ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការចោទប្រកាន់ (Impeachment) គឺជាដំណើរការមួយដែលស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិ ឬសាលាក្ដីដែលមានសិទ្ធិផ្លូវច្បាប់បង្កើតការចោទប្រកាន់ប្រឆាំងនឹងមន្ត្រីសាធារណៈពីបទប្រព្រឹត្តិខុសឆ្គងធ្ងន់ធ្ងរ។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា ការចោទប្រកាន់នេះជាទូទៅផ្តោតលើមន្ត្រីកម្រិតរដ្ឋមន្ត្រី ឬប្រមុខរដ្ឋ ដោយសារតួនាទីពិសេសរបស់ពួកគេដែលអាចស្ថិតនៅក្រៅការកាត់ទោសតាមផ្លូវច្បាប់ធម្មតា ឬកំហុសរបស់ពួកគេមិនត្រូវបានកំណត់ជាបទល្មើសច្បាស់លាស់ក្រៅពីការរំលោភលើការទុកចិត្តសាធារណៈ។

ការចោទប្រកាន់ខុសពីការកាត់ទោសព្រហ្មទណ្ឌ ព្រោះវាជាដំណើរការនយោបាយដែលដឹកនាំដោយស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិ។ វាអាចត្រូវបានអនុវត្តចំពោះមន្ត្រីជាប់ឆ្នោតដូចជាប្រធានាធិបតី ឬមន្ត្រីដែលត្រូវបានតែងតាំងដូចជារដ្ឋមន្ត្រីនិងចៅក្រមជាន់ខ្ពស់។ ដំណើរការនេះមានប្រភពដើមពីប្រទេសអង់គ្លេសនៅសម័យកណ្ដាល ហើយឥឡូវត្រូវបានអនុម័តដោយប្រទេសជាច្រើននៅទូទាំងពិភពលោក។ គោលបំណងចម្បងគឺដើម្បីដកមន្ត្រីចេញពីតំណែង និងរារាំងការកាន់តំណែងនាពេលអនាគត។

នីត្យានុកូល និងដំណើរការ

ប្រភព: Wikipedia

វីគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា ដំណើរការចោទប្រកាន់មានភាពខុសគ្នាទៅតាមប្រទេស ប៉ុន្តែជាទូទៅមានពីរដំណាក់កាលសំខាន់។ ទីមួយ សភាជាន់ទាប (ឬស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិ) អនុម័តលើមាត្រាចោទប្រកាន់ដោយសំឡេងភាគច្រើន។ ទីពីរ ការកាត់ក្តីប្រព្រឹត្តទៅនៅសភាជាន់ខ្ពស់ ឬតុលាការធម្មនុញ្ញ ដើម្បីសម្រេចថាតើមានពិរុទ្ធភាពឬយ៉ាងណា។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក សភាតំណាងរាស្ត្របោះឆ្នោតលើមាត្រាចោទប្រកាន់ ហើយការកាត់ក្តីធ្វើឡើងនៅព្រឹទ្ធសភាដោយមានប្រធានចៅក្រមតុលាការកំពូលជាអធិបតី (ប្រសិនបើករណីពាក់ព័ន្ធប្រធានាធិបតី)។

នៅក្នុងប្រព័ន្ធផ្សេងៗ ការផ្តន្ទាទោសត្រូវការសម្លេងពីរភាគបីឡើងទៅ។ ជាឧទាហរណ៍ នៅកូរ៉េខាងត្បូង ការអនុម័តមាត្រាចោទប្រកាន់ដោយសភាជាតិដោយសម្លេង ២/៣ ផ្ទេរករណីទៅតុលាការធម្មនុញ្ញ ដែលសម្រេចជាស្ថាពរ។ ប្រទេសមួយចំនួនដូចជាអាល្លឺម៉ង់មិនមានយន្តការចោទប្រកាន់ទេ ប៉ុន្តែមានវិធីផ្សេងសម្រាប់ការទម្លាក់ប្រធានាធិបតី។ លទ្ធផលនៃការចោទប្រកាន់ជោគជ័យរួមមានការដកចេញពីតំណែងជាបន្ទាន់ និងអាចរួមទាំងការហាមឃាត់មិនឱ្យកាន់តំណែងសាធារណៈនាពេលអនាគត។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរៀបរាប់របស់វីគីភីឌា ការចោទប្រកាន់មានឫសគល់ពីការអនុវត្តរបស់សភាអង់គ្លេសនៅសតវត្សទី ១៤ ដើម្បីគ្រប់គ្រងមន្ត្រីរាជការជាន់ខ្ពស់។ ឧបករណ៍នេះត្រូវបានយកទៅប្រើប្រាស់នៅសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ ១៧៨៧ ហើយក្រោយមកបានរីករាលដាលទៅកាន់ប្រទេសជាច្រើន។ នៅសហរដ្ឋ ប្រធានាធិបតីដំបូងគេដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់គឺលោក Andrew Johnson នៅឆ្នាំ ១៨៦៨។ លោក Bill Clinton ត្រូវបានចោទប្រកាន់នៅឆ្នាំ ១៩៩៨ ប៉ុន្តែត្រូវបានដោះលែងដោយព្រឹទ្ធសភា។

ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រថ្មីៗ លោក Richard Nixon បានលាលែងពីតំណែងនៅឆ្នាំ ១៩៧៤ មុនពេលដែលសភាតំណាងរាស្ត្រអាចបោះឆ្នោតលើមាត្រាចោទប្រកាន់។ លោក Donald Trump បានក្លាយជាប្រធានាធិបតីដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីរដង (ឆ្នាំ ២០១៩ និង ២០២១) ប៉ុន្តែក៏ត្រូវបានរួចខ្លួនដែរ។ នៅសតវត្សទី ២១ ការចោទប្រកាន់បានកើតឡើងញឹកញាប់ជាងមុន រួមមានករណីនៅប្រេស៊ីល កូរ៉េខាងត្បូង និងលីទុយអានី។

ករណីសំខាន់ៗក្នុងពិភពលោក

ប្រភព: Wikipedia

ព្រឹត្តិការណ៍ចោទប្រកាន់សំខាន់ៗទូទាំងពិភពលោកបង្ហាញពីវិសាលភាពនៃការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍នេះ។ វីគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា លោកស្រី Dilma Rousseff ប្រធានាធិបតីប្រេស៊ីលត្រូវបានដកចេញពីតំណែងនៅថ្ងៃទី ៣១ សីហា ២០១៦ ដោយសារការក្លែងបន្លំគណនេយ្យសារពើរដ្ឋ។ លោកស្រី Park Geun-hye នៅកូរ៉េខាងត្បូងត្រូវបានទម្លាក់នៅឆ្នាំ ២០១៧ ក្រោយការចោទប្រកាន់ពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើពុករលួយ និងអ្នកជឿទុកចិត្ត។

នៅអាមេរិកឡាទីន ករណីរបស់ប្រធានាធិបតីប៉ារ៉ាហ្គាយ លោក Fernando Lugo (ឆ្នាំ ២០១២) និងប៉េរូ លោក Pedro Pablo Kuczynski (ឆ្នាំ ២០១៨) គឺជាឧទាហរណ៍ដែលការចោទប្រកាន់បាននាំឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាលយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ករណីរបស់លោក Rolandas Paksas នៅឆ្នាំ ២០០៤ គឺជាលើកដំបូងដែលប្រមុខរដ្ឋអឺរ៉ុបត្រូវបានបណ្តេញចេញតាមរយៈការចោទប្រកាន់។ ករណីប្រធានាធិបតីអាហ្វ្រិកខាងត្បូង Jacob Zuma (ឆ្នាំ ២០១៨) ក៏ធ្លាប់បណ្តាលឱ្យលោកលាលែងមុនការបោះឆ្នោតដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ការចោទប្រកាន់បានក្លាយជាប្រធានបទក្តៅគគុកនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នយោបាយពិភពលោក។ ករណីដែលទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ជាខ្លាំងនាពេលថ្មីៗនេះគឺការចោទប្រកាន់ប្រធានាធិបតី Yoon Suk Yeol របស់កូរ៉េខាងត្បូង។ តាមការរាយការណ៍ជាអន្តរជាតិ លោក Yoon បានប្រកាសច្បាប់អាជ្ញាសឹកនៅថ្ងៃទី ៣ ធ្នូ ២០២៤ ដែលបង្កឱ្យមានប្រតិកម្មយ៉ាងខ្លាំងពីសាធារណជន និងសភាជាតិ។ រដ្ឋសភាបានបោះឆ្នោតគាំទ្រការចោទប្រកាន់លោក ហើយតុលាការធម្មនុញ្ញបានចាប់ផ្តើមសវនាការនៅដើមឆ្នាំ ២០២៥។

ព្រឹត្តិការណ៍នេះ រួមជាមួយការចោទប្រកាន់លោក Donald Trump ពីរដងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក បានធ្វើឱ្យប្រជាជនទូទាំងពិភពលោកយល់កាន់តែច្បាស់អំពីដំណើរការនេះ។ ការចោទប្រកាន់នៅតែជាឧបករណ៍នយោបាយដ៏មានឥទ្ធិពលដែលអាចផ្លាស់ប្តូរទិសដៅប្រទេសមួយ ហើយជាប្រធានបទដែលពលរដ្ឋគ្រប់ប្រទេសគួរយល់ដឹងឱ្យបានច្បាស់។