ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ច្បាប់អន្តរជាតិ (ហៅផងដែរថាច្បាប់អន្តរជាតិសាធារណៈ) គឺជាប្រព័ន្ធវិធាន បទដ្ឋាន និងគោលការណ៍ដែលកំណត់ទំនាក់ទំនងរវាងរដ្ឋ អង្គការអន្តរជាតិ និងតួអង្គដទៃក្នុងឆាកអន្តរជាតិ។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia, ច្បាប់នេះគ្របដណ្តប់វិស័យជាច្រើន រួមមានសិទ្ធិមនុស្ស ច្បាប់សមុទ្រ ច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ (ច្បាប់សង្គ្រាម) ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ និងការការពារបរិស្ថាន។ លក្ខណៈសំខាន់មួយរបស់ច្បាប់អន្តរជាតិគឺថា វាមិនមានស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិកណ្តាលដើម្បីបង្កើតច្បាប់ និងមិនមានកម្លាំងប៉ូលិសអន្តរជាតិដើម្បីអនុវត្តច្បាប់ទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ រដ្ឋនានាអនុវត្តច្បាប់នេះដោយស្ម័គ្រចិត្ត តាមរយៈការចរាចរណ៍ ការយល់ព្រមចំពោះសន្ធិសញ្ញា និងការទទួលយកថាគោលការណ៍ទាំងនោះជាកាតព្វកិច្ច។

គោលការណ៍ និងប្រភព

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia, ប្រភពនៃច្បាប់អន្តរជាតិត្រូវបានកំណត់នៅក្នុងមាត្រា ៣៨ នៃលក្ខន្តិកៈតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ)។ ប្រភពចម្បងមាន ៣ គឺ៖ សន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិ (treaties) ទំនៀមទម្លាប់អន្តរជាតិ (customary international law) និងគោលការណ៍ទូទៅនៃច្បាប់ (general principles of law)។ សន្ធិសញ្ញាគឺជាកិច្ចព្រមព្រៀងជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ ដែលរដ្ឋយល់ព្រមចងភ្ជាប់ដោយច្បាប់ ដូចជាសន្ធិសញ្ញាទីក្រុងវីយែនស្តីពីច្បាប់សន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៩៦៩។ ទំនៀមទម្លាប់អន្តរជាតិកើតចេញពីការអនុវត្តជាក់ស្តែងរបស់រដ្ឋដែលមានឯកសណ្ឋាន និងជានិរន្តរភាព រួមជាមួយជំនឿថាការអនុវត្តនោះជាកាតព្វកិច្ចច្បាប់ (opinio juris)។ ឧទាហរណ៍ គោលការណ៍មិនប្រើកម្លាំងយោធាគឺជាទំនៀមទម្លាប់មួយ។ គោលការណ៍ទូទៅនៃច្បាប់ត្រូវបានដកស្រង់ចេញពីប្រព័ន្ធច្បាប់ជាតិដែលពិភពលោកទទួលស្គាល់ ដូចជាគោលការណ៍ស្មើភាព និងយុត្តិធម៌។ ក្រៅពីនេះ សេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការអន្តរជាតិ និងលទ្ធិអ្នកច្បាប់ល្បីឈ្មោះត្រូវបានចាត់ទុកជាប្រភពជំនួយ (subsidiary sources)។ ប្រភេទពិសេសមួយគឺបទដ្ឋានបញ្ញត្តិកំពូល (jus cogens) ដែលជាបទដ្ឋានដាច់ខាតមិនអាចបំពានបាន ដូចជាការហាមឃាត់ការប្រល័យពូជសាសន៍ និងទាសភាព។

សន្ធិសញ្ញាកាដែស ដែលចុះហត្ថលេខាប្រមាណឆ្នាំ ១២៥៩ មុនគ.ស. គឺជាឧទាហរណ៍ដំបូងបង្អស់នៃកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិដែលបានកត់ត្រាទុក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia, គំនិតនៃច្បាប់អន្តរជាតិមានឫសគល់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រយូរលង់ណាស់មកហើយ។ ក្នុងសម័យបុរាណ កិច្ចព្រមព្រៀងរវាងរដ្ឋទីក្រុងក្រិច ឬការទូតរ៉ូម៉ាំងបានដាក់មូលដ្ឋានសម្រាប់ទំនាក់ទំនងក្រៅផ្លូវការ។ ប៉ុន្តែច្បាប់អន្តរជាតិទំនើបចាប់ផ្តើមរូបរាងនៅអឺរ៉ុបសតវត្សរ៍ទី ១៦ និង ១៧។ អ្នកច្បាប់ហូឡង់ ហ៊ូហ្គោ ហ្គ្រូសៀស (Hugo Grotius) ត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយថាជា "បិតានៃច្បាប់អន្តរជាតិ" ដោយស្នាដៃឆ្នើមរបស់គាត់ "De jure belli ac pacis" (ឆ្នាំ ១៦២៥) បានបង្កើតមូលដ្ឋានទ្រឹស្តីថាច្បាប់អន្តរជាតិមានប្រភពពីច្បាប់ធម្មជាតិ (natural law) និងការយល់ព្រមរបស់រដ្ឋ។

ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់មួយគឺសន្ធិសញ្ញាវេសហ្វាលីយ៉ា (Peace of Westphalia) ឆ្នាំ ១៦៤៨ ដែលបានបញ្ចប់សង្គ្រាមសាសនានៅអឺរ៉ុប និងបង្កើតគោលការណ៍អធិបតេយ្យភាពរដ្ឋ (state sovereignty)។ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩, សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពក្រុងហ្សឺណែវ (Geneva Conventions) ឆ្នាំ ១៨៦៤ ជាលើកដំបូងបានដាក់ក្របខ័ណ្ឌសម្រាប់ការពារជនរងគ្រោះក្នុងសង្គ្រាម។ សតវត្សរ៍ទី ២០ បានឃើញការបង្កើតស្ថាប័នអន្តរជាតិធំៗ រួមមានសម្ព័ន្ធប្រជាជាតិ (League of Nations) ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ និងអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ២។ ការកាត់ទោសឧក្រិដ្ឋជនសង្គ្រាមនៅទីក្រុងនូរែមប៊ែក (Nuremberg Trials) បានបង្កើតគំរូថ្មីសម្រាប់ច្បាប់ឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ។

ស្ថាប័នសំខាន់ៗ

ប្រភព: Wikipedia

ស្ថាប័នសំខាន់ៗដែលអនុវត្ត និងបកស្រាយច្បាប់អន្តរជាតិត្រូវបានរៀបរាប់នៅក្នុង Wikipedia។ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ជាស្ថាប័នជំនុំជម្រះសំខាន់របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ មានសមត្ថកិច្ចដោះស្រាយវិវាទដែលរដ្ឋនានាដាក់ពាក្យប្តឹង និងផ្តល់មតិប្រឹក្សា។ យោងតាម Wikipedia, ករណីប្រាសាទព្រះវិហារ រវាងកម្ពុជា និងថៃ គឺជាឧទាហរណ៍មួយនៃការវិនិច្ឆ័យដ៏ល្បីរបស់ ICJ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦២។ តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ (ICC) ដែលបង្កើតឡើងដោយលក្ខន្តិកៈក្រុងរ៉ូម (Rome Statute) ឆ្នាំ ១៩៩៨, មានសមត្ថកិច្ចជំនុំជម្រះបុគ្គលចំពោះឧក្រិដ្ឋកម្មធ្ងន់ធ្ងរបំផុតដែលប៉ះពាល់ដល់សហគមន៍អន្តរជាតិទាំងមូល។

ស្ថាប័នតុលាការឯកទេសផ្សេងទៀតរួមមាន តុលាការអន្តរជាតិសម្រាប់ច្បាប់សមុទ្រ (ITLOS) ដែលដោះស្រាយវិវាទផ្នែកសមុទ្រក្រោមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS) និងយន្តការដោះស្រាយវិវាទរបស់អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក (WTO)។ យោងតាម Wikipedia, សាលាក្តីខ្មែរក្រហម (ECCC) ដែលបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០០៦ ជាតុលាការកូនកាត់ជាតិ-អន្តរជាតិ បានអនុវត្តច្បាប់ឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិដើម្បីកាត់ទោសមេដឹកនាំជាន់ខ្ពស់របស់របបខ្មែរក្រហម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន ច្បាប់អន្តរជាតិនៅតែជាឧបករណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់រក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់ពិភពលោក និងដោះស្រាយបញ្ហាឆ្លងដែន។ តាម Wikipedia, សន្ធិសញ្ញាពហុភាគីថ្មីៗដូចជា កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសស្តីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (Paris Agreement) ឆ្នាំ ២០១៥, បង្ហាញពីការប្រើប្រាស់ច្បាប់អន្តរជាតិក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងវិបត្តិបរិស្ថាន។ សេចក្តីប្រកាសសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស (UDHR) ឆ្នាំ ១៩៤៨ បន្តជាគោលការណ៍គ្រឹះសម្រាប់ការងារសិទ្ធិមនុស្សទូទាំងពិភពលោក ហើយត្រូវបានយោងជាញឹកញាប់នៅក្នុងការពិភាក្សាអន្តរជាតិ។

ទាក់ទងនឹងកម្ពុជា, យោងតាម Wikipedia, ច្បាប់សមុទ្រអន្តរជាតិ (UNCLOS) ដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការកំណត់តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ និងការទាមទាររបស់ប្រទេសក្នុងតំបន់សមុទ្រចិនខាងត្បូង។ ជម្លោះទឹកដីរវាងកម្ពុជានិងប្រទេសជិតខាងក៏ត្រូវបាននាំយកទៅតុលាការអន្តរជាតិដែរ។ លើសពីនេះ ការអភិវឌ្ឍន៍ច្បាប់ស្តីពីបច្ចេកវិទ្យា និងឧក្រិដ្ឋកម្មតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត ក៏កំពុងក្លាយជាប្រធានបទថ្មីដែលទាមទារកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ។ ច្បាប់អន្តរជាតិនឹងបន្តវិវត្តទៅតាមស្ថានភាពសកល ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងបញ្ហាប្រឈមថ្មីៗរបស់មនុស្សជាតិ។