ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺផ្តាសាយ (Influenza) ដែលមនុស្សជាទូទៅស្គាល់ថាជាជំងឺគ្រុនផ្តាសាយ គឺជាជំងឺឆ្លងមួយដែលបង្កឡើងដោយវីរុសផ្តាសាយ។ តាមវិគីភីឌា រោគសញ្ញានៃជំងឺនេះមានចាប់ពីស្រាលរហូតដល់ធ្ងន់ធ្ងរ ហើយជាទូទៅរួមមាន គ្រុនក្តៅ ហូរទឹកច្រមុះ ឈឺបំពង់ក ឈឺសាច់ដុំ ឈឺក្បាល ក្អក និងអស់កម្លាំង។

រោគសញ្ញាទាំងនេះចាប់ផ្តើមលេចឡើងពី ១ ទៅ ៤ ថ្ងៃ បន្ទាប់ពីការប៉ះពាល់នឹងវីរុស ហើយបន្តអស់រយៈពេលប្រហែល ២ ទៅ ៨ ថ្ងៃ។ រោគសញ្ញារាគ និងក្អួតក៏អាចកើតឡើងបានដែរ ជាពិសេសចំពោះកុមារ។ ក្នុងករណីខ្លះ ជំងឺផ្តាសាយអាចវិវត្តទៅជាជំងឺរលាកសួត ដែលបង្កដោយវីរុសផ្ទាល់ ឬដោយការឆ្លងបាក់តេរីបន្ថែម។ ផលវិបាកផ្សេងទៀតរួមមាន ជំងឺផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ (ARDS) ជំងឺរលាកស្រោមខួរ ជំងឺរលាកខួរក្បាល និងការធ្វើឱ្យជំងឺដែលមានស្រាប់ ដូចជាជំងឺហឺត និងជំងឺបេះដូង កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើង។

រូបភាពខាងលើបង្ហាញរចនាសម្ព័ន្ធវីរុសផ្តាសាយ ដែលមានប្រូតេអ៊ីន HA និង NA នៅលើផ្ទៃខាងក្រៅ និងហ្សែន RNA នៅខាងក្នុងភាគល្អិតវីរុស។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺផ្តាសាយកើតមានឡើងនៅទូទាំងពិភពលោក ហើយមិនកំណត់ត្រឹមតំបន់ ឬប្រទេសណាមួយឡើយ។ មនុស្សគ្រប់វ័យអាចឆ្លងជំងឺនេះបាន ប៉ុន្តែក្រុមដែលប្រឈមនឹងផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរជាងគេ គឺអ្នកដែលមានជំងឺហឺត និងជំងឺបេះដូង ព្រោះជំងឺផ្តាសាយអាចធ្វើឱ្យស្ថានភាពជំងឺទាំងនោះកាន់តែអាក្រក់ឡើង។ ដូចដែលវិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ កុមារក៏អាចមានរោគសញ្ញារាគ និងក្អួតផងដែរ។

ដោយសារជំងឺអាចរីករាលដាលឆ្លងកាត់ព្រំដែនប្រទេស អាជ្ញាធរសុខាភិបាលនៅតាមប្រទេសជាច្រើនបានដាក់វិធានការត្រួតពិនិត្យអ្នកដំណើរនៅតាមអាកាសយានដ្ឋាន។ ឧទាហរណ៍ ការប្រើកាមេរ៉ាថតកម្តៅ ដើម្បីរកមនុស្សដែលមានកម្តៅខ្លួនខ្ពស់ ដែលជាសញ្ញាមួយនៃជំងឺផ្តាសាយ ត្រូវបានគេអនុវត្តនៅអាកាសយានដ្ឋានក្នុងប្រទេសក្រិក អំឡុងជំងឺរាតត្បាតឆ្នាំ២០០៩។ ក្រៅពីនេះ មន្ត្រីនៅប្រទេសចិនក៏បានពិនិត្យអ្នកដំណើរលើយន្តហោះរកគ្រុនក្តៅ ដែលជារោគសញ្ញាទូទៅនៃជំងឺផ្តាសាយជ្រូក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺផ្តាសាយបានកើតឡើងម្តងហើយម្តងទៀតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ទាំងជាជំងឺរាតត្បាតធម្មតានៅចន្លោះជំងឺរាតត្បាតធំៗ និងជាជំងឺរាតត្បាតធំៗដែលរីករាលដាលទូទាំងពិភពលោក។ ជំងឺរាតត្បាតផ្តាសាយឆ្នាំ១៩១៨ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតមួយ។ តាមទិន្នន័យនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ការបែងចែកអត្រាមរណភាពតាមក្រុមអាយុក្នុងឆ្នាំ១៩១៨ ខុសប្លែកពីជំងឺរាតត្បាតធម្មតានៅចន្លោះឆ្នាំ១៩១១ ដល់ ១៩១៧ ហើយខ្សែក្រាបប្រៀបធៀបនេះត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា ខ្សែក្រាប W។

នៅឆ្នាំ២០០៩ ពិភពលោកបានជួបជំងឺរាតត្បាតផ្តាសាយមួយទៀត ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាជំងឺផ្តាសាយជ្រូក ហើយប្រទេសជាច្រើនបានដាក់វិធានការត្រួតពិនិត្យសុខភាពអ្នកដំណើរនៅតាមអាកាសយានដ្ឋាន។ យោងតាមវិគីភីឌា វីរុសផ្តាសាយអាចផ្លាស់ប្តូរខ្លួនជាបន្តបន្ទាប់តាមយន្តការសំខាន់ពីរ។ ទីមួយ ការផ្លាស់ប្តូរហ្សែនបន្តិចម្តងៗ ដែលគេហៅថា antigenic drift គឺជាការប្រមូលផ្តុំនៃការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងហ្សែនរបស់វីរុស ដែលនាំឱ្យលេចឡើងនូវវីរុសបំប្លែងថ្មីៗ។ ទីពីរ antigenic shift គឺជាការផ្លាស់ប្តូរបំណែកហ្សែនរវាងវីរុសផ្តាសាយ A ពីរ ឬច្រើននៅក្នុងកោសិកាម្ចាស់ ដែលអាចបង្កើតប្រភេទវីរុសថ្មីខាងអង់ទីហ្សែន។ យន្តការទាំងនេះហើយដែលធ្វើឱ្យជំងឺផ្តាសាយនៅតែជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈដែលត្រូវតាមដានជាប្រចាំ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ផលប៉ះពាល់នៃជំងឺផ្តាសាយមិនត្រឹមតែធ្លាក់លើសុខភាពអ្នកជំងឺប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងអាចបង្កបន្ទុកលើគ្រួសារ និងប្រព័ន្ធសុខាភិបាលផងដែរ។ តាមវិគីភីឌា ជំងឺផ្តាសាយអាចធ្វើឱ្យជំងឺដែលមានស្រាប់ ដូចជា ជំងឺហឺត និងជំងឺបេះដូង កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើង ដែលទាមទារការព្យាបាលបន្ថែម។ ដូច្នេះ ការការពារខ្លួនពីជំងឺផ្តាសាយមានអត្ថប្រយោជន៍សម្រាប់ទាំងបុគ្គល និងសង្គម។

ក្នុងការឆ្លើយតបចំពោះជំងឺនេះ ការចាក់វ៉ាក់សាំងបង្ការត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅនៅតាមប្រទេសជាច្រើន ព្រមទាំងការធ្វើតេស្តរហ័សរកអង់ទីហ្សែននៃវីរុសផ្តាសាយប្រភេទ A និង B ដើម្បីរកអ្នកឆ្លងបានឆាប់រហ័ស។ វិធានការទាំងនេះបង្ហាញថា ការការពារជាមុន និងការយល់ដឹងរបស់សាធារណជន មានសារៈសំខាន់ក្នុងការគ្រប់គ្រងជំងឺនៅក្នុងសហគមន៍។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅពេលបច្ចុប្បន្ន ជំងឺផ្តាសាយនៅតែជាប្រធានបទសុខភាពសាធារណៈដែលត្រូវបានតាមដាននៅទូទាំងពិភពលោក ព្រោះវីរុសអាចផ្លាស់ប្តូរជាបន្តបន្ទាប់ ហើយអាចបង្កជំងឺរាតត្បាតថ្មីៗបាន។ តាមវិគីភីឌា វីរុសផ្តាសាយប្រភេទផ្សេងៗគ្នា ដូចជា H1N1 និង H5N1 មានទីតាំងឆ្លងខុសគ្នានៅក្នុងរាងកាយមនុស្ស ហើយភាពខុសគ្នានេះជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ទៅលើសមត្ថភាពចម្លង និងអត្រាមរណភាពនៃជំងឺ។ ដូច្នេះ ការឃ្លាំមើលវីរុសប្រភេទផ្សេងៗ និងការយល់ដឹងពីរបៀបដែលវាឆ្លង គឺជាផ្នែកសំខាន់នៃការត្រៀមខ្លួនប្រឈមនឹងជំងឺរាតត្បាត។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរទាំងក្នុងប្រទេស និងនៅក្រៅប្រទេស ការយល់ដឹងអំពីរោគសញ្ញា ផលវិបាក និងវិធានការការពារ នៅតែមានសារៈសំខាន់ ជាពិសេសសម្រាប់គ្រួសារដែលមានកុមារ និងសមាជិកដែលមានជំងឺហឺត ឬជំងឺបេះដូង។ បទពិសោធន៍ពីជំងឺរាតត្បាតឆ្នាំ១៩១៨ និងឆ្នាំ២០០៩ ក៏បង្ហាញថា ការត្រៀមខ្លួន និងការឃ្លាំមើលជំងឺឆ្លង នៅតែជាកត្តាចាំបាច់សម្រាប់សុខភាពសាធារណៈ។