ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រឥណ្ឌូនេស៊ី ត្រូវបានធ្វើឱ្យមានរូបរាងដោយទីតាំងភូមិសាស្ត្រ ធនធានធម្មជាតិ រលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុក និងការទាក់ទងគ្នារវាងមនុស្ស សង្គ្រាម និងការសញ្ជ័យ ព្រមទាំងពាណិជ្ជកម្ម សេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយ។ នេះបើតាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស។

ឥណ្ឌូនេស៊ីជាប្រទេសប្រជុំកោះដែលមានកោះជាង ១៧,០០០ លាតសន្ធឹងតាមបណ្តោយខ្សែអេក្វាទ័រ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងអូសេអានី។ ទីតាំងនៅលើផ្លូវសមុទ្រយុទ្ធសាស្ត្រនេះ បានជំរុញពាណិជ្ជកម្មរវាងកោះ និងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ ហើយពាណិជ្ជកម្មនេះហើយដែលបានកំណត់រូបរាងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសនេះយ៉ាងជ្រៅជ្រះ។

តាមវិគីភីឌា ព្រំដែននៃរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ីសព្វថ្ងៃ ត្រូវគ្នានឹងព្រំដែននៃដែនដីអាណានិគមហូឡង់ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី២០។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ឥណ្ឌូនេស៊ីស្ថិតនៅតាមខ្សែអេក្វាទ័រ ចន្លោះអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងអូសេអានី ដោយរួមមានកោះច្រើនជាង ១៧,០០០។ តំបន់នេះមានប្រជាជនមកពីការធ្វើចំណាកស្រុកជាច្រើនរលក ដែលបានបង្កើតជាភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ ជាតិសាសន៍ និងភាសា។ នេះបើតាមវិគីភីឌា។

លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ និងអាកាសធាតុរបស់ប្រជុំកោះ បានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងសំខាន់ទៅលើកសិកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម និងការបង្កើតរដ្ឋនានា។ ឧទាហរណ៍ ស្រែជណ្តើរនៅកោះបាលី ជាទម្រង់កសិកម្មមួយនៅឥណ្ឌូនេស៊ី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សិល្បៈក្នុងគុហាលាងតេដុងងេ (Leang Tedongnge) ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវរកឃើញនៅឆ្នាំ២០២១ មានអាយុយ៉ាងតិច ៤៥,៥០០ ឆ្នាំ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកជាស្នាដៃសិល្បៈតំណាងដ៏ចំណាស់បំផុតដែលគេស្គាល់នៅលើពិភពលោក។ រូបបដិមាថ្មនៅជ្រលងបាដា (Bada Valley) មានអាយុរហូតដល់ ៥,០០០ ឆ្នាំ។ តាំងពីសតវត្សរ៍ទី១ នៃគ្រិស្តសករាជ នាវាឥណ្ឌូនេស៊ីបានធ្វើដំណើរពាណិជ្ជកម្មឆ្ងាយរហូតដល់ទ្វីបអាហ្វ្រិក។

នៅសតវត្សរ៍ទី៦ សិលាចារឹករបស់ព្រះបាទបូណ៌វរ្ម័ន (Purnawarman) នៃអាណាចក្រតារុមនគរ ត្រូវបានរកឃើញនៅតំបន់តូហ្គូ ក្នុងទីក្រុងហ្សាការតា។ នៅសតវត្សរ៍ទី៨ រាជវង្សសៃលេន្ទ្របានសាងសង់ប្រាសាទបូរ៉ូប៊ូឌួរ ដែលជាប្រាសាទពុទ្ធសាសនាធំបំផុតក្នុងលោក រីឯរាជវង្សសញ្ជយៈនៃអាណាចក្រមាតារាម បានសាងសង់ប្រាសាទប្រាំបាណាន ដែលជាប្រាសាទព្រហ្មញ្ញសាសនាធំបំផុតមួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ក្រោយមក អាណាចក្រសមុទ្រស្រីវិជ័យ និងមជប៉ាហិត បានពង្រីកឥទ្ធិពលក្នុងប្រជុំកោះ ហើយសាសនាឥស្លាមបានរីករាលដាល ដោយបង្កើតជារដ្ឋស៊ុលតង់ជាច្រើន ដូចជារដ្ឋស៊ុលតង់បានតេន។

ក្នុងយុគអាណានិគម ជនជាតិហូឡង់បានតាំងទីលំនៅនៅបាតាវី (Batavia) ដែលសព្វថ្ងៃជាទីក្រុងហ្សាការតា ប្រហែលឆ្នាំ១៦៦៥។ តំបន់នេះក្រោយមកបានក្លាយជាដែនដីអាណានិគមហូឡង់ ឬហៅថាឥណ្ឌីហូឡង់។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ កងទ័ពជប៉ុនបានកាន់កាប់វា។ នៅថ្ងៃទី១៧ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥ ទង់ជាតិឥណ្ឌូនេស៊ីត្រូវបានដំឡើងបន្ទាប់ពីការប្រកាសឯករាជ្យ ដោយមានលោកស៊ូការណូ (Sukarno) ជាមេដឹកនាំជាតិនិយម និងក្រោយមកជាប្រធានាធិបតីទី១។ លោកស៊ូហាតូ (Suharto) ជាប្រធានាធិបតីយោធាពីឆ្នាំ១៩៦៧ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៨ ហើយតាមវិគីភីឌា របបរបស់លោកត្រូវបានកត់សម្គាល់ដោយអំពើពុករលួយ ការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស និងការគ្រប់គ្រងបែបផ្តាច់ការ។ នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៨ និស្សិតសាកលវិទ្យាល័យ និងកម្លាំងប៉ូលិសបានប្រឈមមុខគ្នា ហើយចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៤ ប្រជាជនឥណ្ឌូនេស៊ីអាចបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីដោយផ្ទាល់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ពាណិជ្ជកម្មគឺជាកម្លាំងចម្បងដែលបានកំណត់ប្រវត្តិសាស្ត្រឥណ្ឌូនេស៊ី។ គ្រោះ ដែលមានដើមកំណើតនៅកោះបានដា ធ្លាប់ជាទំនិញដ៏មានតម្លៃបំផុតមួយក្នុងលោក ហើយបានទាក់ទាញមហាអំណាចអាណានិគមអឺរ៉ុបដំបូងបំផុតឱ្យមកកាន់ឥណ្ឌូនេស៊ី។ ក្នុងសម័យអាណានិគម ការនាំចេញទំនិញដូចជាតែក៏បានរីកចម្រើន ដោយមានរោងចក្រតែនៅបាតាវី ក្នុងទសវត្សរ៍១៨៦០។

វប្បធម៌ឥណ្ឌូនេស៊ីមានភាពចម្រុះយ៉ាងខ្លាំង ដោយសាររលកនៃការធ្វើចំណាកស្រុកជាច្រើន។ ប្រាសាទបុរាណដូចជាបូរ៉ូប៊ូឌួរ និងប្រាំបាណាន ព្រមទាំងកេរ្តិ៍ដំណែលនៃរដ្ឋស៊ុលតង់ឥស្លាម ដូចជាវិហារគូតាហ្គេដេ (Kotagede) បង្ហាញពីស្រទាប់វប្បធម៌ជាច្រើនសម័យកាល។ និមិត្តសញ្ញាជាតិគ្រុឌប៉ាន់ចាសីឡា ដែលត្រូវបានអនុម័តក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ ជានិមិត្តសញ្ញានៃសាធារណរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ី។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរអង្វែងរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី បន្តមានឥទ្ធិពលលើបច្ចុប្បន្នភាពរបស់ប្រទេសនេះ។ តាមវិគីភីឌា ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៤ ប្រជាជនឥណ្ឌូនេស៊ីអាចបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតីដោយផ្ទាល់ ហើយការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០០៩ ជាឧទាហរណ៍មួយនៃដំណើរការនេះ។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ឥណ្ឌូនេស៊ីជាប្រទេសជិតខាងក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងជាសមាជិកអាស៊ានរួមជាមួយកម្ពុជា។ ទីតាំងផ្លូវសមុទ្រយុទ្ធសាស្ត្រ ដែលធ្លាប់ជំរុញពាណិជ្ជកម្មក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ក៏នៅតែមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មក្នុងតំបន់សព្វថ្ងៃ។ រីឯមរតកវប្បធម៌ ដូចជាប្រាសាទបូរ៉ូប៊ូឌួរ និងប្រាំបាណាន ក៏ជានិមិត្តរូបដ៏សំខាន់នៃអត្តសញ្ញាណជាតិឥណ្ឌូនេស៊ី។