ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច អតិផរណា (inflation) គឺជាការកើនឡើងនៃតម្លៃជាមធ្យមរបស់ទំនិញ និងសេវាកម្ម គិតជាប្រាក់។ ការកើនឡើងនេះត្រូវបានវាស់វែងដោយប្រើសន្ទស្សន៍តម្លៃ ដែលជាទូទៅគឺសន្ទស្សន៍តម្លៃអ្នកប្រើប្រាស់ ឬ CPI។ នៅពេលកម្រិតតម្លៃទូទៅកើនឡើង ឯកតារូបិយវត្ថុនីមួយៗអាចទិញទំនិញ និងសេវាកម្មបានតិចជាងមុន។ ដូច្នេះអតិផរណាឆ្លុះបញ្ចាំងពីការធ្លាក់ចុះនៃអំណាចទិញនៃប្រាក់។

ផ្ទុយពីអតិផរណាគឺ បរិហារណា (deflation) ដែលជាការធ្លាក់ចុះនៃកម្រិតតម្លៃទូទៅ។ រង្វាស់សាមញ្ញនៃអតិផរណាគឺ "អត្រាអតិផរណា" ដែលជាភាគរយនៃការប្រែប្រួលប្រចាំឆ្នាំនៃសន្ទស្សន៍តម្លៃទូទៅ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

អតិផរណាមិនមែនជាបាតុភូតប្រចាំតំបន់ណាមួយឡើយ ប៉ុន្តែជាបាតុភូតសេដ្ឋកិច្ចសកល ដែលប៉ះពាល់ដល់ប្រជាជនគ្រប់ប្រទេស។ ការវាស់វែងជាទូទៅធ្វើឡើងដោយធនាគារកណ្តាល និងទីភ្នាក់ងារស្ថិតិជាតិ ដោយមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ ឬ IMF ប្រមូលទិន្នន័យពីប្រទេសសមាជិករបស់ខ្លួន។ ផលប៉ះពាល់នៃអតិផរណាគឺមានភាពខុសគ្នា អាស្រ័យលើថា អ្នកប្រើប្រាស់ ឬក្រុមហ៊ុនមានចំណូលថេរ ឬប្រាក់សន្សំជាសាច់ប្រាក់ ដែលជាទូទៅគេជួបការខាតបង់ខ្លាំង នៅពេលអំណាចទិញធ្លាក់ចុះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអតិផរណាមានចាប់តាំងពីសម័យបុរាណ។ ឧទាហរណ៍ដ៏ល្បីមួយគឺការធ្លាក់ចុះនៃកាក់ប្រាក់ក្នុងចក្រភពរ៉ូម៉ាំង ដែលរដ្ឋាភិបាលបានកាត់បន្ថយបរិមាណប្រាក់សុទ្ធក្នុងកាក់នីមួយៗ ដើម្បីផលិតកាក់បានច្រើនជាងមុន។ លទ្ធផលគឺតម្លៃទំនិញកើនឡើង ហើយទំនុកចិត្តលើរូបិយវត្ថុធ្លាក់ចុះ។

នៅសតវត្សទី១៩ និងដើមសតវត្សទី២០ ប្រទេសមួយចំនួនបានប្រើប្រព័ន្ធស្តង់ដារមាស (gold standard) ដើម្បីរក្សាស្ថិរភាពតម្លៃ។ សហភាពរូបិយវត្ថុស្កង់ឌីណាវ៉ាគឺជាឧទាហរណ៍មួយ។ ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ប្រទេសភាគច្រើនបានបោះបង់ស្តង់ដារមាស ហើយប្តូរទៅប្រើប្រព័ន្ធរូបិយវត្ថុ fiat ដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយធនាគារកណ្តាល។

ករណីអតិផរណាខ្ពស់បំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យទំនើបរួមមាន អតិផរណាចុងសម័យសាធារណរដ្ឋ Weimar នៅអាល្លឺម៉ង់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ និងវិបត្តិអតិផរណានៅ Zimbabwe ដើមសតវត្សរ៍ទី២១។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia អតិផរណាត្រូវបានវាស់វែងតាមរយៈសន្ទស្សន៍ផ្សេងៗគ្នា។ CPI ឬសន្ទស្សន៍តម្លៃអ្នកប្រើប្រាស់គឺជារង្វាស់ដែលគេប្រើទូទៅបំផុត។ PPI ឬសន្ទស្សន៍តម្លៃអ្នកផលិត គឺជាសូចនាករនាំមុខ ដែលអាចទស្សន៍ទាយការប្រែប្រួលនៃ CPI បាន។ PCE គឺជារង្វាស់មួយទៀតដែលធនាគារកណ្តាលអាមេរិក (Federal Reserve) ប្រើ។

មូលហេតុនៃអតិផរណាមានច្រើនយ៉ាង។ អតិផរណាដែលកើតពីតម្រូវការ (demand-pull) កើតឡើងនៅពេលតម្រូវការសរុបលើសផ្គត់ផ្គង់សរុប។ អតិផរណាដែលកើតពីថ្លៃដើម (cost-push) កើតឡើងនៅពេលថ្លៃដើមនៃការផលិត ដូចជាប្រេងឥន្ធនៈ ឬប្រាក់ឈ្នួលកើនឡើង។ ផលប៉ះពាល់វប្បធម៌នៃអតិផរណាគឺច្បាស់លាស់ ដោយផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅរបស់គ្រួសារ ការសម្រេចចិត្តសន្សំប្រាក់ និងការវិនិយោគ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ចាប់តាំងពីការរាតត្បាតជំងឺកូវីដ-១៩ និងសង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន អតិផរណាបានក្លាយជាបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់នៅទូទាំងពិភពលោក រួមទាំងនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ តម្លៃម្ហូបអាហារ ប្រេងឥន្ធនៈ និងថ្លៃដឹកជញ្ជូនបានកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា និងជនរួមជាតិក្រៅប្រទេស អតិផរណាប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់ថ្លៃទំនិញនាំចូល តម្លៃប្រេង ការផ្ញើប្រាក់ពីបរទេស និងអំណាចទិញនៃប្រាក់រៀល និងដុល្លារ។ ការតាមដានសេចក្តីសម្រេចរបស់ធនាគារកណ្តាលធំៗ ដូចជា Federal Reserve និងធនាគារកណ្តាលអឺរ៉ុប នៅតែជាប្រធានបទដ៏សំខាន់ ពីព្រោះវាមានឥទ្ធិពលលើទីផ្សាររូបិយវត្ថុ និងការវិនិយោគនៅក្នុងតំបន់។