អ៊ីលីណយ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

រដ្ឋអ៊ីលីណយ គឺជារដ្ឋមួយនៅតំបន់ភាគកណ្ដាលខាងលិចនៃសហរដ្ឋអាមេរិក។ យោងតាម Wikipedia រដ្ឋនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់បឹងមីឈីហ្គែននៅភាគឦសាន ទន្លេមីស៊ីស៊ីពីនៅខាងលិច ព្រមទាំងទន្លេវ៉ាបាស និងទន្លេអូហៃអូនៅភាគខាងត្បូង។ ទីក្រុងស្ព្រីងហ្វីល (Springfield) ជារដ្ឋធានីដែលស្ថិតនៅចំកណ្ដាលរដ្ឋ ខណៈដែលទីក្រុងឈីកាហ្គោ (Chicago) ជាទីក្រុងធំបំផុត ស្ថិតនៅភាគឦសាន។ ក្នុងចំណោមរដ្ឋទាំង ៥០ របស់សហរដ្ឋអាមេរិក អ៊ីលីណយ មានផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) ធំជាងគេលំដាប់ទី ៥ ចំនួនប្រជាជនច្រើនជាងគេទី ៦ និងមានផ្ទៃដីធំជាងគេទី ២៥។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ភូមិសាស្ត្រអ៊ីលីណយ មានភាពសម្បូរបែប ដោយភាគច្រើនជាវាលទំនាបធំល្វឹងល្វើយ ហើយមានតំបន់ព្រៃភ្នំនៅភាគខាងត្បូង។ ចំណុចខ្ពស់បំផុតធម្មជាតិគឺ ភ្នំឆាលស៍ម៉ោនដ៍ (Charles Mound) ស្ថិតនៅតំបន់ Driftless Area ភាគពាយព្យ មានកម្ពស់ ៣៧៦ ម៉ែត្រពីកម្រិតទឹកសមុទ្រ។ ចំណុចទាបបំផុតវិញ មានកម្ពស់ត្រឹម ៨៥ ម៉ែត្រ ស្ថិតនៅក្បែរទីក្រុងកៃរ៉ូ (Cairo) ត្រង់ចំណុចប្រសព្វនៃទន្លេអូហៃអូ និងមីស៊ីស៊ីពី។

យោងតាមទិន្នន័យជំរឿនឆ្នាំ ២០២០ រដ្ឋអ៊ីលីណយ មានប្រជាជនប្រមាណ ១២,៨១២,៥០៨ នាក់។ តំបន់ទីប្រជុំជនឈីកាហ្គោ (Chicago metropolitan area) ដែលគ្របដណ្ដប់តំបន់ភាគឦសាន មានប្រជាជនរស់នៅកុះករបំផុត ខណៈតំបន់ជនបទនៅភាគខាងត្បូង និងភាគកណ្ដាល មានដង់ស៊ីតេទាប។ ប្រជាជនមានចម្រុះជាតិសាសន៍ ដោយមានដើមកំណើតចម្បងពីអឺរ៉ុប (អាល្លឺម៉ង់ អៀរឡង់ ប៉ូឡូញ) ព្រមទាំងសហគមន៍អាហ្វ្រិក-អាមេរិកាំង ឡាទីន និងអាស៊ីយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ សាជីជ្រុងប្រជាសាស្ត្របង្ហាញពីរចនាសម្ព័ន្ធអាយុស្រដៀងនឹងមធ្យមភាគថ្នាក់ជាតិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia តំបន់អ៊ីលីណយ ធ្លាប់ជាទីជម្រកនៃជនជាតិដើមអាមេរិក ដូចជាវប្បធម៌មីស៊ីស៊ីពី (Mississippian culture) ដែលបានបន្សល់ទុកវត្ថុបុរាណដូចជាចានស្ពាន់ឆ្លាក់រូបរាំ រកឃើញនៅ Union County។ នៅសតវត្សទី ១៧ និង ១៨ អ្នករុករកជនជាតិបារាំង បានមកដល់ និងបង្កើតបេសកកម្មសាសនា រួមទាំងនៅកាស្កាសគី (Kaskaskia) ដោយបានទទួលកណ្ដឹងមួយពីព្រះបាទល្វីសទី ១៥ នៅឆ្នាំ ១៧៤១។ តំបន់នេះក្រោយមកបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមបារាំង-ឥណ្ឌា។

បន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍អាមេរិក ទឹកដីនេះត្រូវបានបញ្ចូលជាផ្នែកមួយនៃសហរដ្ឋអាមេរិក។ រដ្ឋអ៊ីលីណយ ត្រូវបានបង្កើតឡើងជារដ្ឋទី ២១ នៅថ្ងៃទី ៣ ខែ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៨១៨។ អភិបាលរដ្ឋទី ២ លោក អេដវើដ ខូល (Edward Coles) ដែលធ្លាប់ជាម្ចាស់ទាសករ បាននាំទាសកររបស់ខ្លួនមកពីរដ្ឋវឺជីនៀ ដើម្បីដោះលែងពួកគេនៅពេលមកដល់ ដោយបង្ហាញពីជំហរប្រឆាំងទាសភាពដំបូងៗរបស់រដ្ឋ។ នៅឆ្នាំ ១៨៣៩ រដ្ឋធានីត្រូវបានផ្លាស់ពីវ៉ាន់ដាលៀ (Vandalia) ទៅស្ព្រីងហ្វីល ដែលមានទីតាំងកណ្ដាលជាង ដោយមានលោក អាប្រាហាម លីនខូន (Abraham Lincoln) ជាតួអង្គគន្លឹះម្នាក់។

ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិលអាមេរិក (១៨៦១-១៨៦៥) អ៊ីលីណយ បានបញ្ជូនកងទ័ពសហព័ន្ធយ៉ាងច្រើន ហើយទីក្រុងកៃរ៉ូជាកំពង់ផែដ៏សំខាន់សម្រាប់ដឹកជញ្ជូនទ័ព (ដូចបានឃើញក្នុងរូបថតឆ្នាំ ១៨៦២)។ សតវត្សទី ២០ បានឃើញការកើនឡើងនៃឧស្សាហកម្ម និងឥទ្ធិពលនយោបាយរបស់ឈីកាហ្គោ រួមទាំងសន្និបាតជាតិគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យឆ្នាំ ១៩៦៨ ដែលបានបង្កឱ្យមានការប៉ះទង្គិចរវាងបាតុករ និងប៉ូលិស។ អ៊ីលីណយ ក៏បានប្រឈមនឹងគ្រោះធម្មជាតិដូចជាទឹកជំនន់ធំនៅអាល់តុន (Alton) ឆ្នាំ ១៩៩៣។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចរបស់អ៊ីលីណយ មានមូលដ្ឋានធំធេង និងចម្រុះ ដោយមានវិស័យកសិកម្ម ផលិតកម្ម សេវាហិរញ្ញវត្ថុ និងបច្ចេកវិទ្យា។ យោងតាម Wikipedia រដ្ឋនេះជាអ្នកផលិតពោត និងសណ្ដែកសៀងដ៏សំខាន់ ហើយក្រុមហ៊ុន John Deere ដែលផលិតគ្រឿងម៉ាស៊ីនកសិកម្ម មានទីស្នាក់ការកណ្ដាលនៅ Moline។ ឈីកាហ្គោ ជាទីតាំងរបស់ធនាគារកណ្ដាលសហព័ន្ធទី ៧ (Federal Reserve Bank of Chicago) និងជាមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុដែលមានឥទ្ធិពល។ ផែនទី GDP តាមខេត្តបង្ហាញថា តំបន់ឈីកាហ្គោ និងជាយក្រុង មានទិន្នផលសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់បំផុត។

រដ្ឋនេះក៏មានធនធានថាមពលច្រើន ដោយមានរោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ ដូចជា Byron Nuclear Generating Station និងសក្តានុពលថាមពលខ្យល់ខ្ពស់ (ផ្អែកលើផែនទីខ្យល់)។

ផ្នែកវប្បធម៌ ឈីកាហ្គោ ល្បីល្បាញដោយស្ថាបត្យកម្មទំនើប សារមន្ទីរដូចជា Museum of Science and Industry និងសារមន្ទីរប៉ូឡូញ (Polish Museum) ព្រមទាំងក្រុមកីឡាអាជីពដូចជា Chicago Bears (បាល់ទាត់) និង Chicago Cubs (បេសបល)។ សាកលវិទ្យាល័យ University of Illinois Urbana-Champaign ជាគ្រឹះស្ថានសិក្សាល្បីមួយ។ អាហារសម្គាល់ជាតិរួមមាន ភីហ្សាជ្រៅ (deep-dish pizza) និងហតដកស្ទីលឈីកាហ្គោ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាបច្ចុប្បន្ន រដ្ឋអ៊ីលីណយ គឺជារដ្ឋដែលមានឥទ្ធិពលខាងនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក។ លោក J.B. Pritzker អភិបាលរដ្ឋគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ បានដឹកនាំរដ្ឋឆ្លងកាត់វិបត្តិកូវីដ-១៩ និងជំរុញគោលនយោបាយថាមពលស្អាត ដូចជាការពង្រីកថាមពលខ្យល់ និងថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ។ ឈីកាហ្គោ នៅតែជាមជ្ឈមណ្ឌលសកលដ៏សំខាន់សម្រាប់ការដឹកជញ្ជូន (ដោយមានអាកាសយានដ្ឋាន O'Hare ដែលជាអាកាសយានដ្ឋានមមាញឹកបំផុតមួយក្នុងលោក) ពាណិជ្ជកម្ម និងការទូត។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការស្វែងយល់អំពីរដ្ឋអ៊ីលីណយ អាចជាប្រយោជន៍ក្នុងការតាមដាននិន្នាការសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយពិភពលោក ព្រមទាំងឱកាសទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ដោយសាររដ្ឋនេះមានសហគមន៍ចម្រុះវប្បធម៌ និងសេដ្ឋកិច្ចដែលអាចមានឥទ្ធិពលដល់ពាណិជ្ជកម្មជាមួយកម្ពុជា។