ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

គណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកអន្តរជាតិ (International Olympic Committee ហៅកាត់ថា IOC) គឺជាស្ថាប័នកីឡាអន្តរជាតិមិនមែនរដ្ឋាភិបាល ដែលទទួលខុសត្រូវគ្រប់គ្រងការប្រកួតកីឡាអូឡាំពិកទំនើប។ តាមវិគីភីឌា IOC ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៨៩៤ ដោយលោក ព្យែរ ដឺ គូប៊ែរតាំង (Pierre de Coubertin) និងលោក ឌីមីទ្រីយ៉ូស វីកេឡាស (Demetrios Vikelas) ហើយមានទីស្នាក់ការកណ្ដាលនៅទីក្រុងឡូហ្សាន (Lausanne) ប្រទេសស្វីស។

IOC គឺជាអាជ្ញាធរកំពូលដែលទទួលខុសត្រូវក្នុងការរៀបចំកីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅ កីឡាអូឡាំពិករដូវរងា និងកីឡាអូឡាំពិកយុវជន។ តាមវិគីភីឌា ស្ថាប័ននេះក៏ជាស្ថាប័នគ្រប់គ្រងគណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកជាតិនានា (NOCs) និងចលនាអូឡាំពិកពិភពលោកទាំងមូល ដែលរួមបញ្ចូលគ្រប់អង្គភាពនិងបុគ្គលដែលពាក់ព័ន្ធនឹងកីឡាអូឡាំពិក។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០២៥មក ប្រធាន IOC គឺអ្នកស្រី គៀស្ទី ខូវ៉ង់ថ្រី (Kirsty Coventry) ដែលជាស្ត្រីទីមួយនិងជាជនជាតិអាហ្វ្រិកទីមួយដែលកាន់តំណែងដ៏សំខាន់នេះ។

ទីតាំង និងរចនាសម្ព័ន្ធ

ប្រភព: Wikipedia

ទីស្នាក់ការកណ្ដាលរបស់ IOC មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុងឡូហ្សាន ប្រទេសស្វីស តាំងពីឆ្នាំ១៩១៥មកម៉្លេះ តាមការកត់ត្រារបស់វិគីភីឌា។ ទីស្នាក់ការបច្ចុប្បន្នត្រូវបានសម្ពោធនៅឆ្នាំ២០១៩ ដែលមានឈ្មោះថា «ផ្ទះអូឡាំពិក» (Olympic House) និងត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអគារប្រកបដោយនិរន្តរភាពមួយដ៏ទំនើប។ ទីក្រុងឡូហ្សានត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា «រដ្ឋធានីអូឡាំពិក» ដោយសារតែវត្តមានរបស់ IOC និងស្ថាប័នកីឡាអន្តរជាតិជាច្រើនទៀតនៅក្នុងទីក្រុងនេះ។

តាមវិគីភីឌា រចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងរបស់ IOC រួមមានសម័យប្រជុំ IOC (IOC Session) ដែលជាសភាទូទៅនៃសមាជិក IOC ទាំងអស់ និងជាស្ថាប័នកំពូលរបស់អង្គការ។ គណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិ (Executive Board) ទទួលបន្ទុកគ្រប់គ្រងកិច្ចការប្រចាំថ្ងៃ និងអនុវត្តសេចក្ដីសម្រេចរបស់សម័យប្រជុំ។ សមាជិក IOC មានជាង១០០រូប មកពីប្រទេសនានាជុំវិញពិភពលោក ដែលត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយសម័យប្រជុំ IOC ផ្ទាល់ ហើយសមាជិកទាំងនេះមិនមែនជាតំណាងប្រទេសរបស់ខ្លួនទេ តែជាតំណាងរបស់ IOC នៅក្នុងប្រទេសនោះវិញ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

IOC ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី២៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៨៩៤ ក្នុងសន្និសីទអន្តរជាតិមួយនៅទីក្រុងប៉ារីស ប្រទេសបារាំង តាមការកត់ត្រារបស់វិគីភីឌា។ លោក ព្យែរ ដឺ គូប៊ែរតាំង ជាអ្នកផ្ដួចផ្ដើមគំនិតស្ដារកីឡាអូឡាំពិកបុរាណឡើងវិញ ខណៈលោក វីកេឡាស ត្រូវបានជ្រើសតាំងជាប្រធាន IOC ដំបូងបង្អស់។ គោលបំណងដើមគឺដើម្បីលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងនិងមិត្តភាពអន្តរជាតិតាមរយៈកីឡា ដោយប្រើគំរូនៃកីឡាអូឡាំពិកក្រិកបុរាណ។ កីឡាអូឡាំពិកទំនើបលើកដំបូងត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើនៅទីក្រុងអាថែន ប្រទេសក្រិក ក្នុងឆ្នាំ១៨៩៦ ដោយមានអត្តពលិកចូលរួមប្រមាណ ២៨០នាក់មកពី ១៣ប្រទេស។

ក្នុងរយៈពេលជាង១០០ឆ្នាំមកនេះ IOC បានរីកចម្រើនពីអង្គការតូចមួយទៅជាស្ថាប័នកីឡាដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងពិភពលោក។ តាមវិគីភីឌា ទីស្នាក់ការកណ្ដាលត្រូវបានផ្លាស់ពីទីក្រុងប៉ារីសមកទីក្រុងឡូហ្សាននៅឆ្នាំ១៩១៥ ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីមួយ ហើយប្រទេសស្វីសត្រូវបានជ្រើសរើសដោយសារតែអព្យាក្រឹតភាពនិងស្ថិរភាពនយោបាយរបស់ខ្លួន។ ការប្រកួតកីឡាអូឡាំពិកក៏បានពង្រីកវិសាលភាពពីកីឡារដូវក្ដៅតែម្យ៉ាង ទៅរួមបញ្ចូលកីឡាអូឡាំពិករដូវរងាចាប់ពីឆ្នាំ១៩២៤ និងកីឡាអូឡាំពិកយុវជនចាប់ពីឆ្នាំ២០១០មក។

ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ IOC ក៏រួមមានបញ្ហាប្រឈមនានាផងដែរ ដូចជារឿងអាស្រូវសំណូកក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ការពង្រឹងគោលនយោបាយប្រឆាំងសារធាតុញៀន និងការធ្វើកំណែទម្រង់សំខាន់ៗក្នុងវិស័យអភិបាលកិច្ច តាមការកត់ត្រារបស់វិគីភីឌា។ ទោះបីមានវិបត្តិនានាក៏ដោយ IOC នៅតែបន្តជាស្ថាប័នមានឥទ្ធិពលបំផុតក្នុងពិភពកីឡា។

តួនាទី និងបេសកកម្ម

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា តួនាទីចម្បងរបស់ IOC គឺការរៀបចំនិងត្រួតពិនិត្យការប្រកួតកីឡាអូឡាំពិក រួមទាំងការជ្រើសរើសទីក្រុងម្ចាស់ផ្ទះ ការកំណត់កម្មវិធីកីឡា និងការធានាថាការប្រកួតប្រព្រឹត្តទៅតាមធម្មនុញ្ញអូឡាំពិក (Olympic Charter)។ ធម្មនុញ្ញនេះជាឯកសារគ្រឹះដែលកំណត់គោលការណ៍គ្រឹះនៃចលនាអូឡាំពិក រួមទាំងក្រមសីលធម៌ ច្បាប់ប្រឆាំងការប្រើប្រាស់សារធាតុញៀន និងគោលការណ៍ស្ដីពីសិទ្ធិមនុស្សផងដែរ។

បេសកកម្មរបស់ IOC គឺដើម្បីលើកកម្ពស់កីឡានិងសន្តិភាពពិភពលោកតាមរយៈគុណតម្លៃអូឡាំពិក ដែលរួមមានឧត្តមភាព មិត្តភាព និងការគោរព។ តាមវិគីភីឌា IOC ក៏ដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុនៃចលនាអូឡាំពិក ដោយរកចំណូលបានជាង ៧,៦ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកក្នុងវដ្ដអូឡាំពិកឆ្នាំ២០១៣-២០១៦ ដែលភាគច្រើនបានមកពីសិទ្ធិផ្សាយផ្ទាល់ និងកម្មវិធីឧបត្ថម្ភពាណិជ្ជកម្ម។ ប្រាក់ចំណូលនេះត្រូវបានចែកចាយបន្តទៅដល់គណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកជាតិ សហព័ន្ធកីឡាអន្តរជាតិ និងគណៈកម្មាធិការរៀបចំការប្រកួត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

IOC បន្តដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងពិភពកីឡាសកលបច្ចុប្បន្ន។ ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសអ្នកស្រី Kirsty Coventry ជាប្រធានថ្មីនៅខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រមួយ តាមវិគីភីឌា។ លោកស្រីជាអតីតកីឡាការិនីហែលទឹកអូឡាំពិកមកពីប្រទេសហ្ស៊ីមបាវ៉េ ដែលធ្លាប់ឈ្នះមេដាយមាសចំនួន២ និងជាស្ត្រីទីមួយដែលដឹកនាំអង្គការនេះក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រជាង១៣០ឆ្នាំ។ ការប្រកួតកីឡាអូឡាំពិកនាពេលខាងមុខរួមមាន កីឡាអូឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ២០២៦ នៅទីក្រុងមីឡាណូ-ខូទីណា ប្រទេសអ៊ីតាលី និងកីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅឆ្នាំ២០២៨ នៅទីក្រុងឡូសអេនជឺឡេស សហរដ្ឋអាមេរិក។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា IOC មានភាពពាក់ព័ន្ធតាមរយៈការចូលរួមរបស់កម្ពុជាក្នុងកីឡាអូឡាំពិក ដែលគ្រប់គ្រងដោយគណៈកម្មាធិការជាតិអូឡាំពិកកម្ពុជា (NOCC) ក្រោមការទទួលស្គាល់ពី IOC។ កម្ពុជាបានចូលរួមកីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅជាទៀងទាត់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៦ ហើយថ្មីៗនេះបានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះកីឡាស៊ីហ្គេម (SEA Games) នៅឆ្នាំ២០២៣ ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍កីឡាពហុជាតិមួយក្រោមការទទួលស្គាល់នៃចលនាអូឡាំពិកផងដែរ។