ទិដ្ឋភាពទូទៅ

កងជីវពលដែលគាំទ្រដោយអ៊ីរ៉ង់នៅអ៊ីរ៉ាក់ គឺជាបណ្តាញក្រុមប្រដាប់អាវុធនិកាយស៊ីអ៊ីត ដែលទទួលបានការគាំទ្រយ៉ាងច្រើនពីរដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់ ជាពិសេសតាមរយៈកងឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីស្លាម (IRGC) និងកងកម្លាំងពិសេស Quds ។ យោងតាម Wikipedia ក្រុមទាំងនេះរួមមាន Kata'ib Hezbollah, Asa'ib Ahl al-Haq, អង្គការ Badr, Harakat Hezbollah al-Nujaba និងក្រុមដទៃទៀត ។ ពួកគេមានឥទ្ធិពលខ្លាំងឡើងបន្ទាប់ពីការឈ្លានពានអ៊ីរ៉ាក់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ២០០៣ ដែលបង្កើតភាពទំនេរនៃអំណាច និងជម្លោះនិកាយ ។ ក្រោយមកក្រុមជាច្រើនបានចូលរួមក្នុងកងកម្លាំងប្រមូលផ្តុំប្រជាប្រិយ (PMF) នៅឆ្នាំ ២០១៤ ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងក្រុមរដ្ឋអ៊ីស្លាម (ISIS) ហើយបានក្លាយជាតួអង្គនយោបាយ និងយោធាដ៏មានឥទ្ធិពលនៅអ៊ីរ៉ាក់ ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

យោងតាម Wikipedia កងជីវពលទាំងនេះមានទីតាំងភាគច្រើននៅតំបន់កណ្តាល និងខាងត្បូងនៃអ៊ីរ៉ាក់ រួមមានទីក្រុងបាដាដ ណាចាហ្វ កាបាឡា បាសរ៉ា និងខេត្តឌីយ៉ាឡា ។ សមាជិករបស់ពួកគេភាគច្រើនជាជនជាតិអារ៉ាប់និកាយស៊ីអ៊ីត ដែលជារឿយៗមកពីសហគមន៍ក្រីក្រ និងបណ្តាញសាសនាដែលមានទំនាក់ទំនងនឹងមេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់ ។ ក្រុមខ្លះក៏ជ្រើសរើសសមាជិកពីជនភៀសខ្លួនអ៊ីរ៉ាក់នៅបរទេស និងមានទំនាក់ទំនងជាមួយក្រុមហេសបូឡាហ៍លីបង់ ។ ថ្នាក់ដឹកនាំរបស់ក្រុមទាំងនេះច្រើនតែជាបុគ្គលដែលបានរស់នៅនិរទេសក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ក្នុងអំឡុងរបបសាដាម ហ៊ូសេន ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

បន្ទាប់ពីការឈ្លានពានអ៊ីរ៉ាក់ក្នុងឆ្នាំ ២០០៣ អ៊ីរ៉ង់បានស្វែងរកការពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួននៅអ៊ីរ៉ាក់ ដោយផ្តល់អាវុធ និងបណ្តុះបណ្តាលដល់កងជីវពលស៊ីអ៊ីត ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងកងកម្លាំងសហរដ្ឋអាមេរិក ។ យោងតាម Wikipedia ក្រុមដូចជា Mahdi Army ដឹកនាំដោយលោក Muqtada al-Sadr ដំបូងទទួលបានការគាំទ្រពីអ៊ីរ៉ង់ តែក្រោយមកលោក al-Sadr បានឃ្លាតឆ្ងាយពីអ៊ីរ៉ង់ ។ កងពល Badr ដែលជាកម្លាំងគាំទ្រអ៊ីរ៉ង់យូរអង្វែង បានវិលត្រឡប់ពីអ៊ីរ៉ង់ ដើម្បីបំពេញចន្លោះសន្តិសុខ ។

នៅឆ្នាំ ២០១៤ ការកើនឡើងនៃក្រុម ISIS និងការចេញហ្វាតវ៉ា (fatwa) ដោយអយុត្តធំ Ali al-Sistani អំពាវនាវឱ្យមានសង្គ្រាមបរិសុទ្ធ (jihad) បាននាំឱ្យមានការបង្កើតកងកម្លាំងប្រមូលផ្តុំប្រជាប្រិយ (PMF) ដែលជាសម្ព័ន្ធនៃកងជីវពលស៊ីអ៊ីតភាគច្រើន ។ ក្រុមដែលគាំទ្រដោយអ៊ីរ៉ង់បានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការកម្ចាត់ ISIS ក្នុងសមរភូមិដូចជា Tikrit, Fallujah និង Mosul ។ បន្ទាប់ពីការបរាជ័យទឹកដីរបស់ ISIS កងជីវពលទាំងនេះបានពង្រឹងអំណាចនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ពួកគេ ជារឿយៗប៉ះទង្គិចជាមួយផលប្រយោជន៍របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ។

នៅខែមករា ឆ្នាំ ២០២០ ការវាយប្រហារដោយដ្រូនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានសម្លាប់លោក Qasem Soleimani (មេបញ្ជាការកងកម្លាំង Quds) និងលោក Abu Mahdi al-Muhandis (មេដឹកនាំ Kata'ib Hezbollah) នៅទីក្រុងបាដាដ ដែលបានបង្កើនភាពតានតឹងយ៉ាងខ្លាំង ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ក្រុមជីវពលគាំទ្រដោយអ៊ីរ៉ង់បានបើកការវាយប្រហារដោយគ្រាប់រ៉ូកែតជាច្រើនលើក ទៅលើទីតាំងការទូត និងយោធារបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងអ៊ីរ៉ាក់ ដែលជំរុញឱ្យមានការវាយបកពីសហរដ្ឋអាមេរិកវិញ ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ក្រុមជីវពលទាំងនេះទទួលបានមូលនិធិពីរដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់ ប៉ុន្តែពួកគេក៏រកប្រាក់ចំណូលបានតាមរយៈការគ្រប់គ្រងច្រកព្រំដែន ការរត់ពន្ធប្រេង ការជំរិតទារប្រាក់ និងការចូលរួមក្នុងកិច្ចសន្យារដ្ឋ ។ យោងតាម Wikipedia កងកម្លាំង PMF មានថវិកាពីរដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ាក់ ដែលបក្សពួកខ្លះបានកេងចំណេញ ។

ខាងវប្បធម៌ ក្រុមទាំងនេះផ្សព្វផ្សាយមនោគមវិជ្ជារបស់អ៊ីរ៉ង់ ដោយរៀបចំព្រឹត្តិការណ៍សាសនា បណ្តាញផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន និងសេវាសង្គម ដើម្បីកសាងការគាំទ្រពីមូលដ្ឋាន ។ ក្រុមខ្លះបើកសាលារៀន និងមន្ទីរពេទ្យ ខណៈក្រុមផ្សេងទៀតរឹតបន្តឹងបទដ្ឋានអ៊ីស្លាមអភិរក្សនៅក្នុងតំបន់ដែលពួកគេគ្រប់គ្រង ។ ឥទ្ធិពលរបស់ពួកគេបានពង្រីកដល់វិស័យនយោបាយ ដោយគណបក្សដូចជា អង្គការ Badr និង Asa'ib Ahl al-Haq មានអាសនៈក្នុងសភា និងតំណែងរដ្ឋមន្ត្រី ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងឆ្នាំថ្មីៗនេះ ក្រុមជីវពលគាំទ្រដោយអ៊ីរ៉ង់បានស្ថិតនៅកណ្តាលនៃភាពតានតឹងក្នុងតំបន់ ។ សង្គ្រាមស្រមោលរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់ក្នុងអ៊ីរ៉ាក់ បាននាំឱ្យមានការវាយប្រហារនិងការវាយបកជាញឹកញាប់ ដែលអាចបង្កឱ្យមានជម្លោះធំជាងមុន ។ តាមការរាយការណ៍របស់ BBC ក្រុមទាំងនេះក៏បានចូលរួមនៅក្នុងសង្គ្រាមស៊ីរី ដោយគាំទ្ររបបលោកប្រធានាធិបតី Bashar al-Assad ។ តួនាទីរបស់ពួកគេក្នុងស្ថិរភាពនយោបាយអ៊ីរ៉ាក់នៅតែជាចំណុចចម្រូងចម្រាស៖ មន្ត្រីអ៊ីរ៉ាក់ខ្លះស្វែងរកការកាត់បន្ថយអំណាចរបស់ពួកគេ ខណៈមន្ត្រីផ្សេងទៀតពឹងផ្អែកលើពួកគេសម្រាប់សន្តិសុខ ។

ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០២៣ មក ការវាយប្រហារលើកងកម្លាំងសហរដ្ឋអាមេរិកបានកើនឡើង ជាពិសេសបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមអ៊ីស្រាអែល-ហាម៉ាស ដោយក្រុមជីវពលប្រកាសពីការគាំទ្រសាមគ្គីភាពជាមួយប៉ាឡេស្ទីន ។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ស្ថានការណ៍នេះអាចប៉ះពាល់ដល់ទីផ្សារប្រេងសកល និងសន្តិសុខក្នុងតំបន់ ដែលអាចជះឥទ្ធិពលដល់សេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី ។