ប្រទេសហុងគ្រី

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ប្រទេសហុងគ្រីគឺជាប្រទេសគ្មានព្រំប្រទល់សមុទ្រនៅតំបន់អឺរ៉ុបកណ្ដាល ដែលគ្របដណ្ដប់ផ្នែកធំនៃអាងការប៉ានី (Carpathian Basin)។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសស្លូវ៉ាគីនៅភាគខាងជើង អ៊ុយក្រែននៅភាគឦសាន រូម៉ានីនៅភាគកើត-អាគ្នេយ៍ ស៊ែប៊ីនៅភាគខាងត្បូង ក្រូអាត និងស្លូវេនីនៅភាគនិរតី និងអូទ្រីសនៅភាគខាងលិច។ រាជធានីនិងទីក្រុងធំបំផុតគឺ ប៊ុយដាប៉ែស (Budapest) ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ សេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយដ៏សំខាន់។ វីគីភីឌាបានឱ្យដឹងថា ហុងគ្រីមានប្រជាជនជាង ៩,៥ លាននាក់ ដែលភាគច្រើនជាជនជាតិហុងគ្រី (Magyars) ហើយមានជនជាតិភាគតិចរ៉ូម៉ានី (Romani) មួយក្រុមសំខាន់ផងដែរ។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាហុងគ្រី ដែលជាភាសាមួយក្នុងចំណោមភាសាមួយចំនួនតូចនៅអឺរ៉ុបដែលមិនស្ថិតក្នុងអំបូរភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វីគីភីឌារាយការណ៍ថា ហុងគ្រីស្ថិតក្នុងអាងទន្លេដានូប (Danube) ហើយវាលទំនាបធំៗគ្របដណ្ដប់ស្ទើរតែផ្ទៃដីទាំងអស់។ ទន្លេដានូបហូរកាត់កណ្ដាលទីក្រុងប៊ុយដាប៉ែស ដោយបែងចែកទីក្រុងជាពីរគឺ ប៊ុយដា (Buda) និងប៉ែស (Pest)។ បឹងធំជាងគេនៅអឺរ៉ុបកណ្ដាល គឺបឹងបាឡាតុន ក៏ស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសនេះដែរ។ តាមវីគីភីឌា ប្រជាជនសរុបមានប្រមាណ ៩,៥ លាននាក់ ដោយ ៨៥% ជាជនជាតិហុងគ្រី និងប្រមាណ ៣% ជាជនជាតិភាគតិចរ៉ូម៉ានី។ ភាសាហុងគ្រីជាភាសាផ្លូវការ និងជាសមាជិកនៃអំបូរយូរ៉ាលិក (Uralic) ដែលធ្វើឱ្យវាខុសគ្នាឆ្ងាយពីភាសាអឺរ៉ុបភាគច្រើន។ ដោយសារសន្ធិសញ្ញាទ្រៀណុង (Treaty of Trianon) ជនជាតិហុងគ្រីរាប់លាននាក់រស់នៅក្រៅប្រទេស ជាពិសេសនៅរ៉ូម៉ានី ស្លូវ៉ាគី និងស៊ែប៊ី។ ខាងសាសនា ប្រជាជនភាគច្រើនកាន់គ្រិស្តសាសនា ដោយព្រះសហគមន៍កាតូលិកជាក្រុមធំជាងគេ បន្ទាប់មកគឺព្រះសហគមន៍កាល់វីន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ទឹកដីហុងគ្រីបច្ចុប្បន្នធ្លាប់ជាផ្នែកនៃចក្រភពរ៉ូម ក្រោមឈ្មោះខេត្តប៉ាណូញ៉ា (Pannonia)។ កុលសម្ព័ន្ធហុងគ្រីបានចូលមកអាងការប៉ានីនៅសតវត្សទី៩ ហើយបានបង្កើតព្រះរាជាណាចក្រហុងគ្រីនៅឆ្នាំ ១០០០ ក្រោមព្រះបាទស្ទេហ្វានទី១ (Stephen I) ដែលបានប្រែប្រទេសឱ្យកាន់សាសនាគ្រិស្ត។ ព្រះមកុដបរិសុទ្ធបានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃអធិបតេយ្យភាពជាតិ។ សតវត្សទី១៥ ក្រោមរជ្ជកាលព្រះបាទម៉ាថាយ៉ាស កូវីនុស (Matthias Corvinus) ហុងគ្រីបានឈានដល់យុគមាសនៃក្រុមហ៊ុន Renaissance និងក្លាយជាមហាអំណាចនៅអឺរ៉ុបកណ្ដាល។

វីគីភីឌាបន្តថា ឆ្នាំ ១៥២៦ ក្រោយសមរភូមិម៉ូហាក (Battle of Mohács) ចក្រភពអូតូម៉ង់បានកាន់កាប់ផ្នែកធំ ហើយប្រទេសត្រូវបានបែងចែកជាបីតំបន់រវាងអូទ្រីស អូតូម៉ង់ និងហុងគ្រីឯករាជ្យមួយភាគតូច។ ក្រោយមករាជវង្សហាបប៊ួក (Habsburg) គ្រប់គ្រង និងមានការបះបោរទាមទារឯករាជ្យជាច្រើន ដូចជាក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ហ្វ្រាន់ស៊ីស រ៉ាកុតជី (Francis II Rákóczi) នៅដើមសតវត្សទី១៨។ បដិវត្តន៍ឆ្នាំ ១៨៤៨ ដឹកនាំដោយ ឡាយ៉ូស កុសស៊ុត (Lajos Kossuth) ក៏ជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រសំខាន់ តែត្រូវបានបង្ក្រាប។ ការសម្របសម្រួលឆ្នាំ ១៨៦៧ បានបង្កើតចក្រភពទ្វេ អូទ្រីស-ហុងគ្រី (Austria-Hungary)។

ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១ វីគីភីឌារាយការណ៍ថា ហុងគ្រីត្រូវបាត់បង់ទឹកដី ៧២% តាមសន្ធិសញ្ញាទ្រៀណុងឆ្នាំ ១៩២០។ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហុងគ្រីបានចងសម្ព័ន្ធជាមួយអាល្លឺម៉ង់ ហើយមានការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិជ្វីហ្វ (Holocaust) លើទឹកដីខ្លួន។ សហភាពសូវៀតបានកាន់កាប់ក្រោយសង្គ្រាម និងបង្កើតរបបកុម្មុយនីស្ត។ បដិវត្តន៍ឆ្នាំ ១៩៥៦ ប្រឆាំងការត្រួតត្រាសូវៀត ត្រូវបានកងទ័ពសូវៀតបង្ក្រាបយ៉ាងឃោរឃៅ ហើយលោកយ៉ាណូស កាដារ (János Kádár) បានដឹកនាំរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៨៨ ដោយអនុវត្តគោលនយោបាយ «កុម្មុយនីស្តហ្គូឡាស»។ របបកុម្មុយនីស្តបានដួលរលំនៅឆ្នាំ ១៩៨៩ ហើយហុងគ្រីបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ។ ប្រទេសនេះចូលជាសមាជិកអង្គការណាតូនៅឆ្នាំ ១៩៩៩ និងសហភាពអឺរ៉ុបនៅឆ្នាំ ២០០៤។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វីគីភីឌាឱ្យដឹងថា ហុងគ្រីមានសេដ្ឋកិច្ចចម្រុះដែលមានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់ ហើយវិស័យសំខាន់ៗរួមមាន ឧស្សាហកម្មយានយន្ត អេឡិចត្រូនិក ឱសថ និងបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន។ ក្រុមហ៊ុន MOL Group គឺជាក្រុមហ៊ុនប្រេងនិងឧស្ម័នធំជាងគេមួយនៅអឺរ៉ុបកណ្ដាល។ វិស័យទេសចរណ៍ក៏ដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ ដោយទីក្រុងប៊ុយដាប៉ែស និងបឹងបាឡាតុនទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំៗ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ហុងគ្រីមានបេតិកភណ្ឌដ៏សម្បូរបែប។ អ្នកនិពន្ធតន្ត្រីល្បីៗដូចជា ហ្វ្រង់ស៍ លីស្ត (Franz Liszt) និង បេឡា បារតុក (Béla Bartók) មានស្នាដៃល្បីលើឆាកអន្តរជាតិ។ ម្ហូបអាហារបុរាណដូចជាស៊ុបហ្គូឡាស (goulash) នំដូបូស (Dobos torte) និងស្រាតូកាយី (Tokaji) ត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោក។ ស្រាតូកាយីធ្លាប់ទទួលបានការសរសើរពីស្តេចល្វីសទី១៤ នៃបារាំង ថាជា «ស្រានៃស្តេច ស្តេចនៃស្រា»។ ស្ថាបត្យកម្មហុងគ្រីក៏ល្បីល្បាញ ដូចជាអគារសភា វិហារ St. Stephen's Basilica និងរោងល្ខោនជាតិ។ យោងតាមវីគីភីឌា ហុងគ្រីមានអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រឈ្នះរង្វាន់ណូបែលចំនួន ១៥ រូប រួមទាំងលោក អាល់បឺត ស៊ែន-យ៉ូរ្ជី (Albert Szent-Györgyi) ដែលរកឃើញវីតាមីន C។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ ហុងគ្រីជាសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុប និងណាតូ ប៉ុន្តែមានទំនាស់ជាមួយស្ថាប័នអឺរ៉ុបជារឿយៗលើបញ្ហានីតិរដ្ឋ និងសិទ្ធិមនុស្ស។ វីគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា ក្រោមការដឹកនាំរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក វិកទ័រ អូបាន (Viktor Orbán) ដែលកាន់អំណាចតាំងពីឆ្នាំ ២០១០ ហុងគ្រីបានដើរលើផ្លូវដែលអ្នករិះគន់ហៅថា «ប្រជាធិបតេយ្យមិនសេរី»។ ក្នុងវិបត្តិជនចំណាកស្រុកឆ្នាំ ២០១៥ រដ្ឋាភិបាលបានសាងសង់របាំងតាមព្រំដែនជាមួយស៊ែប៊ី និងក្រូអាត ដើម្បីទប់ស្កាត់លំហូរចូលនៃជនចំណាកស្រុក។ ហុងគ្រីក៏ជាសមាជិកក្រុមវិស្រេក្រាដ (Visegrád Group) រួមជាមួយប៉ូឡូញ ឆេក និងស្លូវ៉ាគី ដែលតែងមានជំហរផ្សេងពីបណ្ដាប្រទេសអឺរ៉ុបខាងលិចលើបញ្ហាមួយចំនួន។

ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ វីគីភីឌាកត់ត្រាពីការកើនឡើងនៃចលនាប្រឆាំងដឹកនាំដោយលោក ពេតឺរ ម៉ាយ៉ារ (Péter Magyar) អតីតសមាជិកគណបក្សហ្វីដេស (Fidesz) ដែលបានបង្កើតគណបក្សថ្មីមួយ និងទទួលបានការគាំទ្រយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបង្ហាញពីការផ្លាស់ប្ដូរគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍នៅក្នុងឆាកនយោបាយហុងគ្រី ដែលអាចមានឥទ្ធិពលដល់ស្ថិរភាពតំបន់អឺរ៉ុបកណ្ដាលទាំងមូល។