តុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ (ICC)

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ (International Criminal Court ឬ ICC) គឺជាអង្គការអន្តររដ្ឋាភិបាល និងសាលាក្តីអន្តរជាតិ ដែលមានទីស្នាក់ការនៅទីក្រុងឡាអេ ប្រទេសហូឡង់។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា ICC ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ២០០២ ក្រោមសន្ធិសញ្ញារ៉ូម ដែលជាសន្ធិសញ្ញាពហុភាគី។ វាជាតុលាការអន្តរជាតិអចិន្ត្រៃយ៍ដំបូងគេ និងតែមួយគត់ ដែលមានយុត្តាធិការក្នុងការកាត់ទោសបុគ្គលម្នាក់ៗ ចំពោះឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិធំៗចំនួនបួន រួមមាន ប្រល័យពូជសាសន៍ ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម និងឧក្រិដ្ឋកម្មនៃការឈ្លានពាន។

ICC មានគោលបំណងបំពេញបន្ថែម មិនមែនជំនួសប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ជាតិឡើយ។ វាអាចអនុវត្តយុត្តាធិការរបស់ខ្លួនបាន លុះត្រាតែតុលាការជាតិមិនមានឆន្ទៈ ឬមិនអាចកាត់ទោសជនល្មើសប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ គួរបញ្ជាក់ថា ICC មានលក្ខណៈខុសពីតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (International Court of Justice ឬ ICJ) ដែលជាស្ថាប័នរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងដោះស្រាយវិវាទរវាងរដ្ឋ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទីស្នាក់ការអចិន្ត្រៃយ៍របស់ ICC ស្ថិតនៅទីក្រុងឡាអេ ប្រទេសហូឡង់ ដោយបានផ្លាស់ចូលអគារថ្មីក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៥។ ភាសាការងារផ្លូវការរួមមានភាសាអង់គ្លេស និងបារាំង តែបុគ្គលិកមកពីជាតិសាសន៍ចម្រុះជាង ១០០ ប្រទេស។ យោងតាមវីគីភីឌា ត្រឹមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៣ មានរដ្ឋចំនួន ១២៤ ដែលជាភាគីនៃសន្ធិសញ្ញារ៉ូម ក្នុងនោះប្រទេសកម្ពុជាក៏ជារដ្ឋភាគីដែរ ដោយបានផ្តល់សច្ចាប័នតាំងពីឆ្នាំ២០០២។

ស្ថាប័នគ្រប់គ្រងសំខាន់គឺ សភារដ្ឋភាគី (Assembly of States Parties) ដែលសម្រេចថវិកា និងជ្រើសរើសចៅក្រម ១៨ រូប។ ប្រធានតុលាការបច្ចុប្បន្ន (ឆ្នាំ២០២៤) គឺលោកស្រី Tomoko Akane មកពីប្រទេសជប៉ុន ហើយអគ្គព្រះរាជអាជ្ញាគឺលោក Karim Khan មកពីចក្រភពអង់គ្លេស ដែលបានឡើងកាន់តំណែងនៅឆ្នាំ២០២១។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

គំនិតបង្កើតតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិអចិន្ត្រៃយ៍ មានឫសគល់តាំងពីសតវត្សទី១៩ ប៉ុន្តែបានលេចរូបរាងជាក់ស្តែងក្រោយតុលាការ Nuremberg និងតូក្យូ ដែលកាត់ទោសឧក្រិដ្ឋជនសង្គ្រាមក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ នៅទសវត្សរ៍១៩៩០ តុលាការពិសេសសម្រាប់អតីតយូហ្គោស្លាវី និងរវ៉ាន់ដា បានបង្កើនកម្លាំងចលករឲ្យមានយន្តការអចិន្ត្រៃយ៍។ យោងតាមវីគីភីឌា សន្ធិសញ្ញារ៉ូមត្រូវបានអនុម័តក្នុងសន្និសីទការទូតនៅទីក្រុងរ៉ូម នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៨ និងចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០២ បន្ទាប់ពីមានសច្ចាប័នពីរដ្ឋចំនួន ៦០។

ការស៊ើបអង្កេតដំបូងរបស់ ICC រួមមានស្ថានការណ៍នៅអ៊ូហ្គង់ដា សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ និងតំបន់ដាហ្វួរ (ស៊ូដង់)។ ការកាត់ទោសលើកដំបូងបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ២០១២ ដោយលោក Thomas Lubanga ត្រូវបានរកឃើញថាមានទោសពីបទកេណ្ឌទាហានកុមារ។ ដីកាចាប់ខ្លួនដ៏ចម្រូងចម្រាសមួយ គឺការចេញដីកាចាប់ខ្លួនប្រធានាធិបតីស៊ូដង់ Omar al-Bashir ក្នុងឆ្នាំ២០០៩ ពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម និងឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ។ ប្រទេសមហាអំណាចមួយចំនួនដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក ចិន និងរុស្ស៊ី មិនមែនជាភាគីនៃសន្ធិសញ្ញារ៉ូមទេ ដែលកំណត់យុត្តាធិការរបស់តុលាការលើពលរដ្ឋរបស់ខ្លួន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ថវិការបស់ ICC សម្រាប់ឆ្នាំ២០២៣ មានប្រមាណ ១៨៦ លានអឺរ៉ូ ដែលបានមកពីការរួមចំណែករបស់រដ្ឋភាគី ដោយផ្អែកលើមាត្រដ្ឋាននៃការចូលរួមក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិ។ ថវិកានេះចំណាយទៅលើការស៊ើបអង្កេត ការកាត់ក្តី និងប្រាក់ខែបុគ្គលិក។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី តុលាការតែងតែប្រឈមនឹងសម្ពាធហិរញ្ញវត្ថុ និងការរិះគន់ពីភាគីខ្លះថា ការចំណាយច្រើនតែសមិទ្ធផលនៅមានកម្រិត។

ផ្នែកវប្បធម៌នយោបាយ តុលាការ ICC ធ្លាប់ទទួលការរិះគន់ខ្លាំងពីសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលបានដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចលើមន្ត្រីរបស់ខ្លួនក្នុងឆ្នាំ២០២០ ដោយរូបថតសន្និសីទរបស់អគ្គមេធាវី William Barr បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពតានតឹងនេះ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រទេសមួយចំនួននៅទ្វីបអាហ្វ្រិកបានចោទថា ICC ផ្តោតលើទ្វីបនេះខ្លាំងពេក នាំឲ្យមានការដកខ្លួនរបស់ហ្វីលីពីននៅឆ្នាំ២០១៩ និងការគំរាមដកខ្លួនពីប្រទេសអាហ្វ្រិកមួយចំនួនទៀត។ បើទោះជាមានឧបសគ្គទាំងនេះក្តី ការគាំទ្រពីសង្គមស៊ីវិល និងស្ថាប័នអន្តរជាតិនៅតែជាកម្លាំងចលករដ៏សំខាន់សម្រាប់តុលាការ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ICC បានដើរតួនាទីកាន់តែសំខាន់ក្នុងឆាកអន្តរជាតិ ជាពិសេសតាមរយៈការស៊ើបអង្កេតសង្គ្រាមអ៊ុយក្រែន និងជម្លោះនៅមជ្ឈឹមបូព៌ា។ យោងតាមវីគីភីឌា នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣ តុលាការបានចេញដីកាចាប់ខ្លួនលោក Vladimir Putin ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី និងស្នងការីសិទ្ធិកុមារ Maria Lvova-Belova ពីបទឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម ដោយសារការនិរទេសកុមារអ៊ុយក្រែនដោយខុសច្បាប់។ នេះជាលើកដំបូងដែលតុលាការចេញដីកាចាប់ខ្លួនប្រមុខដឹកនាំនៃមហាអំណាចនុយក្លេអ៊ែរ។ ក្រោយមក កាលពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤ លោកពូទីនបានធ្វើដំណើរទៅកាន់ម៉ុងហ្គោលី ដែលជារដ្ឋភាគី ICC ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានចាប់ខ្លួន ដែលបង្ហាញពីដែនកំណត់នៃការអនុវត្តដីកា។

ទន្ទឹមនេះ តុលាការកំពុងពង្រីកការស៊ើបអង្កេតលើស្ថានការណ៍នៅប៉ាឡេស្ទីន ហើយមានសេចក្តីរាយការណ៍ថាដីកាចាប់ខ្លួនមេដឹកនាំអ៊ីស្រាអែល និងហាម៉ាស ត្រូវបានចេញក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤។ ចំពោះប្រទេសកម្ពុជាវិញ ICC មិនទាន់មានការស៊ើបអង្កេតណាមួយលើទឹកដីខ្មែរទេរហូតមកដល់ពេលនេះ ប៉ុន្តែក្នុងនាមជារដ្ឋភាគី កម្ពុជាមានកាតព្វកិច្ចស្របច្បាប់ក្នុងការសហការជាមួយតុលាការ។ ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះធ្វើឲ្យ ICC ក្លាយជាប្រធានបទដែលអ្នកអានចង្វាក់ខ្មែរគួរតាមដានជាបន្ត។