អាយអូវ៉ា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អាយអូវ៉ា (Iowa) គឺជារដ្ឋមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគកណ្តាលខាងជើងនៃសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងទន្លេ Mississippi នៅខាងកើត និងទន្លេ Missouri និង Big Sioux នៅខាងលិច។ យោងតាមវិគីភីឌា អាយអូវ៉ាជារដ្ឋដែលមានផ្ទៃដីធំជាងគេទី ២៦ និងមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទី ៣១ ក្នុងចំណោមរដ្ឋទាំង ៥០ របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដោយមានប្រជាជនប្រមាណ ៣,១៩ លាននាក់។ រដ្ឋធានី ទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេ និងតំបន់ទីប្រជុំជនធំជាងគេគឺ Des Moines។

រដ្ឋអាយអូវ៉ាត្រូវបានគេស្គាល់ទូទៅថាជារដ្ឋ «Hawkeye State» ហើយដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យកសិកម្មជាតិ និងដំណើរការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយការប្រជុំគណៈប្រតិភូ (caucus) លើកដំបូងតែងធ្វើឡើងនៅរដ្ឋនេះ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

រដ្ឋអាយអូវ៉ាស្ថិតនៅចន្លោះទន្លេ Mississippi និង Missouri ដែលជាទន្លេធំៗពីររបស់អាមេរិក។ តាមរបាយការណ៍ពីវិគីភីឌា ផ្ទៃដីសរុបមានចំនួន ៥៦,២៧៣ ម៉ាយក្រឡា (ធំជាងគេទី ២៦)។ ភូមិសាស្ត្រភាគច្រើនជាវាលទំនាបរាបទាប មានជួរភ្នំទាបៗមួយចំនួនដូចជា Loess Hills នៅភាគខាងលិច។ ប្រភេទអាកាសធាតុគឺសើមទ្វីប ដោយមានរដូវក្តៅសើម និងរដូវរងាត្រជាក់ ព្រមទាំងមានភ្លៀងធ្លាក់ជាមធ្យមប្រហែល ៣០ ទៅ ៤០ អ៊ីញក្នុងមួយឆ្នាំ។

យោងតាមទិន្នន័យជំរឿនសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ ២០២០ ប្រជាជនរដ្ឋអាយអូវ៉ាមានចំនួន ៣,១៩០,៣៦៩ នាក់ ដែលភាគច្រើន (ប្រហែល ៩០%) ជាជនជាតិស្បែកស។ ក្រុមជនជាតិដើមកំណើតចម្បងរួមមាន អាល្លឺម៉ង់ អៀរឡង់ អង់គ្លេស និងន័រវែស ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីរលកអន្តោប្រវេសន៍ក្នុងសតវត្សទី ១៩។ ភាសានិយាយចម្បងគឺភាសាអង់គ្លេស។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ទឹកដីដែលជារដ្ឋអាយអូវ៉ាសព្វថ្ងៃធ្លាប់ជាទីតាំងរស់នៅរបស់ជនជាតិដើមអាមេរិកជាច្រើន ដូចជាកុលសម្ព័ន្ធ Ioway (ដែលឈ្មោះរដ្ឋត្រូវបានយកតាម) កុលសម្ព័ន្ធ Sioux និងអ្នកដទៃទៀត។ អ្នករុករកជនជាតិបារាំងឈ្មោះ Jacques Marquette និង Louis Joliet គឺជាជនជាតិអឺរ៉ុបដំបូងដែលចូលមកដល់ នៅឆ្នាំ ១៦៧៣។ តំបន់នេះក្រោយមកជាផ្នែកមួយនៃដែនដី Louisiana របស់បារាំង ឆ្លងកាត់ការគ្រប់គ្រងពីអេស្ប៉ាញ និងត្រឡប់ទៅបារាំងវិញ រហូតដល់ត្រូវបានសហរដ្ឋអាមេរិកទិញតាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀង Louisiana Purchase ឆ្នាំ ១៨០៣។

យោងតាមវិគីភីឌា ដែនដីអាយអូវ៉ាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៨៣៨ ហើយបានចូលជារដ្ឋពេញលេញនៅថ្ងៃទី ២៨ ធ្នូ ១៨៤៦ ដោយក្លាយជារដ្ឋទី ២៩ របស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ ក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលអាមេរិក រដ្ឋអាយអូវ៉ាបានគាំទ្រសហភាពយ៉ាងខ្លាំង ហើយបានបញ្ជូនទាហានរាប់ម៉ឺននាក់។ លោក Samuel J. Kirkwood ដែលជាអភិបាលក្នុងអំឡុងសង្គ្រាម ត្រូវបានគេចងចាំជាអ្នកប្រឆាំងទាសភាពដ៏ឆ្នើម។ ក្រោយសង្គ្រាម អាយអូវ៉ាបានអភិវឌ្ឍយ៉ាងឆាប់រហ័សក្នុងវិស័យកសិកម្ម និងផ្លូវដែក ដោយទាក់ទាញជនអន្តោប្រវេសន៍មកពីអាល្លឺម៉ង់ ស្កែនឌីណាវី និងតំបន់ផ្សេងៗទៀត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមរបាយការណ៍ពីវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចរបស់អាយអូវ៉ាពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្ម រួមមានការផលិតពោត សណ្តែកសៀង សាច់ជ្រូក និងស៊ុត ដែលជាប្រភពផ្គត់ផ្គង់ដ៏ធំសម្រាប់ទូទាំងប្រទេស។ វិស័យផលិតកម្មមានការកែច្នៃអាហារ ឧបករណ៍ម៉ាស៊ីន និងថាមពលកកើតឡើងវិញ (អេតាណុល និងថាមពលខ្យល់)។ ទីក្រុង Des Moines ក៏ជាមជ្ឈមណ្ឌលសេវាកម្មហិរញ្ញវត្ថុ និងធានារ៉ាប់រងដ៏សំខាន់ ដោយមានក្រុមហ៊ុនធំៗដូចជា Principal Financial Group និង Casey's General Stores។

ផ្នែកវប្បធម៌ រដ្ឋអាយអូវ៉ាល្បីល្បាញដោយសារពិព័រណ៍រដ្ឋប្រចាំឆ្នាំ (Iowa State Fair) ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់។ សហគមន៍ប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជា ភូមិ Amana ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយជនជាតិអាល្លឺម៉ង់និកាយ Pietist និង Grotto of the Redemption ជាកន្លែងធម្មយាត្រាដ៏ល្បី។ ក្នុងវិស័យអប់រំ សាកលវិទ្យាល័យ University of Iowa និង Iowa State University ដើរតួយ៉ាងសំខាន់ រួមទាំងកម្មវិធីសរសេរប្រកបដោយកិត្តិនាម (Iowa Writers’ Workshop)។ កីឡាបាល់ទាត់ និងបាល់បោះនៅថ្នាក់មហាវិទ្យាល័យក៏មានអ្នកគាំទ្រយ៉ាងច្រើន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅលើឆាកនយោបាយជាតិ រដ្ឋអាយអូវ៉ានៅតែរក្សាតួនាទីជារដ្ឋដែលរៀបចំការប្រជុំគណៈប្រតិភូបោះឆ្នោត (caucus) ដំបូងគេសម្រាប់ការជ្រើសរើសបេក្ខជនប្រធានាធិបតី ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាចំណុចផ្តោតនៃការយកចិត្តទុកដាក់ពីសារព័ត៌មានទូទាំងពិភពលោកក្នុងរដូវកាលបោះឆ្នោតនីមួយៗ។

តាមរបាយការណ៍បច្ចុប្បន្នពីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអាមេរិក កសិករអាយអូវ៉ាកំពុងប្រឈមនឹងផលប៉ះពាល់នៃសង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្ម ជាពិសេសជាមួយចិន និងការឡើងចុះនៃតម្លៃទំនិញកសិកម្ម។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានបង្កើនហានិភ័យនៃគ្រោះមហន្តរាយដូចជាទឹកជំនន់ និងខ្យល់ព្យុះ (derecho) ដ៏កម្រក្នុងឆ្នាំ ២០២០។

យ៉ាងណាមិញ រដ្ឋអាយអូវ៉ាត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាអ្នកដឹកនាំផ្នែកថាមពលខ្យល់ ដោយយោងតាមរបាយការណ៍ពីវិគីភីឌា ថាមពលខ្យល់បានផ្គត់ផ្គង់ជាងពាក់កណ្តាលនៃថាមពលអគ្គិសនីសរុបនៅក្នុងរដ្ឋក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ។ ការផ្លាស់ប្តូរប្រជាសាស្ត្រនៅតែជាបញ្ហាសំខាន់ ដោយតំបន់ជនបទជាច្រើនកំពុងប្រឈមនឹងការថយចុះនៃចំនួនប្រជាជន ខណៈតំបន់ទីប្រជុំជនមានកំណើន។