុរសធម៌ និងមនោសញ្ចេតនា។ ឧត្តមគតិមនុស្សធម៌មាននិន្នាការទៅជាសកលនិយម ដោយបង្កប់នូវការអាណិតអាសូរឆ្លងព្រំដែនជាតិ។ ខុសពីការសប្បុរសធម៌ និងការបរិច្ចាគទូទៅ មនុស្សធម៌ផ្តោតសំខាន់លើការជួយប្រជាជនដែលរងគ្រោះដោយគ្រោះអាសន្នអន្តរជាតិ ដូចជាសង្គ្រាម និងគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិជាដើម។

មនុស្សធម៌ជាគោលគំនិតដែលទាក់ទងគ្នាជាមួយសិទ្ធិមនុស្ស ប៉ុន្តែមានការផ្តោតខុសគ្នា។ ខណៈដែលសិទ្ធិមនុស្សសំដៅលើបុព្វសិទ្ធិជាមូលដ្ឋានរបស់បុគ្គល មនុស្សធម៌ផ្តោតសំខាន់លើការសង្គ្រោះជីវិត និងកាត់បន្ថយទុក្ខវេទនាក្នុងគ្រាមានវិបត្តិបន្ទាន់។ គោលការណ៍ស្នូលរួមមាន មនុស្សភាព អព្យាក្រិត្យ ភាពអព្យាក្រិត្យក្នុងនយោបាយ និងឯករាជ្យ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

យោងតាមការចងក្រងក្នុងវិគីភីឌា សកម្មភាពមនុស្សធម៌ត្រូវបានអនុវត្តនៅទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែភាគច្រើនផ្តោតលើតំបន់ដែលរងគ្រោះដោយជម្លោះប្រដាប់អាវុធ និងគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ។ ទ្វីបអាហ្វ្រិក មជ្ឈិមបូព៌ា និងអាស៊ី គឺជាទ្វីបដែលទទួលជំនួយមនុស្សធម៌ច្រើនជាងគេ។ ប្រជាជនដែលទទួលផលប៉ះពាល់ រួមមានជនភៀសខ្លួន ជនភៀសខ្លួនក្នុងស្រុក និងជនរងគ្រោះដោយកង្វះអាហារ និងជំងឺរាតត្បាត។ អ្នកផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌រួមមានអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលអន្តរជាតិ ភ្នាក់ងារសហប្រជាជាតិ និងអ្នកស្ម័គ្រចិត្តមកពីប្រទេសផ្សេងៗ។ កម្មករមនុស្សធម៌ទាំងនេះតែងប្រឈមនឹងគ្រោះថ្នាក់ក្នុងតំបន់មានជម្លោះ ហើយការវាយប្រហារលើពួកគេកំពុងកើនឡើងគួរឱ្យព្រួយបារម្ភ។

ចំនួនមនុស្សដែលត្រូវការជំនួយបានកើនឡើងជាលំដាប់ក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍កន្លងមក ដោយសារជម្លោះ និងគ្រោះមហន្តរាយដែលកើតមានញឹកញាប់ជាងមុន។ បណ្ដាប្រទេសដែលមានវិបត្តិធំជាងគេរួមមាន ស៊ីរី អ៊ុយក្រែន អាហ្វហ្គានីស្ថាន និងយេម៉ែន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ឫសគល់នៃមនុស្សធម៌មានតាំងពីបុរាណកាល ក្នុងទម្រង់នៃការសប្បុរសធម៌ផ្នែកសាសនា។ ប៉ុន្តែមនុស្សធម៌ទំនើបបានលេចរូបរាងឡើងនៅសតវត្សទី ១៩។ នៅឆ្នាំ ១៨៥៩ អ្នកជំនួញជនជាតិស្វីស លោក Henry Dunant បានឃើញទុក្ខវេទនារបស់ទាហានដែលរងរបួសក្នុងសង្គ្រាមនៅ Solferino ប្រទេសអ៊ីតាលី។ ទស្សនីយភាពនេះបានជំរុញឱ្យលោកបង្កើតគណៈកម្មាធិការអន្តរជាតិកាកបាទក្រហម (ICRC) នៅឆ្នាំ ១៨៦៣ និងការរៀបចំសន្និសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវលើកដំបូងនៅឆ្នាំ ១៨៦៤ ដែលបានកំណត់ច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិជាលើកដំបូង។

ក្នុងសតវត្សទី ២០ មនុស្សធម៌បានរីករាលដាលដោយមានការចូលរួមពីអង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលជាច្រើន និងការពង្រីកច្បាប់សិទ្ធិមនុស្ស។ នៅឆ្នាំ ១៩៤៩ សន្និសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវទាំង ៤ ត្រូវបានអនុម័ត ដោយពង្រីកការការពារដល់ជនស៊ីវិល និងអ្នកជាប់ឃុំឃាំងសង្គ្រាម។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ការផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌បានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ប៉ុន្តែក៏មានការរិះគន់អំពីនយោបាយភាវូបនីយកម្មផងដែរ។ ការបង្កើតអង្គការ Médecins Sans Frontières (គ្រូពេទ្យគ្មានព្រំដែន) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧១ បាននាំមកនូវវិធីសាស្ត្រមនុស្សធម៌ថ្មី ដែលមានលក្ខណៈរហ័ស និងមិនពឹងពាក់រដ្ឋាភិបាល។ L. L. Zamenhof ក៏ជាបុគ្គលសំខាន់ដែលបានផ្សព្វផ្សាយគំនិតមនុស្សធម៌សកល ដោយលោកបានចាត់ទុកការប្រមាថដោយផ្អែកលើជាតិសាសន៍ ឬភាសាជាអំពើព្រៃផ្សៃ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

វិស័យមនុស្សធម៌មានមូលដ្ឋានសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំមួយ។ តាមការចងក្រងរបស់វិគីភីឌា ជំនួយមនុស្សធម៌ប្រចាំឆ្នាំមានទឹកប្រាក់រាប់ពាន់លានដុល្លារ ដែលភាគច្រើនបានមកពីរដ្ឋាភិបាលនៃបណ្ដាប្រទេសអ្នកមាន ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក សហភាពអឺរ៉ុប និងអ្នកបរិច្ចាគឯកជន។ ជំនួយទាំងនេះត្រូវបានចែកចាយតាមអង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល និងអង្គការក្នុងស្រុក។ ប៉ុន្តែមានការព្រួយបារម្ភថា មូលនិធិមនុស្សធម៌អាចជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងផលប្រយោជន៍នយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសម្ចាស់ជំនួយ។ ជារឿយៗ គម្រោងមនុស្សធម៌ធំៗត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយអង្គការអន្តរជាតិ ធ្វើឱ្យអង្គការក្នុងស្រុកមានតួនាទីតិចតួច ដែលនាំឱ្យមានការអំពាវនាវឱ្យមាន «ការធ្វើមូលដ្ឋានីយកម្ម» កាន់តែច្រើន។

ផ្នែកវប្បធម៌ គោលការណ៍សំខាន់ៗរបស់មនុស្សធម៌ ដូចជាមនុស្សភាព អព្យាក្រិត្យ និងឯករាជ្យ ត្រូវបានប្រកាន់យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន។ ទោះយ៉ាងណា ការអនុវត្តជំនួយត្រូវគិតគូរពីលក្ខណៈវប្បធម៌មូលដ្ឋាន ដើម្បីជៀសវាងការរិះគន់ថាជាអាណានិគមនិយមថ្មី។ ការងារមនុស្សធម៌ក៏អាចជួបប្រទះឧបសគ្គផ្នែកវប្បធម៌ នៅពេលជួយក្នុងសហគមន៍ដែលមានទំនៀមទម្លាប់ខុសគ្នា។ ឧទាហរណ៍ ការផ្តល់ជំនួយស្បៀងអាហារត្រូវគិតដល់ទំនៀមទម្លាប់ហូបចុក ឬការផ្តល់ជំនួយសុខភាពត្រូវគោរពជំនឿសាសនា។ ការព្រងើយកន្តើយនឹងបញ្ហាទាំងនេះអាចបណ្តាលឱ្យជំនួយគ្មានប្រសិទ្ធភាព ឬសូម្បីតែបង្ករឱ្យមានការតស៊ូពីសហគមន៍មូលដ្ឋាន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅបច្ចុប្បន្ន មនុស្សធម៌ដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការដោះស្រាយវិបត្តិសកល។ សង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន និងតំបន់ហ្គាហ្សា គ្រោះមហន្តរាយដោយរញ្ជួយដីនៅតួកគី និងស៊ីរី និងវិបត្តិដោយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុសុទ្ធសឹងតែទាមទារការឆ្លើយតបផ្នែកមនុស្សធម៌ជាបន្ទាន់។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ អង្គការសហប្រជាជាតិនិងដៃគូអន្តរជាតិអំពាវនាវឱ្យមានការផ្តល់មូលនិធិ ប៉ុន្តែជាញឹកញាប់ មូលនិធិនៅមិនគ្រប់គ្រាន់ ដែលបង្ខំឱ្យអង្គការមនុស្សធម៌កាត់បន្ថយសកម្មភាពជំនួយសំខាន់ៗ។ ការវាយប្រហារលើបុគ្គលិកមនុស្សធម៌ក៏ជាបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរ ដែលរារាំងការចែកជំនួយ។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ប្រវត្តិជំនួយមនុស្សធម៌មានតាំងពីក្រោយរបបខ្មែរក្រហម ដោយមានអង្គការសហប្រជាជាតិ (UNTAC) និងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលជាច្រើនបានចូលរួមស្តារប្រទេសឡើងវិញ។ បច្ចុប្បន្ន កម្ពុជាមិនត្រឹមតែជាអ្នកទទួលជំនួយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏បានចូលរួមចំណែកក្នុងតំបន់ផងដែរ ដូចជាការបញ្ជូនក្រុមស្វែងរកនិងសង្គ្រោះទៅជួយគ្រោះមហន្តរាយនៅប្រទេសជិតខាង ឬការចូលរួមក្នុងយន្តការ AHA Centre របស់អាស៊ាន។ ការយល់ដឹងអំពីមនុស្សធម៌មានសារៈសំខាន់សម្រាប់សាធារណជនខ្មែរ ដើម្បីអាចចូលរួមកាត់បន្ថយទុក្ខវេទនាទាំងក្នុងស្រុក និងក្រៅស្រុក ព្រមទាំងពង្រឹងសាមគ្គីភាពក្នុងតំបន់។