ចលនាឯករាជ្យតៃវ៉ាន់

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ចលនាឯករាជ្យតៃវ៉ាន់ គឺជាចលនានយោបាយដែលមានគោលដៅឱ្យកោះតៃវ៉ាន់ប្រកាសខ្លួនជារដ្ឋអធិបតេយ្យឯករាជ្យ ដាច់ដោយឡែកពីសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន (PRC)។ ចលនានេះផ្ទុយនឹងគោលនយោបាយចិនតែមួយ (One China policy) ដែលចិនចាត់ទុកតៃវ៉ាន់ជាដែនដីរបស់ខ្លួន និងត្រូវតែបង្រួបបង្រួមឡើងវិញ បើចាំបាច់ដោយកម្លាំងយោធា។ បច្ចុប្បន្ន សាធារណរដ្ឋចិន (ROC) ដែលគេស្គាល់ថាតៃវ៉ាន់ ដំណើរការជារដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យមួយដែលមានរដ្ឋាភិបាល ប្រព័ន្ធតុលាការ និងយោធាផ្ទាល់ខ្លួន តែមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិភាគច្រើន ដោយសារសម្ពាធការទូតពីទីក្រុងប៉េកាំង។ អ្នកគាំទ្រចលនានេះជឿថា តៃវ៉ាន់មានអត្តសញ្ញាណជាតិដាច់ដោយឡែក និងមានសិទ្ធិសម្រេចជោគវាសនាខ្លួនឯងតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

កោះតៃវ៉ាន់ស្ថិតនៅភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសចិន បំបែកដោយច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់មានទទឹងប្រហែល ១៨០ គីឡូម៉ែត្រ។ កោះនេះមានផ្ទៃដី ៣៦,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងប្រជាជនប្រមាណ ២៣ លាននាក់ (ឆ្នាំ ២០២៣) ដោយមានដង់ស៊ីតេខ្ពស់ជាពិសេសនៅវាលទំនាបខាងលិច។ រាជធានីគឺតៃប៉េ (Taipei)។ ភាសាផ្លូវការគឺចិនកុកងឺ (Mandarin) តែប្រជាជនភាគច្រើនប្រើភាសាតៃវ៉ាន់ហុកគៀន (Taiwanese Hokkien) និងហាក់កា (Hakka) ក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។ ជនជាតិដើមអូស្ត្រូនេស៊ី (Austronesian) មានប្រមាណ ២%។ សង្គមតៃវ៉ាន់បានវិវត្តដាច់ដោយឡែកពីចិនដីគោក តាមរយៈការគ្រប់គ្រងរបស់ជប៉ុន (១៨៩៥-១៩៤៥) និងរបបផ្តាច់ការគួមីនតាង ដែលបណ្តុះអត្តសញ្ញាណជាតិក្នុងស្រុកកាន់តែខ្លាំង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ចលនាឯករាជ្យតៃវ៉ាន់មានឫសគល់ពីសម័យអាណានិគមជប៉ុន (១៨៩៥-១៩៤៥) ដែលបាននាំមកនូវទំនើបកម្ម និងអារម្មណ៍ខុសប្លែកពីចិន។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ កោះនេះត្រូវបានប្រគល់ឱ្យរដ្ឋាភិបាល ROC ក្រោមគណបក្សគួមីនតាង (KMT)។ ភាពតានតឹងបានផ្ទុះឡើងក្នុងឧប្បត្តិហេតុថ្ងៃទី ២៨ កុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៤៧ (February 28 Incident) នៅពេលកងកម្លាំង KMT បង្ក្រាបបាតុកម្មប្រឆាំងជនជាតិតៃវ៉ាន់យ៉ាងហិង្សា បណ្តាលឱ្យស្លាប់មនុស្សរាប់ពាន់នាក់។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃការតស៊ូដើម្បីឯករាជ្យ និងជំរុញការបែងចែករវាងជនជាតិតៃវ៉ាន់ និងរដ្ឋបាលដីគោកថែមទៀត។

នៅឆ្នាំ ១៩៤៩ ក្រោយបរាជ័យក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលចិន រដ្ឋាភិបាល ROC បានភៀសខ្លួនទៅតៃវ៉ាន់ ហើយប្រកាសច្បាប់អាជ្ញាសឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៨៧ ដោយហាមឃាត់ការផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ និងបង្កើតរបបភេរវកម្មស (White Terror)។ ការដកច្បាប់អាជ្ញាសឹក និងកំណែទម្រង់ប្រជាធិបតេយ្យនៅទសវត្សរ៍ ១៩៩០ បានអនុញ្ញាតឱ្យចលនាឯករាជ្យរីកចម្រើនជាសាធារណៈ។ លោក លី តេងហុយ (Lee Teng-hui) បានលើកឡើងពី "ទំនាក់ទំនងរដ្ឋពិសេស" ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩ ហើយលោក ឆេន ស៊ុយបៀន (Chen Shui-bian) បានជំរុញការធ្វើប្រជាមតិឯករាជ្យ និងការចូលជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិក្រោមឈ្មោះ "តៃវ៉ាន់"។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា តៃវ៉ាន់ជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចជឿនលឿន និងជាផ្នែកនៃ "ខ្លានាគបួនអាស៊ី" (Four Asian Tigers)។ ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបសម្រាប់មនុស្សម្នាក់មានជាង ៣៣,០០០ ដុល្លារអាមេរិក (២០២៣) ដោយពឹងផ្អែកលើឧស្សាហកម្មបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ ជាពិសេសការផលិតបន្ទះឈីប (semiconductors) តាមរយៈក្រុមហ៊ុន TSMC ដែលផ្គត់ផ្គង់ជាងពាក់កណ្តាលនៃបន្ទះឈីបទំនើបរបស់សកលលោក។ ទោះបីជាមានសេដ្ឋកិច្ចរឹងមាំ តៃវ៉ាន់ប្រឈមនឹងភាពឯកោផ្នែកការទូត ដោយមានប្រទេសតែ ១២ ទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ ខណៈដែលប្រទេសភាគច្រើនរក្សាទំនាក់ទំនងក្រៅផ្លូវការ។

វប្បធម៌តៃវ៉ាន់បានវិវត្តជាអត្តសញ្ញាណដាច់ដោយឡែក ដែលរួមបញ្ចូលឥទ្ធិពលពីចិនបុរាណ ជប៉ុន និងលោកខាងលិច។ ភាពយន្ត តន្ត្រី Mandopop កម្មវិធីទូរទស្សន៍ និងម្ហូបអាហារពេលយប់ (night markets) មានភាពល្បីល្បាញ។ ចលនាឯករាជ្យប្រើប្រាស់វប្បធម៌នេះដើម្បីបញ្ជាក់ថាតៃវ៉ាន់ជាប្រជាជាតិដែលមានភាសា ប្រពៃណី និងប្រវត្តិផ្ទាល់ខ្លួន មិនមែនគ្រាន់តែជាខេត្តរបស់ចិននោះទេ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៦ គណបក្ស DPP គាំទ្រឯករាជ្យបានគ្រប់គ្រងតំណែងប្រធានាធិបតី ក្រោមលោកស្រី តែ អ៊ីងវ៉េន (Tsai Ing-wen) និងបន្តដោយលោក វីល្លៀម ឡៃ ឈីងតឺ (William Lai Ching-te) ក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ ដែលមានទស្សនៈឯករាជ្យកាន់តែច្បាស់។ ចិនបានឆ្លើយតបដោយការបង្កើនសមយុទ្ធយោធាជុំវិញកោះ ការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច និងសម្ពាធការទូតដែលមិនធ្លាប់មាន។ ការតវ៉ាប្រឆាំងឯករាជ្យក៏កើតឡើងទាំងក្នុងតៃវ៉ាន់ និងក្រៅប្រទេស ដោយក្រុមដែលគាំទ្រការបង្រួបបង្រួមជាមួយចិនដីគោក។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ប្រធានបទនេះមានសារៈសំខាន់ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយចិន ហើយសារព៌តមានក្នុងស្រុកភាគច្រើនឆ្លុះបញ្ចាំងពីទស្សនៈរបស់ចិនតែមួយគត់។ ការយល់ដឹងពីចលនាឯករាជ្យ និងប្រវត្តិរបស់តៃវ៉ាន់ ជួយផ្តល់នូវការយល់ឃើញប្រកបដោយតុល្យភាពចំពោះវិបត្តិឆ្លងច្រកសមុទ្រ ដែលជាចំណុចក្តៅភូមិសាស្ត្រនយោបាយអាចជះឥទ្ធិពលដល់សន្តិភាព និងសេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់ និងសកលលោក។