សិទ្ធិជនជាតិដើម

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

តាមនិយមន័យពីសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា សិទ្ធិជនជាតិដើម គឺជាសិទ្ធិដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ដើម្បីធានានូវលក្ខខណ្ឌជាក់លាក់របស់ក្រុមជនជាតិដើមនៅទូទាំងពិភពលោក។ សិទ្ធិទាំងនេះរួមបញ្ចូលមិនត្រឹមតែសិទ្ធិមនុស្សជាមូលដ្ឋានដូចជាការរស់រានមានជីវិត និងបូរណភាពរាងកាយប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងសិទ្ធិលើដីធ្លី ភាសា សាសនា និងកេរ្តិ៍ដំណែលវប្បធម៌ដទៃទៀត ដែលជាផ្នែកសំខាន់នៃអត្តសញ្ញាណនិងអត្ថិភាពរបស់ពួកគេ។ គោលគំនិតនេះអាចត្រូវបានយកមកប្រើជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការតស៊ូមតិរបស់អង្គការសង្គម ឬជាផ្នែកនៃច្បាប់ជាតិក្នុងការកំណត់ទំនាក់ទំនងរវាងរដ្ឋាភិបាល និងសិទ្ធិក្នុងការសម្រេចជោគវាសនាខ្លួនឯងរបស់ជនជាតិដើម។ លើសពីនេះ វាក៏ដើរតួជាគោលការណ៍ក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិ ដើម្បីការពារជនជាតិដើមពីការរំលោភសិទ្ធិដោយសកម្មភាពរបស់រដ្ឋាភិបាល ឬក្រុមផលប្រយោជន៍ឯកជន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ជនជាតិដើមមានវត្តមាននៅគ្រប់ទ្វីបទាំងអស់នៃពិភពលោក ចាប់ពីតំបន់អាក់ទិករហូតដល់តំបន់អាម៉ាហ្សូន។ បច្ចុប្បន្ន គេប៉ាន់ស្មានថាមានជនជាតិដើមប្រមាណជាង ៣៧០ លាននាក់ រស់នៅក្នុងប្រទេសជាង ៩០ ជុំវិញពិភពលោក។ ពួកគេនិយាយភាសាផ្សេងៗគ្នាជាង ៤០០០ ភាសា ដែលតំណាងឱ្យភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌មនុស្សជាតិ។ ជនជាតិដើមមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជ្រាលជ្រៅទៅនឹងដីធ្លីដូនតារបស់ពួកគេ ហើយរបៀបរស់នៅ និងវប្បធម៌របស់ពួកគេជារឿយៗខុសគ្នាពីប្រជាជនភាគច្រើនក្នុងសង្គមដែលពួកគេរស់នៅ។ ភាពចម្រុះនេះជាកំណប់ទ្រព្យដ៏សំខាន់ ប៉ុន្តែក្នុងពេលជាមួយគ្នា ជនជាតិដើមកំពុងប្រឈមនឹងការគំរាមកំហែងយ៉ាងខ្លាំងពីការបាត់បង់ដីធ្លី និងការរលាយនៃវប្បធម៌តាមរយៈការធ្វើសមាហរណកម្ម និងការអភិវឌ្ឍ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិនៃការតស៊ូដើម្បីសិទ្ធិជនជាតិដើមមានឫសគល់តាំងពីសម័យអាណានិគម ដែលជនជាតិដើមត្រូវបានបាត់បង់ទឹកដី ប្រជាជន និងសិទ្ធិក្នុងការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង។ យោងតាមវិគីភីឌា ចលនាជជីវភាពដើម្បីស្វ័យកំណត់ និងសិទ្ធិមនុស្សរបស់ក្រុមទាំងនេះបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងនៅសតវត្សទី ២០។ នៅឆ្នាំ ១៩៥៧ អង្គការពលកម្មអន្តរជាតិ (ILO) បានអនុម័តសន្និសញ្ញាលេខ ១០៧ ដែលជាកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិដំបូងគេស្តីពីសិទ្ធិជនជាតិដើម ទោះបីជាវាមានលក្ខណៈទូលំទូលាយតិចក៏ដោយ។ ក្រោយមក សន្និសញ្ញា ILO លេខ ១៦៩ ឆ្នាំ ១៩៨៩ ត្រូវបានអនុម័តជំនួស ដោយផ្តល់នូវការទទួលស្គាល់កាន់តែរឹងមាំចំពោះសិទ្ធិកាន់កាប់ដីធ្លី និងសិទ្ធិសម្រេចចិត្តលើការអភិវឌ្ឍរបស់ពួកគេ។ ចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់បំផុតគឺការអនុម័តសេចក្តីប្រកាសអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីសិទ្ធិជនជាតិដើម (UNDRIP) នៅថ្ងៃទី ១៣ កញ្ញា ឆ្នាំ ២០០៧ ដោយមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ។ សេចក្តីប្រកាសនេះមិនមែនជាសន្ធិសញ្ញាមានកាតព្វកិច្ចច្បាប់ទេ ប៉ុន្តែត្រូវបានចាត់ទុកជាគោលការណ៍ឈានមុខក្នុងការការពារសិទ្ធិជនជាតិដើមនៅទូទាំងពិភពលោក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

សិទ្ធិសេដ្ឋកិច្ចរបស់ជនជាតិដើមគឺផ្អែកលើការគ្រប់គ្រងដីធ្លី ធនធានធម្មជាតិ និងសកម្មភាពចិញ្ចឹមជីវិតតាមប្រពៃណី ដូចជាការបរបាញ់ ការនេសាទ និងកសិកម្មប្រពៃណី។ យោងតាមវិគីភីឌា ការដកហូតដី និងការរំលោភយកធនធានពីក្រុមហ៊ុនឯកជន ឬរដ្ឋាភិបាល បានបង្កឱ្យមានជម្លោះជាច្រើន និងធ្វើឱ្យជនជាតិដើមកាន់តែធ្លាក់ក្នុងភាពក្រីក្រ។ ការទាមទារសិទ្ធិកាន់កាប់ដីធ្លីដូនតាគឺជាបញ្ហាស្នូលនៃចលនាជនជាតិដើមទូទាំងពិភពលោក។

ផ្នែកវប្បធម៌ សិទ្ធិក្នុងការប្រើប្រាស់ភាសាកំណើត ការទទួលការអប់រំជាភាសាជនជាតិដើម និងការថែរក្សាទំនៀមទម្លាប់ ពិធីសាសនា និងទីតាំងសក្ការៈ ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្នែកមួយនៃសិទ្ធិវប្បធម៌។ លើសពីនេះ ការការពារចំណេះដឹងប្រពៃណីទាក់ទងនឹងឱសថ និងធម្មជាតិ ក៏ជាកង្វល់សំខាន់ផងដែរ។ វិគីភីឌាបានរំលេចថា ការកេងប្រវ័ញ្ចវប្បធម៌ជនជាតិដើមដោយគ្មានការអនុញ្ញាត (cultural appropriation) កំពុងក្លាយជាបញ្ហាដែលទាមទារការយកចិត្តទុកដាក់ជាសកល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ធំៗ កំពុងគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ជីវិត និងវប្បធម៌របស់ជនជាតិដើមនៅទូទាំងពិភពលោក។ ក្រុមអ្នកតស៊ូដូចជាជនជាតិដើមនៅតំបន់អាម៉ាហ្សូន និងកុលសម្ព័ន្ធ Standing Rock នៅសហរដ្ឋអាមេរិក បានក្លាយជាសំឡេងដ៏ខ្លាំងក្លាក្នុងចលនាការពារដីធ្លី និងធនធានធម្មជាតិ។ នៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ក្រុមជនជាតិដើមភាគតិចនៅកម្ពុជា វៀតណាម ឡាវ និងថៃ ក៏កំពុងប្រឈមមុខនឹងការបាត់បង់ដី និងការរំលោភសិទ្ធិពីគម្រោងកសិឧស្សាហកម្ម និងការអភិវឌ្ឍន៍ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ តាមវិគីភីឌា យន្តការអន្តរជាតិដូចជាអ្នករាយការណ៍ពិសេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីសិទ្ធិជនជាតិដើម បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការតាមដានការរំលោភបំពាន និងស្នើសុំដំណោះស្រាយពីរដ្ឋាភិបាល។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse បញ្ហាសិទ្ធិជនជាតិដើមគឺពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ ដោយសារកម្ពុជាគឺជាប្រទេសដែលមានសហគមន៍ជនជាតិដើមចម្រុះ ហើយការតស៊ូរបស់ពួកគេជាផ្នែកមួយនៃសន្ទុះសិទ្ធិមនុស្សក្នុងតំបន់។