រដ្ឋឥណ្ឌាណា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា រដ្ឋឥណ្ឌាណា (Indiana) គឺជារដ្ឋមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគខាងលិចកណ្តាលនៃសហរដ្ឋអាមេរិក។ រដ្ឋនេះមានព្រំដែនជាប់នឹងបឹង Michigan នៅភាគពាយព្យ រដ្ឋ Michigan នៅខាងជើង រដ្ឋ Ohio នៅខាងកើត ទន្លេ Ohio និងរដ្ឋ Kentucky នៅខាងត្បូង និងទន្លេ Wabash និងរដ្ឋ Illinois នៅខាងលិច។ រដ្ឋឥណ្ឌាណាត្រូវបានគេដាក់រហស្សនាមថា "រដ្ឋ Hoosier" (The Hoosier State) ហើយវាជារដ្ឋធំជាងគេទី ៣៨ ដោយផ្ទៃដី និងមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទី ១៧ ក្នុងចំណោមរដ្ឋទាំង ៥០។ រាជធានីនិងទីក្រុងធំបំផុតរបស់រដ្ឋគឺ Indianapolis។ រដ្ឋឥណ្ឌាណាបានចូលជាសមាជិកសហភាពជារដ្ឋទី ១៩ នៅថ្ងៃទី ១១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៨១៦។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការពិពណ៌នារបស់វិគីភីឌា រដ្ឋឥណ្ឌាណាមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រចម្រុះ ចាប់ពីវាលរាបរហូតដល់តំបន់ភ្នំទាប ដូចជាតំបន់ Hoosier National Forest ជាដើម។ ទន្លេសំខាន់ៗដូចជា ទន្លេ Ohio និងទន្លេ Wabash ហូរកាត់រដ្ឋនេះ ហើយឆ្នេរបឹង Michigan នៅភាគខាងជើងក៏ជាកន្លែងទាក់ទាញទេសចរផងដែរ។ អាកាសធាតុរបស់ឥណ្ឌាណាមានលក្ខណៈសើមទ្វីប ដោយមានរដូវទាំង ៤ ច្បាស់លាស់ (សូមមើលផែនទីប្រភេទអាកាសធាតុ Köppen នៅក្នុងរូបភាពមួយទៀត)។

ខាងផ្នែកប្រជាសាស្ត្រ ជំរឿនសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ ២០២០ បង្ហាញថារដ្ឋឥណ្ឌាណាមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទី ១៧ ក្នុងចំណោមរដ្ឋទាំង ៥០។ ផែនទីដង់ស៊ីតេប្រជាជន (ដូចរូបភាពមួយក្នុងបញ្ជី) បង្ហាញថាតំបន់ក្រុង Indianapolis មានប្រជាជនរស់នៅក្រាស់ជាងគេ។ វិគីភីឌាក៏បានកត់សម្គាល់ផងដែរថា រដ្ឋឥណ្ឌាណាជាទីតាំងរបស់សហគមន៍អាមីស (Amish) ធំជាងគេទី ៣ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយជនជាតិដើមភាគច្រើនមានដើមកំណើតអឺរ៉ុប ដោយមានសហគមន៍អាស៊ី និងអេស្ប៉ាញកំពុងកើនឡើង (សូមមើលផែនទីដើមកំណើតជនជាតិឆ្នាំ ២០២០)។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់រដ្ឋឥណ្ឌាណាចាប់ផ្ដើមតាំងពីសម័យមុនអាណានិគមអឺរ៉ុប។ យោងតាមវិគីភីឌា ទីតាំង Angel Mounds (ដូចរូបភាព) គឺជាភស្តុតាងនៃការតាំងទីលំនៅរបស់វប្បធម៌ Mississippian ដែលមានអាយុកាលពីចន្លោះឆ្នាំ ១១០០ ដល់ ១៤៥០ ហើយជាទីតាំងនៅភាគខាងជើងបំផុតនៃវប្បធម៌នេះ។ នៅសតវត្សទី ១៧ អ្នករុករកជនជាតិបារាំងបានធ្វើដំណើរមកដល់តំបន់នេះ ដោយមានការនាំផ្លូវពីជនជាតិដើម (ដូចបង្ហាញក្នុងគំនូររបស់ Maurice Thompson)។

ក្រោយមក ឥណ្ឌាណាបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង និងចក្រភពអង់គ្លេស មុននឹងក្លាយជាផ្នែកនៃសហរដ្ឋអាមេរិកក្រោយសង្គ្រាមបដិវត្តន៍។ ទឹកដីឥណ្ឌាណា (Indiana Territory) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៨០០ ដោយមានលោក William Henry Harrison ជាអភិបាលដំបូង។ រដ្ឋឥណ្ឌាណាទទួលបានឋានៈជារដ្ឋនៅថ្ងៃទី ១១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៨១៦ ដោយមានទីក្រុង Corydon ជារាជធានីដំបូង (ដូចរូបភាពអគារសភាដំបូង)។ នៅឆ្នាំ ១៨២៥ រាជធានីត្រូវបានផ្លាស់ទៅ Indianapolis ដែលបន្តជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាលរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

នៅសតវត្សទី ១៩ និង ២០ រដ្ឋឥណ្ឌាណាបានអភិវឌ្ឍយ៉ាងឆាប់រហ័សតាមរយៈវិស័យកសិកម្ម និងឧស្សាហកម្ម។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិល រដ្ឋនេះបានគាំទ្រសហភាព ហើយក្រោយមកបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្មធុនធ្ងន់ ដូចជាការផលិតកញ្ចក់ (រូបថតពលកម្មកុមារឆ្នាំ ១៩០៨ ថតដោយ Lewis Hine បង្ហាញពីលក្ខខណ្ឌការងារសម័យនោះ)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចរបស់រដ្ឋឥណ្ឌាណាមានមូលដ្ឋានរឹងមាំលើវិស័យជាច្រើន។ វិគីភីឌាបានលើកឡើងថា កសិកម្មនៅតែជាឆ្អឹងខ្នង ដោយរដ្ឋនេះជាប្រទេសផលិតពោតធំជាងគេទី ៥ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ បានប្រមូលផលបានជាង ១ ពាន់លានប៊ូសែល (bushels) ។ ចំណែកវិស័យថាមពលពឹងផ្អែកខ្លាំងលើធ្យូងថ្ម ដែលកាលពីឆ្នាំ ២០១៤ បានផ្គត់ផ្គង់ប្រមាណ ៨៥% នៃថាមពលសរុបរបស់រដ្ឋ (សូមមើលរោងចក្រថាមពល Clifty Creek)។ បណ្តាញដឹកជញ្ជូនក៏សំខាន់ផងដែរ ដោយមានកំពង់ផែតាមដងទន្លេ Ohio ផ្លូវដែក និងគម្រោងពង្រីកផ្លូវហាយវេ I-69 ដែលកំពុងសាងសង់។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ រដ្ឋឥណ្ឌាណាល្បីល្បាញដោយសារព្រឹត្តិការណ៍កីឡា Indianapolis 500 ដែលជាការប្រណាំងរថយន្តប្រចាំឆ្នាំដ៏ធំបំផុតមួយនៅលើពិភពលោក។ កីឡាបាល់ទាត់អាមេរិកក៏ពេញនិយមផងដែរ ដោយមានក្រុមអាជីព Indianapolis Colts និងក្រុមមហាវិទ្យាល័យល្បីៗដូចជា Notre Dame Fighting Irish និង Purdue Boilermakers។ លើសពីនេះ សហគមន៍អាមីស (Amish) ដែលរស់នៅតាមបែបប្រពៃណី ក៏ជាផ្នែកមួយនៃអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ដ៏ពិសេសរបស់ឥណ្ឌាណា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីរដ្ឋឥណ្ឌាណាមានសារៈសំខាន់ ពីព្រោះរដ្ឋនេះដើរតួនាទីជាតួអង្គនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលមានឥទ្ធិពលលើនិន្នាការសកល រួមទាំងផលប៉ះពាល់ដល់ប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។ តាមវិគីភីឌា រដ្ឋនេះគឺជាមូលដ្ឋាននយោបាយរបស់ឥស្សរជនល្បីៗដូចជា លោក Mike Pence អតីតអភិបាលរដ្ឋ និងជាអតីតអនុប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក ព្រមទាំងលោក Pete Buttigieg អតីតបេក្ខជនប្រធានាធិបតី ដែលសុទ្ធតែបានបង្ហាញពីឥទ្ធិពលរបស់ឥណ្ឌាណាក្នុងឆាកជាតិ។

ក្នុងបរិបទសេដ្ឋកិច្ច ការផ្លាស់ប្តូរពីថាមពលធ្យូងថ្មទៅថាមពលកកើតឡើងវិញកំពុងជះឥទ្ធិពលដល់កម្លាំងពលកម្មក្នុងស្រុក ខណៈវិស័យកសិកម្មនៅតែជាកត្តាសំខាន់សម្រាប់សន្តិសុខស្បៀងសកល។ គម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដូចជា ការពង្រីកផ្លូវ I-69 និងការធ្វើទំនើបកម្មកំពង់ផែតាមដងទន្លេ បង្ហាញពីការខិតខំរបស់រដ្ឋក្នុងការសម្របខ្លួនទៅនឹងសម័យកាលថ្មី។ រដ្ឋឥណ្ឌាណាក៏ជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងពីនិន្នាការនយោបាយនិងសង្គមនៅតំបន់កណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលអ្នកតាមដានព័ត៌មានអន្តរជាតិគួរយកចិត្តទុកដាក់។