រដ្ឋ Idaho

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា រដ្ឋ Idaho គឺជារដ្ឋមួយដែលគ្មានច្រកចូលសមុទ្រ ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិកភាគពាយ័ព្យ និងតំបន់ Mountain West នៃសហរដ្ឋអាមេរិក។ រដ្ឋនេះមានព្រំដែនជាប់នឹងរដ្ឋ Montana និង Wyoming នៅខាងកើត រដ្ឋ Nevada និង Utah នៅខាងត្បូង រដ្ឋ Washington និង Oregon នៅខាងលិច ហើយមានព្រំដែនតូចមួយនៅភាគខាងជើងជាមួយខេត្ត British Columbia របស់ប្រទេសកាណាដា។ ទីរួមរដ្ឋ និងទីក្រុងធំបំផុតគឺ Boise។

យោងតាមទិន្នន័យពីវិគីភីឌា រដ្ឋ Idaho មានផ្ទៃដីប្រមាណ ៨៣ ៥៦៩ ម៉ាយការ៉េ (ប្រមាណ ២១៦ ៤៤០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ) ជារដ្ឋធំជាងគេទី ១៤ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ ចំនួនប្រជាជនសរុបមានប្រហែល ២ លាននាក់ ដែលធ្វើឲ្យរដ្ឋនេះស្ថិតក្នុងចំណាត់ថ្នាក់ទី ១៣ ក្នុងចំណោមរដ្ឋដែលមានប្រជាជនតិចបំផុត និងជារដ្ឋដែលមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនទាបបំផុតទី ៧។ រដ្ឋ Idaho ត្រូវបានគេស្គាល់ក្រៅផ្លូវការថាជា “រដ្ឋត្បូង” (Gem State) ដោយសារតែប្រភពថ្មមានតម្លៃ និងជារដ្ឋផលិតដំឡូងបារាំងដ៏ធំមួយ ព្រមទាំងមានទេសភាពធម្មជាតិស្រស់ត្រកាលដូចជា ទឹកធ្លាក់ Shoshone ដែលខ្ពស់ជាងទឹកធ្លាក់ Niagara ទៅទៀត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ភូមិសាស្ត្ររដ្ឋ Idaho មានលក្ខណៈចម្រុះខ្លាំង ដោយជួរភ្នំ Rocky Mountains លាតសន្ធឹងពាសពេញតំបន់កណ្តាល និងខាងជើង ខណៈតំបន់ភាគខាងត្បូងជាតំបន់ទំនាបពាក់កណ្តាលវាលខ្សាច់។ ទន្លេ Snake River ដែលហូរកាត់រដ្ឋ បានបង្កើតជាអន្លង់ជ្រៅ និងទឹកធ្លាក់ដ៏អស្ចារ្យ រួមមានទឹកធ្លាក់ Shoshone និងបឹងស្រស់ស្អាតដូចជា បឹង Coeur d'Alene និងបឹង Redfish ជាដើម។ យោងតាមផែនទីអាកាសធាតុពីវិគីភីឌា រដ្ឋ Idaho មានអាកាសធាតុខុសៗគ្នា ចាប់ពីអាកាសធាតុស្ងួតនៅភាគខាងត្បូង ទៅអាកាសធាតុសើមនៅភាគខាងជើង ដែលទទួលឥទ្ធិពលពីខ្យល់សមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។

ប្រជាជនរដ្ឋ Idaho ភាគច្រើនរស់នៅក្នុងតំបន់ទីប្រជុំជនជុំវិញទីក្រុង Boise ខណៈតំបន់ភ្នំនិងព្រៃមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនទាបបំផុត។ តាមការប៉ាន់ស្មានចុងក្រោយ ប្រជាជនរដ្ឋនេះមានពូជសាសន៍ស្បែកសជាចម្បង ដោយមានសហគមន៍ឡាទីន ជនជាតុដើមអាមេរិកាំង និងជនជាតុដើមភាគតិចដទៃទៀតកំពុងកើនឡើង។ ក៏ដូចជាមានវត្តមានកុលសម្ព័ន្ធ Shoshone-Bannock និង Nez Perce ដែលជាប្រជាជនដើមរបស់តំបន់។ សាសនាដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងជាងគេគឺ គ្រិស្តសាសនាមរមន (Church of Jesus Christ of Latter-day Saints) ជាពិសេសនៅភាគខាងកើតរដ្ឋ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមឯកសារពីវិគីភីឌា តំបន់ដែលក្លាយជារដ្ឋ Idaho សព្វថ្ងៃនេះ ធ្លាប់ជាទីជម្រករបស់កុលសម្ព័ន្ធជនជាតុដើមអាមេរិកាំងជាច្រើន រួមមាន កុលសម្ព័ន្ធ Shoshone, Nez Perce និង Bannock រាប់ពាន់ឆ្នាំមុនគេ។ នៅដើមសតវត្សទី ១៩ បេសកកម្មរុករក Lewis and Clark បានឆ្លងកាត់តំបន់នេះនៅឆ្នាំ ១៨០៥ ហើយក្រោយមកពួកពាណិជ្ជកររោមសត្វ និងអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាបានចាប់ផ្ដើមមកដល់។ ផ្លូវ Oregon Trail ដែលប្រើប្រាស់ដោយអ្នកតាំងទីលំនៅទៅកាន់ឆ្នេរខាងលិច ក៏កាត់តាមរដ្ឋនេះផងដែរ។

នៅទសវត្សឆ្នាំ ១៨៦០ ការរកឃើញមាសបានទាក់ទាញអ្នកស្រាវជ្រាវរ៉ែជាច្រើន នាំឲ្យមានការបង្កើតដែនដី Idaho Territory នៅឆ្នាំ ១៨៦៣។ ការប្រកួតប្រជែងធនធានរវាងអ្នកតាំងទីលំនៅនិងកុលសម្ព័ន្ធជនជាតុដើម បានឈានទៅរកជម្លោះ រួមទាំងសង្គ្រាម Nez Perce ដ៏ល្បីល្បាញ។ ទីបំផុត នៅថ្ងៃទី ៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៨៩០ រដ្ឋ Idaho បានចូលជារដ្ឋទី ៤៣ របស់សហរដ្ឋអាមេរិក។

នៅអំឡុងសតវត្សទី ២០ សេដ្ឋកិច្ចរដ្ឋ Idaho ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្ម ឧស្សាហកម្មឈើ និងរ៉ែ។ ទោះជាយ៉ាងណា ក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សថ្មីៗនេះ វិស័យបច្ចេកវិទ្យាបានរីកចម្រើន ដោយក្រុមហ៊ុន Micron Technology បានបង្កើតឡើងនៅ Boise ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៨ និងធ្វើឲ្យរដ្ឋកាន់តែមានភាពចម្រុះផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា រដ្ឋ Idaho មានសេដ្ឋកិច្ចចម្រុះ ដោយមានវិស័យកសិកម្មជាមូលដ្ឋានគ្រឹះជាយូរមកហើយ។ រដ្ឋនេះជាអ្នកផលិតដំឡូងបារាំងធំបំផុតមួយនៅសហរដ្ឋអាមេរិក រួមទាំងស្រូវសាលី ស្រូវបាឡេ និងផលិតផលទឹកដោះគោ។ ឧស្សាហកម្មរ៉ែ ជាពិសេសប្រាក់ ផូស្វាត និងត្បូងមានតម្លៃ ក៏នៅតែសំខាន់ផងដែរ។ ទីក្រុង Boise បានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលបច្ចេកវិទ្យា និងហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់តំបន់ ដោយមានក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យា និងសេវាកម្មជាច្រើនប្រតិបត្តិការនៅទីនេះ។ ទេសចរណ៍ក៏ជាផ្នែកមួយដ៏រីកចម្រើន ដោយសារឧទ្យានជាតិ ព្រែកជីក រមណីយដ្ឋានជិះស្គី និងសកម្មភាពនេសាទ ប្រមាញ់។

ផ្នែកវប្បធម៌របស់រដ្ឋ Idaho ទទួលឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅពីសាសនាគ្រិស្តមរមន (LDS Church) ដែលបានចាក់ប្ញសគល់នៅតំបន់ភាគខាងកើតតាំងពីសម័យដើម។ សាកលវិទ្យាល័យ Brigham Young University-Idaho នៅទីក្រុង Rexburg ជាគ្រឹះស្ថានមរមនដ៏ធំមួយ។ ក្រៅពីនេះ មានសាកលវិទ្យាល័យសាធារណៈធំៗដូចជា University of Idaho និង Boise State University។ ព្រឹត្តិការណ៍ប្រពៃណីដូចជា បុណ្យប្រមូលផល ការប្រកួត Rodeo និងជីវិតកសិកម្មនៅតែជាកត្តាកំណត់អត្តសញ្ញាណយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ប្រជាជន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ រដ្ឋ Idaho កំពុងស្ថិតនៅចំណុចកណ្តាលនៃការរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ យោងតាមជំរឿនប្រជាជន និងរបាយការណ៍ពីវិគីភីឌា រដ្ឋនេះជារដ្ឋមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋដែលមានអត្រាកំណើនប្រជាជនខ្ពស់បំផុតនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយសារប្រជាជនជាច្រើនផ្លាស់ទីមកពីរដ្ឋកាលីហ្វ័រនីញ៉ា វ៉ាស៊ីងតោន និងតំបន់ឆ្នេរខាងលិចដ៏ថ្លៃផ្សេងទៀត។ លំហូរនេះបានជំរុញតម្រូវការលំនៅឋាន ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងបណ្តាលឲ្យមានការផ្លាស់ប្ដូររបៀបរបបរស់នៅប្រពៃណី។

ផ្នែកនយោបាយ រដ្ឋ Idaho ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជារដ្ឋអភិរក្សដ៏រឹងមាំ ដោយគណបក្ស Republican គ្រប់គ្រងសភានិងតំណែងអភិបាលជាយូរមកហើយ។ បញ្ហាបរិស្ថាន ដូចជាភ្លើងឆេះព្រៃ និងការគ្រប់គ្រងធនធានទឹក ក៏ជាកង្វល់ចម្បងនៅក្នុងវិស័យសាធារណៈផងដែរ។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា រដ្ឋ Idaho អាចពាក់ព័ន្ធនឹងបរិបទទីផ្សារកសិកម្មសកល ដោយសារឥទ្ធិពលរបស់វាលើការផ្គត់ផ្គង់ដំឡូងបារាំង និងស្រូវសាលី ដែលអាចជះឥទ្ធិពលដល់តម្លៃអាហារទូទាំងពិភពលោក។ ម្យ៉ាងវិញទៀត គំរូរីកចម្រើនរបស់រដ្ឋនេះ បង្ហាញពីនិន្នាការនៃការធ្វើចំណាកស្រុកក្នុងប្រទេស និងបញ្ហានយោបាយដែលកើតចេញពីការផ្លាស់ប្ដូរប្រជាជន ដែលជាមេរៀនគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍។