តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ (International Criminal Court ឬ ICC) គឺជាអង្គការអន្តររដ្ឋាភិបាល និងតុលាការអន្តរជាតិមួយដែលមានទីស្នាក់ការនៅទីក្រុងឡាអេ ប្រទេសហូឡង់។ តុលាការនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០០២ ក្រោមលក្ខន្តិកៈទីក្រុងរ៉ូម ដែលជាសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិពហុភាគី។ ICC គឺជាតុលាការអន្តរជាតិអចិន្ត្រៃយ៍ដំបូងគេ និងតែមួយគត់នៅលើពិភពលោក ដែលមានយុត្តាធិការកាត់ទោសបុគ្គលចំពោះបទល្មើសអន្តរជាតិធ្ងន់ធ្ងរ រួមមាន ប្រល័យពូជសាសន៍ ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្រ្គាម និងឧក្រិដ្ឋកម្មឈ្លានពាន។

គោលបំណងរបស់ ICC គឺដើម្បីបំពេញបន្ថែម មិនមែនជំនួស ប្រព័ន្ធតុលាការជាតិឡើយ។ តុលាការអាចអនុវត្តយុត្តាធិការរបស់ខ្លួនបាន លុះត្រាតែតុលាការជាតិពុំមានឆន្ទៈ ឬមិនអាចកាត់ទោសជនល្មើសបានពិតប្រាកដ។ យោងតាមវិគីភីឌា ICC ខុសពីតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (International Court of Justice) ដែលជាស្ថាប័នរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយមានតួនាទីជំនុំជម្រះជម្លោះរវាងរដ្ឋនឹងរដ្ឋ។ បច្ចុប្បន្ន មានរដ្ឋជាសមាជិកជាច្រើន ដែលបានផ្តល់សច្ចាប័នលើលក្ខន្តិកៈនេះ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ICC មានទីស្នាក់ការអចិន្ត្រៃយ៍នៅក្នុងអគារទំនើបមួយក្នុងទីក្រុងឡាអេ ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់ស្ថាប័នច្បាប់អន្តរជាតិជាច្រើនទៀត ដូចជា តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ និងយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិដទៃទៀត។ តុលាការមានបុគ្គលិកជាច្រើនមកពីប្រទេសនានាលើពិភពលោក រួមទាំងចៅក្រម ព្រះរាជអាជ្ញា មេធាវីការពារក្តី និងមន្ត្រីរដ្ឋបាល។ ស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិនិងគ្រប់គ្រងរបស់ ICC គឺសន្និបាតរដ្ឋសមាជិក (Assembly of States Parties) ដែលមានតំណាងមួយរូបក្នុងមួយប្រទេសសមាជិក និងប្រជុំជាទៀងទាត់នៅឡាអេ និងញូវយ៉ក។

ប្រធានតុលាការបច្ចុប្បន្ន (គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៤) គឺលោកស្រីចៅក្រម Tomoko Akane មកពីប្រទេសជប៉ុន។ ចំណែកអគ្គព្រះរាជអាជ្ញាវិញ គឺលោក Karim Khan មកពីចក្រភពអង់គ្លេស។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ICC ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ២០០២ ក្រោមលក្ខន្តិកៈទីក្រុងរ៉ូម។ មិនយូរប៉ុន្មាន តុលាការបានចាប់ផ្តើមដំណើរការស៊ើបអង្កេតករណីដំបូងៗ។ ករណីដែលទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងកាលពីដើម គឺស្ថានការណ៍នៅដាហ្វួ ប្រទេសស៊ូដង់ ដែលក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិបានបញ្ជូនទៅកាន់តុលាការក្នុងឆ្នាំ ២០០៥។ នេះជាការបញ្ជូនករណីលើកដំបូងពីក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ ហើយបានបង្ហាញថា ICC អាចអនុវត្តយុត្តាធិការសូម្បីតែក្នុងប្រទេសដែលមិនមែនជាសមាជិកក៏ដោយ ប្រសិនបើការបញ្ជូនធ្វើឡើងតាមជំពូកទី ៧ នៃធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ។

តាមផែនទីការស៊ើបអង្កេតរបស់ ICC ដែលចុះផ្សាយដោយវិគីភីឌា គិតត្រឹមខែមីនា ឆ្នាំ ២០២២ មានការស៊ើបអង្កេតផ្លូវការនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន រួមមាន អ៊ូហ្គង់ដា សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល ដាហ្វួ (ស៊ូដង់) កេនយ៉ា លីប៊ី កូតឌីវ័រ ម៉ាលី ហ្សកហ្ស៊ី ប៊ូរុនឌី អាហ្វហ្គានីស្ថាន ប៉ាឡេស្ទីន វេណេស៊ុយអេឡា បង់ក្លាដែស/មីយ៉ាន់ម៉ា ហ្វីលីពីន និងអ៊ុយក្រែន។ ការស៊ើបអង្កេតទាំងនេះខ្លះបានមកពីការបញ្ជូនរបស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ ខ្លះទៀតបានមកពីការផ្តួចផ្តើមរបស់ព្រះរាជអាជ្ញាផ្ទាល់ ឬតាមការស្នើសុំពីរដ្ឋសមាជិក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ថវិកាប្រចាំឆ្នាំរបស់ ICC ភាគច្រើនបានមកពីការឧបត្ថម្ភរបស់រដ្ឋសមាជិក។ តុលាការក៏ទទួលការបរិច្ចាគស្ម័គ្រចិត្តពីប្រទេសនិងអង្គការដទៃទៀតដែរ។ មូលនិធិទុកចិត្តសម្រាប់ជនរងគ្រោះ ដែលបង្កើតឡើងដោយសន្និបាតរដ្ឋសមាជិក បានផ្តល់ជំនួយ និងសំណងដល់អ្នកដែលរងគ្រោះពីឧក្រិដ្ឋកម្មក្នុងយុត្តាធិការរបស់តុលាការ។ សវនាការរបស់ ICC ជាទូទៅធ្វើឡើងដោយចំហ ហើយតុលាការបានបង្កើតកម្មវិធីផ្សព្វផ្សាយ និងការចូលរួមរបស់ជនរងគ្រោះនៅក្នុងសហគមន៍ដែលរងផលប៉ះពាល់ ដើម្បីពង្រឹងវប្បធម៌នៃការទទួលខុសត្រូវផ្នែកច្បាប់អន្តរជាតិ។

ទំនាក់ទំនងរបស់ ICC ជាមួយមហាអំណាចមួយចំនួន ជាពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិក ធ្លាប់មានភាពតានតឹង។ រូបភាពនៃសន្និសីទសារព័ត៌មានឆ្នាំ ២០២០ ដែលមានវត្តមានអគ្គមេធាវីអាមេរិក លោក William Barr និងឥស្សរជនរដ្ឋាភិបាលដទៃទៀត បានបង្ហាញពីការរិះគន់ផ្លូវការពីទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនចំពោះតុលាការ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ICC បានក្លាយជាប្រធានបទព័ត៌មានសកល ជាពិសេសពាក់ព័ន្ធនឹងការចេញដីកាចាប់ខ្លួនមេដឹកនាំរុស្ស៊ី។ ថ្មីៗនេះ តុលាការបានចេញដីកាចាប់ខ្លួនលោក វ៉្លាឌីមៀ ពូទីន ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី ក្នុងបទឧក្រិដ្ឋកម្មសង្រ្គាម ពាក់ព័ន្ធនឹងការនិរទេសកុមារអ៊ុយក្រែន។ ក្រោយមក លោក Sergei Shoigu និងលោក Valery Gerasimov ក៏ត្រូវបានចេញដីកាចាប់ខ្លួនដែរ។ នេះជាការចេញដីកាលើកដំបូងប្រឆាំងនឹងមេដឹកនាំនៃសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ។

ស្របពេលជាមួយគ្នា ការស៊ើបអង្កេតលើស្ថានការណ៍នៅប៉ាឡេស្ទីន និងករណីពាក់ព័ន្ធនឹងមីយ៉ាន់ម៉ា/បង់ក្លាដែស (រ៉ូហ៊ីនយ៉ា) ក៏កំពុងស្ថិតក្នុងការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ដែរ។ យន្តការបញ្ជូនពីក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ និងការចូលរួមពីប្រទេសសមាជិកបានអនុញ្ញាតឱ្យ ICC ពង្រីកវិសាលភាពយុត្តាធិការរបស់ខ្លួន ទោះបីក្នុងករណីដែលមានការជំទាស់ពីមហាអំណាចក៏ដោយ។ ចំពោះអ្នកអាននៅកម្ពុជា ការស៊ើបអង្កេតទាក់ទងនឹងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ដែលជាសមាជិកអាស៊ាន អាចមានឥទ្ធិពលដល់តំបន់ទាំងមូល។ ទោះបីជាកម្ពុជាមិនមែនជាគោលដៅនៃការស៊ើបអង្កេតក៏ដោយ ការអភិវឌ្ឍយុត្តិធម៌អន្តរជាតិនេះគឺពាក់ព័ន្ធដល់ប្រជាជាតិទាំងអស់។