អតិផរណា
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
តាម Wikipedia ក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច អតិផរណា (inflation) គឺជាការកើនឡើងនៃតម្លៃជាមធ្យមរបស់ទំនិញ និងសេវាកម្ម គិតជាប្រាក់។ ការកើនឡើងនេះត្រូវបានវាស់វែងដោយប្រើសន្ទស្សន៍តម្លៃ ដែលជាទូទៅគឺសន្ទស្សន៍តម្លៃអ្នកប្រើប្រាស់ ឬ CPI។ នៅពេលកម្រិតតម្លៃទូទៅកើនឡើង ឯកតារូបិយវត្ថុនីមួយៗអាចទិញទំនិញ និងសេវាកម្មបានតិចជាងមុន។ ដូច្នេះអតិផរណាឆ្លុះបញ្ចាំងពីការធ្លាក់ចុះនៃអំណាចទិញនៃប្រាក់។
ផ្ទុយពីអតិផរណាគឺ បរិហារណា (deflation) ដែលជាការធ្លាក់ចុះនៃកម្រិតតម្លៃទូទៅ។ រង្វាស់សាមញ្ញនៃអតិផរណាគឺ "អត្រាអតិផរណា" ដែលជាភាគរយនៃការប្រែប្រួលប្រចាំឆ្នាំនៃសន្ទស្សន៍តម្លៃទូទៅ។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
ប្រភព: Wikipedia
អតិផរណាមិនមែនជាបាតុភូតប្រចាំតំបន់ណាមួយឡើយ ប៉ុន្តែជាបាតុភូតសេដ្ឋកិច្ចសកល ដែលប៉ះពាល់ដល់ប្រជាជនគ្រប់ប្រទេស។ ការវាស់វែងជាទូទៅធ្វើឡើងដោយធនាគារកណ្តាល និងទីភ្នាក់ងារស្ថិតិជាតិ ដោយមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ ឬ IMF ប្រមូលទិន្នន័យពីប្រទេសសមាជិករបស់ខ្លួន។ ផលប៉ះពាល់នៃអតិផរណាគឺមានភាពខុសគ្នា អាស្រ័យលើថា អ្នកប្រើប្រាស់ ឬក្រុមហ៊ុនមានចំណូលថេរ ឬប្រាក់សន្សំជាសាច់ប្រាក់ ដែលជាទូទៅគេជួបការខាតបង់ខ្លាំង នៅពេលអំណាចទិញធ្លាក់ចុះ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
តាម Wikipedia ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអតិផរណាមានចាប់តាំងពីសម័យបុរាណ។ ឧទាហរណ៍ដ៏ល្បីមួយគឺការធ្លាក់ចុះនៃកាក់ប្រាក់ក្នុងចក្រភពរ៉ូម៉ាំង ដែលរដ្ឋាភិបាលបានកាត់បន្ថយបរិមាណប្រាក់សុទ្ធក្នុងកាក់នីមួយៗ ដើម្បីផលិតកាក់បានច្រើនជាងមុន។ លទ្ធផលគឺតម្លៃទំនិញកើនឡើង ហើយទំនុកចិត្តលើរូបិយវត្ថុធ្លាក់ចុះ។
នៅសតវត្សទី១៩ និងដើមសតវត្សទី២០ ប្រទេសមួយចំនួនបានប្រើប្រព័ន្ធស្តង់ដារមាស (gold standard) ដើម្បីរក្សាស្ថិរភាពតម្លៃ។ សហភាពរូបិយវត្ថុស្កង់ឌីណាវ៉ាគឺជាឧទាហរណ៍មួយ។ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ប្រទេសភាគច្រើនបានបោះបង់ស្តង់ដារមាស ហើយប្តូរទៅប្រើប្រព័ន្ធរូបិយវត្ថុ fiat ដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយធនាគារកណ្តាល។
ករណីអតិផរណាខ្ពស់បំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យទំនើបរួមមាន អតិផរណាចុងសម័យសាធារណរដ្ឋ Weimar នៅអាល្លឺម៉ង់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ និងវិបត្តិអតិផរណានៅ Zimbabwe ដើមសតវត្សរ៍ទី២១។
សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
ប្រភព: Wikipedia
តាម Wikipedia អតិផរណាត្រូវបានវាស់វែងតាមរយៈសន្ទស្សន៍ផ្សេងៗគ្នា។ CPI ឬសន្ទស្សន៍តម្លៃអ្នកប្រើប្រាស់គឺជារង្វាស់ដែលគេប្រើទូទៅបំផុត។ PPI ឬសន្ទស្សន៍តម្លៃអ្នកផលិត គឺជាសូចនាករនាំមុខ ដែលអាចទស្សន៍ទាយការប្រែប្រួលនៃ CPI បាន។ PCE គឺជារង្វាស់មួយទៀតដែលធនាគារកណ្តាលអាមេរិក (Federal Reserve) ប្រើ។
មូលហេតុនៃអតិផរណាមានច្រើនយ៉ាង។ អតិផរណាដែលកើតពីតម្រូវការ (demand-pull) កើតឡើងនៅពេលតម្រូវការសរុបលើសផ្គត់ផ្គង់សរុប។ អតិផរណាដែលកើតពីថ្លៃដើម (cost-push) កើតឡើងនៅពេលថ្លៃដើមនៃការផលិត ដូចជាប្រេងឥន្ធនៈ ឬប្រាក់ឈ្នួលកើនឡើង។ ផលប៉ះពាល់វប្បធម៌នៃអតិផរណាគឺច្បាស់លាស់ ដោយផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅរបស់គ្រួសារ ការសម្រេចចិត្តសន្សំប្រាក់ និងការវិនិយោគ។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
ចាប់តាំងពីការរាតត្បាតជំងឺកូវីដ-១៩ និងសង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន អតិផរណាបានក្លាយជាបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់នៅទូទាំងពិភពលោក រួមទាំងនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ តម្លៃម្ហូបអាហារ ប្រេងឥន្ធនៈ និងថ្លៃដឹកជញ្ជូនបានកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា និងជនរួមជាតិក្រៅប្រទេស អតិផរណាប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់ថ្លៃទំនិញនាំចូល តម្លៃប្រេង ការផ្ញើប្រាក់ពីបរទេស និងអំណាចទិញនៃប្រាក់រៀល និងដុល្លារ។ ការតាមដានសេចក្តីសម្រេចរបស់ធនាគារកណ្តាលធំៗ ដូចជា Federal Reserve និងធនាគារកណ្តាលអឺរ៉ុប នៅតែជាប្រធានបទដ៏សំខាន់ ពីព្រោះវាមានឥទ្ធិពលលើទីផ្សាររូបិយវត្ថុ និងការវិនិយោគនៅក្នុងតំបន់។
អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ
ប្រាក់ដុល្លារចុះខ្សោយ បង្កជាបន្ទុកថ្លៃដល់អ្នកប្រើប្រាស់អាមេរិកាំង
ប្រាក់ដុល្លារអាមេរិកបានធ្លាក់ចុះប្រមាណ ១០ ភាគរយចាប់តាំងពីលោកដូណាល់ ត្រាំ វិលត្រឡប់មកកាន់សេតវិមានវិញ ធ្វើឱ្យការចំណាយប្រចាំថ្ងៃរបស់ពលរដ្ឋអាមេរិកាំងកាន់តែថ្លៃឡើងដោយស្ងៀមស្ងាត់។