សេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធ (Informal economy) គឺជាផ្នែកមួយនៃសេដ្ឋកិច្ចដែលមិនត្រូវបានយកពន្ធ និងមិនស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់រដ្ឋាភិបាលឡើយ។ វាត្រូវបានគេហៅផងដែរថា សេដ្ឋកិច្ចស្រមោល (shadow economy) ឬ សេដ្ឋកិច្ចក្រៅផ្លូវការ ហើយគ្របដណ្ដប់លើសកម្មភាពជាច្រើនដូចជា ការលក់ដូរតាមផ្លូវ ការងារឯករាជ្យ អាជីវកម្មតូចៗមិនបានចុះបញ្ជី និងកម្មករតាមផ្ទះ។

វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ទៀតថា ថ្វីបើវិស័យក្រៅប្រព័ន្ធមានចំណែកយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ពេលខ្លះគេនាំគ្នាចាត់ទុកវាជាវិស័យដែលរញ៉េរញ៉ៃ និងពិបាកគ្រប់គ្រងក្ដី តែវាបានផ្ដល់ឱកាសសេដ្ឋកិច្ចដ៏មានតម្លៃសម្រាប់ជនក្រីក្រ។ សេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធបានរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័សចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ ១៩៦០ មក ហើយការធ្វើសមាហរណកម្មទៅក្នុងវិស័យផ្លូវការគឺជាបញ្ហាប្រឈមខាងគោលនយោបាយដ៏សំខាន់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វិស័យក្រៅប្រព័ន្ធមានវត្តមានទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែទំហំ និងលក្ខណៈរបស់វាប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំងតាមតំបន់។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក អាស៊ី និងអាមេរិកឡាទីន មានសមាមាត្រសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធខ្ពស់ជាងគេ ជាពិសេសនៅតំបន់ដែលមានអត្រានគរូបនីយកម្មលឿន និងការងារក្នុងវិស័យផ្លូវការមិនគ្រប់គ្រាន់។ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប្រទេសដូចជាកម្ពុជា វៀតណាម ឡាវ និងមីយ៉ាន់ម៉ា សុទ្ធតែមានវិស័យក្រៅប្រព័ន្ធដ៏ធំ។

ប្រជាជនដែលធ្វើការក្នុងវិស័យនេះច្រើនតែជាស្ត្រី យុវជន និងជនចំណាកស្រុក។ វិគីភីឌាបញ្ជាក់ថា ពួកគេពឹងផ្អែកលើការងារក្រៅប្រព័ន្ធដើម្បីទ្រទ្រង់ជីវភាព ព្រោះពុំមានលទ្ធភាពចូលក្នុងទីផ្សារការងារផ្លូវការ ដែលតម្រូវឱ្យមានជំនាញ ឬលិខិតអនុញ្ញាតជាផ្លូវការ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីជាសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចក្រៅផ្លូវការមានតាំងពីយូរលង់មកហើយក៏ដោយ ការសិក្សានិងការប្រើប្រាស់ពាក្យបច្ចេកទេសបានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងសតវត្សទី ២០។ តាមវិគីភីឌា ពាក្យថា “វិស័យក្រៅប្រព័ន្ធ” (informal sector) ត្រូវបានអ្នកសេដ្ឋកិច្ច Keith Hart ប្រើប្រាស់ជាលើកដំបូងក្នុងការសិក្សាឆ្នាំ ១៩៧១ នៅប្រទេសហ្គាណា។ ការសិក្សានេះបានបង្ហាញថា កម្មករក្រីក្រនៅទីក្រុងមិនមែនគ្មានការងារធ្វើទេ ប៉ុន្តែពួកគេកំពុងប្រកបមុខរបរតូចតាចដែលមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ។

ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ ១៩៦០ មក វិស័យក្រៅប្រព័ន្ធបានពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនយ៉ាងលឿនទូទាំងសកលលោក ជាពិសេសនៅកន្លែងដែលមានកំណើនប្រជាជនខ្ពស់ ការធ្វើនគរូបនីយកម្មយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងកង្វះឱកាសការងារផ្លូវការ។ ទន្ទឹមនឹងការមាក់ងាយថាជាវិស័យគ្មានរបៀបរៀបរយ អ្នកស្រាវជ្រាវបានចាប់ផ្ដើមទទួលស្គាល់ពីសារៈសំខាន់របស់វាក្នុងការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ និងជំរុញសហគ្រិនភាពក្នុងសហគមន៍ក្រីក្រ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិស័យក្រៅប្រព័ន្ធមានមុខងារសេដ្ឋកិច្ចទ្វេនិស្ស័យ។ យោងតាមវិគីភីឌា វាផ្ដល់ការងារនិងប្រាក់ចំណូលដល់ប្រជាជនរាប់លាននាក់ដែលគ្មានលទ្ធភាពចូលក្នុងទីផ្សារការងារផ្លូវការ ហើយដើរតួជាសំណាញ់សុវត្ថិភាពសម្រាប់អ្នកងាយរងគ្រោះ។ ប៉ុន្តែក្នុងពេលជាមួយគ្នា កម្មករក្នុងវិស័យនេះតែងតែប្រឈមនឹងប្រាក់ឈ្នួលទាប លក្ខខណ្ឌការងារគ្មានសុវត្ថិភាព និងកង្វះការការពារសង្គម ដូចជាការធានារ៉ាប់រងសុខភាព ឬប្រាក់សោធនជាដើម។

ខាងវប្បធម៌ ស្មារតីសហគ្រិនរបស់អ្នកលក់ដូរតាមផ្លូវត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាចំណែកមួយនៃភាពរស់រវើកនៃជីវិតទីក្រុង ប៉ុន្តែសកម្មភាពទាំងនេះក៏អាចនាំឱ្យមានជម្លោះជាមួយអាជ្ញាធររៀបចំដែនដី និងអាជីវកម្មផ្លូវការផងដែរ។ វិគីភីឌាបានគូសបញ្ជាក់ថា ការដាក់បញ្ចូលសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធទៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចផ្លូវការ ដោយមិនបំផ្លាញឱកាសចិញ្ចឹមជីវិតរបស់ប្រជាជន គឺជាបញ្ហាប្រឈមដ៏ស្មុគស្មាញសម្រាប់អ្នកបង្កើតគោលនយោបាយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធជារឿងចាំបាច់ ព្រោះតួនាទីរបស់វានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាគឺធំធេងណាស់។ ប្រជាជនកម្ពុជាភាគច្រើនប្រកបមុខរបរក្នុងវិស័យនេះ មិនថាជាកសិករ អ្នកលក់ដូរនៅផ្សារ កម្មករសំណង់ ឬអ្នកផ្តល់សេវាដឹកជញ្ជូនឡើយ។ វិស័យនេះជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់សម្រាប់គ្រួសារជាច្រើន ប៉ុន្តែភាគច្រើនពុំមានកិច្ចសន្យាការងារ ឬការការពារតាមផ្លូវច្បាប់ទេ។

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ការពិភាក្សាអំពីការពង្រីកសន្តិសុខសង្គម និងការបង្កើតបរិយាកាសអំណោយផលសម្រាប់ការចុះបញ្ជីអាជីវកម្មតូចៗ បានក្លាយជាប្រធានបទដ៏ក្ដៅគគុកនៅកម្ពុជា និងក្នុងតំបន់អាស៊ាន។ អ្នកអានអាចតាមដានព័ត៌មានស្ដីពីកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ច គម្រោងគាំទ្រសហគ្រាសខ្នាតតូច និងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើសមាហរណកម្មកម្មករក្រៅប្រព័ន្ធឲ្យចូលក្នុងប្រព័ន្ធសន្តិសុខសង្គមជាតិ ដែលសុទ្ធតែមានផលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ទៅលើជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាពលរដ្ឋភាគច្រើន។