តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (International Court of Justice, ICJ) ដែលគេនិយមហៅថាតុលាការពិភពលោក គឺជាស្ថាប័នយុត្តិធម៌សំខាន់មួយក្នុងចំណោមស្ថាប័នសំខាន់ទាំង៦របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (UN)។ យោងតាម Wikipedia តុលាការនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៥ តាមរយៈធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ និងបានចាប់ផ្តើមដំណើរការនៅឆ្នាំ ១៩៤៦។ វាមានតួនាទីចម្បងពីរ៖ ការដោះស្រាយវិវាទរវាងរដ្ឋនានាតាមនីតិវិធីយុត្តិធម៌ និងការផ្តល់យោបល់ផ្នែកច្បាប់ដល់ស្ថាប័នអង្គការសហប្រជាជាតិ និងទីភ្នាក់ងារពិសេសរបស់ខ្លួន។ ICJ ជាតុលាការអន្តរជាតិតែមួយគត់ដែលមានសមត្ថកិច្ចវិនិច្ឆ័យវិវាទទូទៅរវាងប្រទេស ហើយសាលក្រមនិងយោបល់របស់ខ្លួនជាប្រភពច្បាប់អន្តរជាតិដ៏មានសិទ្ធិអំណាច។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៤៦ តុលាការបានវិនិច្ឆ័យសំណុំរឿងជាង ១៩០ករណី ដែលគ្របដណ្តប់លើវិស័យជាច្រើនដូចជា ព្រំដែនទឹក សិទ្ធិមនុស្ស និងការការពារការទូត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិមានទីតាំងនៅវិមានសន្តិភាព (Peace Palace) ក្នុងទីក្រុងឡាអេ ប្រទេសហូឡង់។ វិមាននេះក៏ជាកន្លែងផ្ទុកស្ថាប័នអន្តរជាតិផ្សេងៗដូចជា តុលាការអាជ្ញាកណ្តាលអចិន្ត្រៃយ៍ (Permanent Court of Arbitration) និងបណ្ឌិតសភាច្បាប់អន្តរជាតិនៃទីក្រុងឡាអេ (The Hague Academy of International Law)។ យោងតាម Wikipedia តុលាការនេះមានចៅក្រមចំនួន ១៥រូប ដែលត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្នុងពេលតែមួយដោយមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ និងក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ។ ចៅក្រមទាំងនោះតំណាងឱ្យតំបន់ភូមិសាស្ត្រសំខាន់ៗនៃពិភពលោក និងប្រព័ន្ធច្បាប់ផ្សេងៗ ហើយត្រូវកាន់តំណែងសម្រាប់អាណត្តិ ៩ឆ្នាំ ដែលអាចឈរបោះឆ្នោតឡើងវិញបាន។ គ្មានចៅក្រមពីររូបណាមួយអាចមានសញ្ជាតិដូចគ្នាបានឡើយ ហើយរាល់ ៣ឆ្នាំម្តង ចៅក្រម ៥រូបត្រូវប្តូរចេញដើម្បីធានាឱ្យមាននិរន្តរភាព។ ភាសាការងារផ្លូវការរបស់តុលាការគឺភាសាបារាំង និងភាសាអង់គ្លេស។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia គំនិតបង្កើតតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិមានឫសគល់តាំងពីសម័យសង្គមប្រជាជាតិ (League of Nations) ដែលបានបង្កើតតុលាការអចិន្ត្រៃយ៍នៃយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (PCIJ) នៅឆ្នាំ ១៩២២។ PCIJ បានដំណើរការរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៤៦ ដោយបានដោះស្រាយវិវាទជាច្រើន រួមទាំងករណី Lotus ដែលបានកំណត់គោលការណ៍សេរីភាពនៃសមុទ្រ។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ស្ថាប័ននេះត្រូវបានជំនួសដោយ ICJ ក្រោមអាណត្តិរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។ ICJ បានទទួលយកកេរ្តិ៍ដំណែលរបស់ PCIJ ហើយបានបន្តអភិវឌ្ឍគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិតាមរយៈសំណុំរឿងសំខាន់ៗ។

ករណីដែលគួរកត់សម្គាល់រួមមាន ករណីនីការ៉ាហ្គាទល់នឹងសហរដ្ឋអាមេរិក (ឆ្នាំ ១៩៨៦) ដែលតុលាការបានសម្រេចថាសហរដ្ឋអាមេរិកបានរំលោភច្បាប់អន្តរជាតិដោយការគាំទ្រក្រុមឧទ្ទាមនិងការដាក់មីននៅកំពង់ផែនីការ៉ាហ្គា ហើយបានបញ្ជាឱ្យបង់សំណង។ ករណីប្រាសាទព្រះវិហារ (កម្ពុជា ទល់នឹង ថៃ ឆ្នាំ ១៩៦២) គឺជាករណីដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលតុលាការបានវិនិច្ឆ័យថាប្រាសាទព្រះវិហារស្ថិតនៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា ដោយផ្អែកលើផែនទីនិងគោលការណ៍នៃច្បាប់អន្តរជាតិ។ ករណីផ្សេងៗទៀតរួមមាន ការសាកល្បងនុយក្លេអ៊ែរ (អូស្ត្រាលី និង នូវែលហ្សេឡង់ ទល់នឹង បារាំង) និងករណីប្រល័យពូជសាសន៍ (បូស្នី ទល់នឹង ស៊ែរប៊ី)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ទោះបីជាតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិមិនមានមុខងារសេដ្ឋកិច្ចផ្ទាល់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែថវិការបស់ខ្លួនត្រូវបានផ្តល់មកពីអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលជាថវិកាដែលរដ្ឋសមាជិករួមចំណែក។ យោងតាម Wikipedia ថវិកាប្រចាំឆ្នាំរបស់តុលាការគឺជាផ្នែកមួយតូចនៃថវិកាសរុបរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។ តួនាទីរបស់តុលាការក្នុងការបង្កើតបទដ្ឋានច្បាប់អន្តរជាតិបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ឥរិយាបថរបស់រដ្ឋ ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ និងកិច្ចការពារសិទ្ធិមនុស្ស។ តាមរយៈសាលក្រមនិងយោបល់របស់ខ្លួន តុលាការបានរួមចំណែកដល់ការកសាង "វប្បធម៌នៃនីតិរដ្ឋ" នៅក្នុងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ដោយលើកទឹកចិត្តឱ្យរដ្ឋដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី។ សំណុំឯកសារនិងសវនាការរបស់តុលាការក៏ជាប្រភពសិក្សាដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នកច្បាប់អន្តរជាតិនិងនិស្សិត ព្រមទាំងជម្រុញឱ្យមានការយល់ដឹងអំពីច្បាប់អន្តរជាតិនៅទូទាំងពិភពលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ននេះ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិនៅតែជាស្ថាប័នដ៏មានឥទ្ធិពលសម្រាប់ប្រជាជាតិនានា រួមទាំងកម្ពុជា។ តាមការរាយការណ៍របស់ BBC កាលពីឆ្នាំ ២០១៣ កម្ពុជាបានស្នើសុំឱ្យតុលាការបកស្រាយសាលក្រមឆ្នាំ ១៩៦២ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីវិសាលភាពនៃអធិបតេយ្យភាពលើតំបន់ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារ។ តុលាការបានសម្រេចថាខ្លួនមានសមត្ថកិច្ច និងបានបញ្ជាក់ជាថ្មីថាប្រាសាទជារបស់កម្ពុជា ហើយថាថៃគួរដកកងកម្លាំងយោធាចេញពីតំបន់នោះ។ សាលក្រមនេះធ្វើឱ្យ ICJ កាន់តែមានភាពពាក់ព័ន្ធសម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ដែលចាប់អារម្មណ៍លើអធិបតេយ្យភាពជាតិ។

ក្រៅពីនេះ តាម Wikipedia ក្នុងឆ្នាំ ២០២២ អ៊ុយក្រែនបានប្តឹងរុស្ស៊ីទៅតុលាការដោយចោទថារុស្ស៊ីបានប្រើប្រាស់ការចោទប្រកាន់មិនពិតអំពីការប្រល័យពូជសាសន៍ដើម្បីបង្ហាញអំពីការឈ្លានពាន។ ករណីនេះស្ថិតក្នុងចំណោមរឿងក្តីដែលកំពុងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងពីសាធារណជនពិភពលោក។ លើសពីនេះ តុលាការកំពុងស្ថិតក្នុងដំណើរការផ្តល់យោបល់ស្តីពីផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ បន្ទាប់ពីសំណើពីមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ ដែលបង្ហាញថាតុលាការបន្សាំទៅនឹងបញ្ហាប្រឈមសកលថ្មីៗ និងពង្រឹងតួនាទីរបស់ខ្លួនក្នុងការការពារសណ្ដាប់ធ្នាប់ផ្លូវច្បាប់ពិភពលោក។