ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយសេរី Wikipedia ការកាត់ផ្តាច់អ៊ីនធឺណិត (Internet shutdown) មានន័យថា ការដាច់ឬបរាជ័យនៃសេវាអ៊ីនធឺណិតមួយផ្នែកឬទាំងស្រុង។ វាអាចបណ្តាលមកពីកត្តាជាច្រើន ដូចជាការត្រួតពិនិត្យសារព័ត៌មាន (censorship) ការវាយប្រហារតាមអ៊ីនធឺណិត (cyberattacks) គ្រោះធម្មជាតិ សកម្មភាពអនុវត្តច្បាប់ និងកំហុសបច្ចេកទេស។

នៅក្នុងសម័យកាលដែលពិភពលោកពឹងផ្អែកខ្លាំងលើអ៊ីនធឺណិតសម្រាប់ការទំនាក់ទំនង សេដ្ឋកិច្ច និងការទទួលព័ត៌មាន ការកាត់ផ្តាច់អ៊ីនធឺណិតអាចបង្កផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ជាឧទាហរណ៍ រដ្ឋាភិបាលខ្លះប្រើការកាត់ផ្តាច់នេះជាឧបករណ៍គ្រប់គ្រងព័ត៌មាន ដើម្បីទប់ស្កាត់ការចែកចាយព័ត៌មានក្នុងពេលមានវិបត្តិនយោបាយ ឬការតវ៉ាសាធារណៈ។

មូលហេតុ

តាម Wikipedia មូលហេតុនៃការកាត់ផ្តាច់អ៊ីនធឺណិតអាចបែងចែកដូចតទៅ៖

• ការត្រួតពិនិត្យ (Censorship)៖ រដ្ឋាភិបាលខ្លះចេញបញ្ជាឱ្យក្រុមហ៊ុនផ្តល់សេវាអ៊ីនធឺណិត (ISPs) បិទគេហទំព័រ ឬកាត់ផ្តាច់ការភ្ជាប់អ៊ីនធឺណិតទាំងស្រុងនៅក្នុងដែនដីជាក់លាក់ ដើម្បីគ្រប់គ្រងលំហូរព័ត៌មាន។
• ការវាយប្រហារតាមអ៊ីនធឺណិត (Cyberattacks)៖ អ្នកវាយប្រហារអាចបើកការវាយប្រហារ DDoS (Distributed Denial of Service) ដែលធ្វើឱ្យគេហទំព័រ ឬសេវាអនឡាញដំណើរការខុសប្រក្រតី ឬមិនអាចចូលប្រើបាន។
• គ្រោះធម្មជាតិ៖ កាលៈទេសៈដូចជារញ្ជួយដី ខ្យល់ព្យុះ ឬទឹកជំនន់អាចបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត ដូចជាខ្សែកាប្លិ៍ក្រោមសមុទ្រ ឬប៉មទូរគមនាគមន៍ បណ្តាលឱ្យការដាច់សេវា។
• កំហុសបច្ចេកទេស៖ កំហុសក្នុងការកំណត់រចនាសម្ព័ន្ធប្រព័ន្ធ (misconfiguration) ឬការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពកម្មវិធីខុសអាចនាំឱ្យមានការដាច់អ៊ីនធឺណិតភ្លាមៗ។
• សកម្មភាពអនុវត្តច្បាប់៖ នៅក្នុងស្ថានភាពបង្ក្រាបឧក្រិដ្ឋកម្ម ឬសន្តិសុខជាតិ អាជ្ញាធរអាចកាត់ផ្តាច់អ៊ីនធឺណិតជាយុទ្ធសាស្ត្របណ្តោះអាសន្ន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការកាត់ផ្តាច់អ៊ីនធឺណិតមិនមែនជាបាតុភូតថ្មីទេ។ វាបានកើតឡើងជាច្រើនលើកចាប់តាំងពីដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០។ ករណីដ៏ល្បីមួយគឺការកាត់ផ្តាច់អ៊ីនធឺណិតនៅប្រទេសអេហ្ស៊ីបក្នុងឆ្នាំ២០១១ អំឡុងពេលបដិវត្តន៍អារ៉ាប់ ដែលរដ្ឋាភិបាលបានបិទសេវាអ៊ីនធឺណិតទូទាំងប្រទេសរយៈពេល ៥ ថ្ងៃ ធ្វើឱ្យប្រជាជនជាង ៨០ លាននាក់មិនអាចភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងបាន។

នៅឆ្នាំ២០០៧ រដ្ឋាភិបាលយោធាមីយ៉ាន់ម៉ា (ភូមា) ក៏បានកាត់ផ្តាច់អ៊ីនធឺណិតកំឡុងការតវ៉ាទ្រង់ទ្រាយធំរបស់ព្រះសង្ឃ ដើម្បីទប់ស្កាត់ការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន។ នៅឆ្នាំ២០១៩ រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌាបានដាក់ការកាត់ផ្តាច់អ៊ីនធឺណិតនៅតំបន់ Kashmir ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការបិទអ៊ីនធឺណិតរយៈពេលវែងបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃរដ្ឋាភិបាលប្រជាធិបតេយ្យមួយ។ បន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារនៅមីយ៉ាន់ម៉ាក្នុងឆ្នាំ២០២១ យោធាបានកាត់ផ្តាច់អ៊ីនធឺណិតទូទាំងប្រទេសដើម្បីទប់ស្កាត់ការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន និងការរៀបចំខ្លួនរបស់ប្រជាជន។ ក្នុងឆ្នាំ២០២២ កំឡុងការតវ៉ាទ្រង់ទ្រាយធំនៅអ៊ីរ៉ង់ រដ្ឋាភិបាលបានកាត់ផ្តាច់អ៊ីនធឺណិត និងបណ្តាញទូរស័ព្ទ។

ជាងនេះទៅទៀត សង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២២ បានបង្ហាញថា ការវាយប្រហារលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអាចបណ្តាលឱ្យការដាច់អ៊ីនធឺណិតទ្រង់ទ្រាយធំ។ ឧទាហរណ៍ទាំងនេះសបញ្ជាក់ពីការកើនឡើងនៃការប្រើប្រាស់ការកាត់ផ្តាច់អ៊ីនធឺណិតជាឧបករណ៍នយោបាយ និងសន្តិសុខ។

ផលប៉ះពាល់

ការកាត់ផ្តាច់អ៊ីនធឺណិតជះឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ច។ តាមការប៉ាន់ប្រមាណ ការបិទអ៊ីនធឺណិតតែមួយថ្ងៃអាចធ្វើឱ្យបាត់បង់ប្រាក់ចំណូលរាប់សិបលានដុល្លារ ដោយសារការជួញដូរអនឡាញ សេវាហិរញ្ញវត្ថុ និងការងារពីចម្ងាយត្រូវបានរំខាន។ អាជីវកម្មខ្នាតតូចនិងធំដែលពឹងផ្អែកលើអ៊ីនធឺណិតក៏ទទួលរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងឆាប់រហ័សផងដែរ។

បន្ថែមពីលើវិស័យសេដ្ឋកិច្ច សង្គមក៏ទទួលរងផលវិបាកដូចជា ការកាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងជាមួយគ្រួសារ ការចូលប្រើព័ត៌មាន ការសិក្សាអនឡាញ និងការទទួលបានសេវាសង្គ្រោះបន្ទាន់។ សិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ និងការទទួលព័ត៌មានក៏ត្រូវបានរារាំងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរផងដែរ។ វិបត្តិកូវីដ-១៩ បានបង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃអ៊ីនធឺណិតសម្រាប់ការងារ និងការសិក្សាពីចម្ងាយ ដែលធ្វើឱ្យការកាត់ផ្តាច់អ៊ីនធឺណិតមានផលប៉ះពាល់កាន់តែធំ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងយុគសម័យឌីជីថល ការកាត់ផ្តាច់អ៊ីនធឺណិតកំពុងក្លាយជាកង្វល់សកលដ៏ធំ។ អង្គការតាមដានអ៊ីនធឺណិតដូចជា Access Now បានកត់ត្រាពីការកើនឡើងនៃចំនួនករណីបិទអ៊ីនធឺណិតក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ដោយប្រទេសជាច្រើនប្រើវាជាមធ្យោបាយគ្រប់គ្រង។

សម្រាប់កម្ពុជា ជាប្រទេសដែលកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឌីជីថលយ៉ាងឆាប់រហ័ស ការយល់ដឹងអំពីបញ្ហានេះគឺសំខាន់។ បច្ចុប្បន្ននេះ អ៊ីនធឺណិតដើរតួនាទីគន្លឹះក្នុងវិស័យធុរកិច្ច អប់រំ និងទំនាក់ទំនងសង្គម។ ការរំខានឬការកាត់ផ្តាច់អ៊ីនធឺណិតអាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងជីវភាពរស់នៅ។ ដូច្នេះ ការត្រៀមខ្លួន និងការកសាងប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិតដែលមានភាពធន់គឺជាការចាំបាច់។