ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វីគីភីឌា បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបី (Intangible Cultural Heritage – ICH) សំដៅលើបាតុភូតវប្បធម៌ដែលមិនមែនជាវត្ថុរូបី ដូចជា ទំនៀមទម្លាប់ ជំនឿ ប្រពៃណី រឿងព្រេងនិទាន ភាសា និងចំណេះដឹង ដែលបានបង្ហាញតាមរយៈសិល្បៈហត្ថកម្ម និងការសម្ដែង។ ផ្ទុយពីបេតិកភណ្ឌរូបី ដូចជាសំណង់ប្រវត្តិសាស្ត្រ វិមាន និងវត្ថុបុរាណ បេតិកភណ្ឌអរូបីគឺជាទ្រព្យសម្បត្តិបញ្ញាណដែលត្រូវបានបន្តវេនពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ ហើយមានលក្ខណៈរស់រានមានជីវិត និងអាចផ្លាស់ប្ដូរទៅតាមសហគមន៍ផ្សេងៗ។

អង្គការយូណេស្កូបានទទួលស្គាល់សារៈសំខាន់នៃបេតិកភណ្ឌអរូបី និងបានជំរុញឱ្យប្រទេសនានាការពារ និងអភិរក្សនូវការអនុវត្តវប្បធម៌ទាំងនេះ។ បច្ចុប្បន្ន បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីមានវត្តមាននៅគ្រប់ទ្វីប ចាប់ពីរបាំប្រពៃណី តន្ត្រី ពិធីបុណ្យ រហូតដល់សិល្បៈធ្វើម្ហូប និងល្បែងកីឡាប្រពៃណី។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីមិនមែនជារបស់ដែនដីតែមួយនោះទេ តែជាកេរតំណែវប្បធម៌របស់មនុស្សជាតិទូទាំងពិភពលោក។ តាមរយៈការធ្វើផែនទីដោយប្រើបច្ចេកវិទ្យា GIS អ្នកស្រាវជ្រាវអាចមើលឃើញពីការរីករាលដាល និងទំនាក់ទំនងរវាងធាតុអរូបីនានានៅតាមតំបន់ផ្សេងៗ។ យោងតាមទិន្នន័យរបស់យូណេស្កូ បច្ចុប្បន្នមានបេតិកភណ្ឌអរូបីជាង ៥០០ មកពីប្រទេសជិត ១៣០ ដែលបង្ហាញពីភាពចម្រុះនៃសហគមន៍អ្នកកាន់វប្បធម៌ទាំងនេះ។

ប្រជាជន ឬសហគមន៍មូលដ្ឋានជាអ្នកដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការថែរក្សានិងបន្តវេនបេតិកភណ្ឌអរូបី។ ជាឧទាហរណ៍ ក្រុមជនជាតិដើមភាគតិចនៅអាម៉ាហ្សូន ឬសហគមន៍នេសាទនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ សុទ្ធតែមានចំណេះដឹងប្រពៃណីដែលជាបេតិកភណ្ឌអរូបីដ៏មានតម្លៃ។ យោងតាមអនុសញ្ញាយូណេស្កូឆ្នាំ២០០៣ ការការពារបេតិកភណ្ឌអរូបីត្រូវតែមានការចូលរួមពីសហគមន៍ម្ចាស់កម្មសិទ្ធិផ្ទាល់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វីគីភីឌា គំនិតនៃការការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីមានឫសគល់តាំងពីសម័យបុរាណ ដូចជាការបង្រៀនតន្ត្រីនៅក្រិកបុរាណដែលបានបង្ហាញតាមរយៈគំនូរលើថុផូង។ ប៉ុន្តែការទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការបានចាប់ផ្ដើមនៅសតវត្សរ៍ទី២០។ ប្រទេសជប៉ុនជាប្រទេសដំបូងគេក្នុងពិភពលោកដែលបានដាក់ចេញច្បាប់ពិសេសដើម្បីការពារនិងលើកកម្ពស់បេតិកភណ្ឌអរូបីរបស់ខ្លួននៅឆ្នាំ១៩៥០ ដែលគេស្គាល់ថាជា "ច្បាប់ការពារសម្បត្តិវប្បធម៌"។ ច្បាប់នេះបានបង្កើតគំនិតនៃ "សម្បត្តិវប្បធម៌អរូបី" និងបានជំរុញឱ្យមានការទទួលស្គាល់សិល្បករប្រពៃណីជា "គ្រូជំនាញក្សត្រជាតិ"។

ក្រោយមក យោងតាមអង្គការយូណេស្កូ អង្គការនេះបានអនុម័ត "អនុសញ្ញាស្ដីពីការការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបី" នៅថ្ងៃទី១៧ តុលា ២០០៣ ដែលបានចូលជាធរមាននៅឆ្នាំ២០០៦។ អនុសញ្ញានេះមានគោលបំណងការពារការបាត់បង់នូវទំនៀមទម្លាប់ដែលមានហានិភ័យដោយសារកត្តាសកលភាវូបនីយកម្ម និងការផ្លាស់ប្ដូរសង្គម។ រហូតមកដល់ពេលនេះ ប្រទេសជាសមាជិកជាង ១៨០ បានផ្តល់សច្ចាប័នលើអនុសញ្ញានេះ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីមិនត្រឹមតែមានតម្លៃខាងវប្បធម៌និងអត្តសញ្ញាណប៉ុណ្ណោះទេ តែក៏ផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។ ឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍វប្បធម៌បានពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើទំនៀមទម្លាប់រស់ ដូចជា ពិធីបុណ្យប្រពៃណី ការសម្ដែងរបាំ និងសិល្បៈហត្ថកម្ម ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរ និងបង្កើតប្រាក់ចំណូលសម្រាប់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។ លើសពីនេះ ការលក់ផលិតផលសិប្បកម្មប្រពៃណី និងការបង្រៀនជំនាញបុរាណក៏ជារបរចិញ្ចឹមជីវិតសម្រាប់ប្រជាជនជាច្រើនផងដែរ។

ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែង ល្បែងកាបាឌីរបស់ប្រទេសឥណ្ឌា ដែលដំបូងជាល្បែងប្រពៃណីនៅតំបន់ជនបទ បានក្លាយជាកីឡាអាជីពដែលមានអ្នកគាំទ្ររាប់លាននាក់ និងមានការផ្សាយតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ បង្កើតបានជាសេដ្ឋកិច្ចថ្មីមួយ។ ដូចគ្នានេះដែរ វប្បធម៌ហាងកាហ្វេក្រុងវីយែន ដែលជាបេតិកភណ្ឌអរូបីរបស់យូណេស្កូ បានទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរទៅកាន់ប្រទេសអូទ្រីស និងជួយទ្រទ្រង់សេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក។ ដូច្នេះ ការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌអរូបីអាចដើរទន្ទឹមគ្នានឹងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយចីរភាព។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីមានសារៈសំខាន់ជាពិសេស ដោយសារការបាត់បង់ធនធានវប្បធម៌យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរក្នុងសម័យសង្គ្រាម។ យោងតាមបញ្ជីបេតិកភណ្ឌអរូបីរបស់យូណេស្កូ កម្ពុជាមានសម្បត្តិវប្បធម៌អរូបីជាច្រើនដែលត្រូវបានចុះបញ្ជី រួមមាន របាំព្រះរាជទ្រព្យ (Royal Ballet) ល្ខោនស្បែកតូច (Sbek Thom) ចាប៉ីដងវែង (Chapei Dang Veng) និងល្បែងទាញព្រ័ត្រ (Tugging rituals and games) ដែលជាការចុះបញ្ជីពហុជាតិរួមជាមួយប្រទេសដទៃទៀត។ ការទទួលស្គាល់នេះបានជួយលើកកម្ពស់ការអភិរក្ស និងការបន្តវេនទៅមនុស្សជំនាន់ក្រោយ។

យ៉ាងណាក៏ដោយ ការគំរាមកំហែងពីសកលភាវូបនីយកម្ម ការធ្វើពាណិជ្ជកម្មហួសហេតុ និងការបាត់បង់ចំណាប់អារម្មណ៍របស់យុវជន នៅតែជាបញ្ហាប្រឈមធំៗ។ សហគមន៍ រដ្ឋាភិបាល និងអង្គការអន្តរជាតិកំពុងខិតខំបង្កើតកម្មវិធីអប់រំ និងព្រឹត្តិការណ៍វប្បធម៌ ដើម្បីធ្វើឱ្យយុវជនយល់ដឹងពីតម្លៃនៃមរតកដូនតាទាំងនេះ។ ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មានសកម្មភាពព័ត៌មានថ្មីៗដូចជា ការបើកវគ្គបណ្ដុះបណ្ដាលតន្ត្រីបុរាណ និងការរៀបចំពិធីបុណ្យប្រពៃណី ដែលបង្ហាញពីការរស់រានឡើងវិញនៃបេតិកភណ្ឌអរូបី។