ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌា (Wikipedia) បានពន្យល់ថា «មរណភាពទារក» គឺជាការស្លាប់របស់ទារកមុនពេលឈានដល់អាយុ ១ ឆ្នាំ។ អត្រាមរណភាពទារក (IMR) ត្រូវបានគណនាជាចំនួនការស្លាប់របស់ទារកអាយុក្រោម ១ ឆ្នាំ ក្នុងចំណោមទារកកើតរស់ ១.០០០ នាក់។ ចំណែកអត្រាមរណភាពកុមារ ដែលហៅថាអត្រាមរណភាពក្រោមអាយុ ៥ ឆ្នាំ វាស់លើចំនួនកុមារដែលស្លាប់មុនអាយុ ៥ ឆ្នាំ។

តាមរូបភាពខាងលើ ប្រទេសដែលមានវិសមភាពសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ ច្រើនមានអត្រាមរណភាពទារកខ្ពស់ជាងគេ។ ដូច្នេះ សូចនាករនេះមិនគ្រាន់តែឆ្លុះបញ្ចាំងពីសុខភាពទារកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ឆ្លុះបញ្ចាំងពីកម្រិតអភិវឌ្ឍន៍សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

មរណភាពទារកមិនមែនជាទីតាំងភូមិសាស្ត្រនោះទេ ប៉ុន្តែការបែងចែករបស់វាតាមតំបន់ពិភពលោក បង្ហាញពីភាពខុសគ្នាធំ។ តាមក្រាហ្វរបស់វិគីភីឌា អត្រាមរណភាពទារកបានថយចុះនៅគ្រប់តំបន់ ចាប់ពីពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ២០ មក ប៉ុន្តែតំបន់ខ្លះនៅតែមានអត្រាខ្ពស់ជាងតំបន់ដទៃ។

ការវិភាគទិន្នន័យបែបនេះ ជួយបញ្ជាក់ថា កត្តាភូមិសាស្ត្រ ប្រព័ន្ធសុខាភិបាល និងលក្ខខណ្ឌសង្គម មានទំនាក់ទំនងជាមួយសុខភាពទារក។ ការសិក្សាអំពីការបែងចែកនេះ ក៏អាចជួយអ្នករៀបចំគោលនយោបាយកំណត់អាទិភាពក្នុងការកាត់បន្ថយអត្រាមរណភាពទារកផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

កាលពីដើមសតវត្សទី ២០ អត្រាមរណភាពទារកនៅប្រទេសជាច្រើននៅតែមានកម្រិតខ្ពស់។ តាមឯកសារដែលវិគីភីឌាបានដកស្រង់ កាសែត The World បានចុះផ្សាយអត្ថបទមួយនៅថ្ងៃទី ១៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩០៦ ដោយអំពាវនាវដល់ឪពុកម្តាយឲ្យយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះអនាម័យរបស់ទារក និងនាំកូនតូចទៅទទួលខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធនៅខាងក្រៅ។ ការអំពាវនាវបែបនេះ បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីការយល់ដឹងកាន់តែច្រើនឡើងនៅពេលនោះ អំពីទំនាក់ទំនងរវាងអនាម័យ បរិស្ថាន និងការរស់រានរបស់ទារក។

ចាប់ពីពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ២០ មក តាមក្រាហ្វរបស់វិគីភីឌាដែលបង្ហាញនិន្នាការពីឆ្នាំ ១៩៥០ ដល់ ២០៥០ អត្រាមរណភាពទារកបានថយចុះជាបន្តបន្ទាប់នៅស្ទើរគ្រប់តំបន់។ ការថយចុះនេះធ្វើឲ្យមរណភាពទារកក្លាយជាផ្នែកមួយនៃការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រសុខភាពសាធារណៈ និងការអភិវឌ្ឍន៍មនុស្សជាតិផងដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមទិន្នន័យរបស់វិគីភីឌា សូម្បីតែនៅក្នុងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ក៏ដោយ ក៏អត្រាមរណភាពទារកមិនស្មើគ្នារវាងក្រុមសង្គមនានា។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ទារកដែលមានម្តាយជាជនជាតិស្បែកខ្មៅមិនមែនអេស្ប៉ាញ មានអត្រាមរណភាពខ្ពស់ជាងទារកដែលមានម្តាយស្បែកស ឬជនជាតិអេស្ប៉ាញ ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០០០ ដល់ ២០១០។

ទិន្នន័យនេះជាឧទាហរណ៍មួយដែលបង្ហាញពីភាពខុសគ្នាខាងសេដ្ឋកិច្ចសង្គម និងការចូលប្រើប្រាស់សេវាថែទាំសុខភាព ដែលអាចជះឥទ្ធិពលដល់អត្រាមរណភាពទារក។ ចំពោះអ្នកអានខ្មែរ ឧទាហរណ៍នេះក៏បង្ហាញថា បញ្ហាមរណភាពទារកមិនមែនជាបញ្ហាសម្រាប់តែប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍នោះទេ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ការតាមដានអត្រាមរណភាពទារកនៅតែជារឿងសំខាន់ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន ព្រោះសូចនាករនេះជាផ្នែកមួយនៃការវាយតម្លៃសុខភាពសាធារណៈរបស់ប្រទេសនានា។ តាមក្រាហ្វដែលវិគីភីឌាបង្ហាញពីអាយុសង្ឃឹមរស់តាមតំបន់ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៥០ ដល់ ២០៥០ និន្នាការកែលម្អសុខភាពនៅតែបន្ត ប៉ុន្តែគម្លាតរវាងតំបន់នៅតែជាបញ្ហាដែលត្រូវយកចិត្តទុកដាក់។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា និងក្នុងសហគមន៍ខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស ការយល់ដឹងអំពីមរណភាពទារកអាចជួយឲ្យពួកគេវាយតម្លៃព័ត៌មានស្តីពីសុខភាពមាតា ទារក និងកុមារបានល្អប្រសើរ។ ប្រធានបទនេះក៏លេចឡើងញឹកញាប់នៅក្នុងព័ត៌មានអន្តរជាតិ និងតំបន់។