ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ (IAEA) គឺជាអង្គការអន្តររដ្ឋាភិបាលដែលមានគោលបំណងជំរុញការប្រើប្រាស់ថាមពលនុយក្លេអ៊ែរក្នុងផ្លូវសន្តិភាព និងទប់ស្កាត់ការប្រើប្រាស់វាសម្រាប់យោធា រួមទាំងការផលិតអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។ IAEA ត្រូវបានបង្កើតនៅឆ្នាំ ១៩៥៧ ជាអង្គការស្វាយ័តក្នុងប្រព័ន្ធអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) ដោយមានសន្ធិសញ្ញាគ្រឹះផ្ទាល់ខ្លួន ប៉ុន្តែត្រូវរាយការណ៍ទៅកាន់មហាសន្និបាត UN និងក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ UN។ ទីស្នាក់ការកណ្ដាលរបស់ IAEA ស្ថិតនៅមណ្ឌលអន្តរជាតិវីយែន (Vienna International Center) ក្នុងប្រទេសអូទ្រីស ហើយបរិវេណនេះក៏ត្រូវបានគេហៅថា «UNO City» ដែរ។

បច្ចុប្បន្ន IAEA មានរដ្ឋសមាជិកជាង ១៧០ ប្រទេស ហើយមានតួនាទីស្នូលក្នុងការកំណត់ស្ដង់ដារសុវត្ថិភាព និងសន្តិសុខនុយក្លេអ៊ែរអន្តរជាតិ ព្រមទាំងអនុវត្តប្រព័ន្ធការពារ (Safeguards) ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ថាសម្ភារៈនុយក្លេអ៊ែរមិនត្រូវបានប្រើសម្រាប់គោលដៅយោធា។ លើសពីនេះ អង្គការនេះផ្ដល់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការបច្ចេកទេសដល់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដើម្បីប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យានុយក្លេអ៊ែរក្នុងវិស័យកសិកម្ម សុខាភិបាល និងគ្រប់គ្រងធនធានទឹក ដោយមានមន្ទីរពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួននៅ Seibersdorf និងឯកទេសបណ្ដុះបណ្ដាលជាច្រើនទៀត។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia កំណើតរបស់ IAEA កើតឡើងក្នុងបរិបទសង្គ្រាមត្រជាក់ ខណៈដែលមហាអំណាចកំពុងប្រណាំងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។ គំនិតផ្ដួចផ្ដើមនេះត្រូវបានដាក់ចេញដោយប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក លោក Dwight D. Eisenhower តាមរយៈសុន្ទរកថា «Atoms for Peace» របស់លោកនៅចំពោះមុខមហាសន្និបាត UN ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣។ សន្ធិសញ្ញាបង្កើត IAEA ត្រូវបានអនុម័តនៅថ្ងៃទី ២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៥៦ ហើយបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី ២៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៥៧។

ក្នុងទសវត្សរ៍បន្តបន្ទាប់ IAEA បានពង្រឹងតួនាទីរបស់ខ្លួនតាមរយៈសន្ធិសញ្ញាសំខាន់ៗ ពិសេសគឺសន្ធិសញ្ញាមិនសាយភាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ (NPT) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៨ ដែលផ្ដល់អំណាចឱ្យ IAEA ផ្ទៀងផ្ទាត់ការអនុវត្តរបស់រដ្ឋភាគី។ ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមាន គ្រោះថ្នាក់នុយក្លេអ៊ែរនៅឆឺណូប៊ីល (Chernobyl) ឆ្នាំ ១៩៨៦ និងនៅហ្វូគូស៊ីម៉ា ដាយអ៊ីឈី (Fukushima Daiichi) ក្នុងឆ្នាំ ២០១១ ដែល IAEA បានបញ្ជូនអ្នកជំនាញទៅពិនិត្យ និងពង្រឹងស្ដង់ដារសុវត្ថិភាពជាលទ្ធផល។ នៅឆ្នាំ ២០០៥ IAEA និងអគ្គនាយករបស់ខ្លួននាពេលនោះ លោក Mohamed ElBaradei បានទទួលរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាព សម្រាប់កិច្ចខិតខំទប់ស្កាត់ការប្រើប្រាស់នុយក្លេអ៊ែរខុសផ្លូវ និងធានាការប្រើប្រាស់ដោយសុវត្ថិភាពបំផុត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រមួយបានកើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០២២ នៅពេល IAEA បញ្ជូនក្រុមអ្នកជំនាញទៅត្រួតពិនិត្យរោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរហ្សាប៉ូរីហ្សៀ (Zaporizhzhia) ក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន ដែលជាលើកដំបូងដែលស្ថាប័ននេះធ្វើការត្រួតពិនិត្យនៅក្នុងតំបន់សង្គ្រាម។ តាមការពិពណ៌នារូបថតពីវីគីមេឌាទូទៅ (Wikimedia Commons) បេសកកម្មនេះដឹកនាំដោយអគ្គនាយក Rafael Grossi មានគោលដៅវាយតម្លៃសុវត្ថិភាព និងការពារគ្រោះថ្នាក់នុយក្លេអ៊ែរដែលអាចបង្កឡើងពីអរិភាពប្រដាប់អាវុធ។ សកម្មភាពនេះបង្ហាញពីតួនាទីដ៏សំខាន់របស់ IAEA ក្នុងការរក្សាសន្តិសុខនុយក្លេអ៊ែរក្នុងពេលជម្លោះ។

សម្រាប់កម្ពុជា ដែលជាសមាជិក IAEA តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩២ អង្គការនេះផ្ដល់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការបច្ចេកទេសដ៏មានតម្លៃ ជាពិសេសក្នុងវិស័យកសិកម្ម និងសុខាភិបាល។ ជាឧទាហរណ៍ IAEA ជួយកម្ពុជាក្នុងការប្រើបច្ចេកទេសវិទ្យុសកម្មដើម្បីបណ្ដុះពូជដំណាំធន់នឹងអាកាសធាតុ តាមរយៈមន្ទីរពិសោធន៍បណ្ដុះពូជរុក្ខជាតិនៅ Seibersdorf (ដូចបង្ហាញក្នុងរូបថតមួយទៀតរបស់ IAEA)។ កិច្ចសហការនេះមានសារៈសំខាន់ចំពោះសន្តិសុខស្បៀង និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនៅកម្ពុជា។

នៅឆ្នាំ ២០២៦ ការយកចិត្តទុកដាក់លើសន្តិសុខនុយក្លេអ៊ែរកើនខ្ពស់ ដោយសារភាពតានតឹងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងតម្រូវការថាមពលស្អាតដើម្បីទប់ស្កាត់ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ IAEA បន្តជាស្ថាប័នគន្លឹះដែលធ្វើឱ្យមានតុល្យភាពរវាងការលើកកម្ពស់ថាមពលនុយក្លេអ៊ែរជាប្រភពថាមពលស្អាត និងការការពារកុំឱ្យការប្រើប្រាស់នេះប្រែក្លាយជាការគំរាមកំហែងដោយសារការសាយភាយអាវុធ។