ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដែលមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋឥស្លាមអ៊ីរ៉ង់ គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីខាងលិច។ វាមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ តួកគី អាមេនី អាស៊ែបៃសង់ តួកមេនីស្ថាន អាហ្វហ្កានីស្ថាន និងប៉ាគីស្ថាន ព្រមទាំងជាប់សមុទ្រកាសព្យែន ឈូងសមុទ្រពែរ្ស និងឈូងសមុទ្រអូម៉ង់។ ប្រទេសនេះមានប្រជាជនជាង ៩២ លាននាក់ និងមានផ្ទៃដីប្រមាណ ១.៦៥ លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសធំជាងគេទី១៧ ទាំងទំហំភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាសាស្ត្រ។ រាជធានី និងទីក្រុងធំបំផុតគឺក្រុងតេហេរ៉ង់។ អ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានគេស្គាល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រថាជា ពែរ្ស និងជាទីតាំងនៃអរិយធម៌ដ៏ចំណាស់មួយក្នុងពិភពលោក។ ប្រទេសនេះមានឥទ្ធិពលភូមិសាស្ត្រនយោបាយយ៉ាងខ្លាំងដោយសារធនធានប្រេង ឧស្ម័ន និងកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់មានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រចម្រុះ រួមមានជួរភ្នំខ្ពស់ វាលទំនាប តំបន់វាលរហោស្ថាន និងឆ្នេរសមុទ្រវែងៗ។ ប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់មានច្រើនជាតិសាសន៍ ដោយក្រុមជនជាតិភាគច្រើនគឺ ជនជាតិពែរ្ស (Persian) បន្ទាប់មកមាន អាស៊ែបៃសង់ ឃឺរ និងឡួរ ជាដើម។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាពែរ្ស (ហ្វាស៊ី)។ សាសនាផ្លូវការគឺសាសនាឥស្លាមនិកាយស៊ីអ៊ីត ដែលមានអ្នកកាន់ប្រមាណ ៩០ ទៅ ៩៥ ភាគរយនៃប្រជាជនសរុប។ ទីក្រុងសំខាន់ៗរួមមាន ម៉ាសហាដ (Mashhad) ជាទីសក្ការៈដ៏ធំ និងអ៊ីសហ្វាហាន (Isfahan) ដែលល្បីល្បាញខាងស្ថាបត្យកម្ម។ បើគិតតាមផ្ទៃដី អ៊ីរ៉ង់ជាប្រទេសធំជាងគេទីពីរនៅមជ្ឈឹមបូព៌ា និងជាប្រទេសធំទី៦ ប្រចាំទ្វីបអាស៊ី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីរ៉ង់អាចតាមដានរហូតដល់សម័យអេឡាម (Elam) កាលពីរាប់ពាន់ឆ្នាំមុន គ.ស.។ ក្រោយមក អាណាចក្រមេឌី (Medes) និងអាណាចក្រអាឆេមេនីដ (Achaemenid) បានបង្កើតឡើង ដោយអាឆេមេនីដបានក្លាយជាអាណាចក្រធំជាងគេមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ស៊ីរុសមហារាជ (Cyrus the Great)។ អាណាចក្រនេះត្រូវបានអាឡិចសាន់ឌឺដណ្តើមកាន់កាប់ ហើយក្រោយមកមានអាណាចក្រផាធៀន (Parthian) និងសាសានីដ (Sasanian) ឡើងកាន់អំណាច ដែលរក្សាឥទ្ធិពលពែរ្សរហូតដល់ការសញ្ជ័យឥស្លាមនាសតវត្សទី៧។

តាមវិគីភីឌាដដែល ក្នុងសម័យឥស្លាម រាជវង្សសាហ្វាវីដ (Safavid) បានតាំងសាសនាស៊ីអ៊ីតជាសាសនាផ្លូវការនៅសតវត្សទី១៦។ បន្ទាប់មករាជវង្សកាចារ (Qajar) និងចុងក្រោយរាជវង្សប៉ាហាល់វី (Pahlavi) បានគ្រប់គ្រងក្នុងសតវត្សទី២០ ដោយមានការធ្វើទំនើបកម្មជាច្រើន។ បដិវត្តន៍ឥស្លាមឆ្នាំ ១៩៧៩ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក Ayatollah Ruhollah Khomeini បានផ្តួលរំលំរបបរាជានិយម និងបង្កើតរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋឥស្លាម។ សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់-អ៊ីរ៉ាក់ (១៩៨០-១៩៨៨) បានបណ្តាលឲ្យមានការខូចខាតយ៉ាងធំធេង ប៉ុន្តែអ៊ីរ៉ង់នៅតែរក្សាប្រព័ន្ធនយោបាយឥស្លាមរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីរ៉ង់ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើប្រេងនិងឧស្ម័ន ដោយមានស្តុកប្រេងធំជាងគេទី៤ និងឧស្ម័នទី២ ក្នុងពិភពលោក។ វាល South Pars ជាប្រភពឧស្ម័នធំបំផុតសកល។ អ៊ីរ៉ង់ក៏ជាប្រទេសផលិតរថយន្តធំទី១៦ ផងដែរ ប៉ុន្តែទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិបានរាំងស្ទះដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច។

វប្បធម៌អ៊ីរ៉ង់មានមរតកដ៏យូរលង់។ កវីឆ្នើមដូចជា Ferdowsi, Hafez និង Rumi បានបន្សល់ទុកនូវស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍លំដាប់ពិភពលោក។ សិប្បកម្មព្រំពែរ្ស និងស្ថាបត្យកម្មឥស្លាមនៅអ៊ីសហ្វាហាន គឺជាកេរ្តិ៍ដំណែលពិភពលោក។ ម្ហូបជាតិ chelow kabab ក៏ជាផ្នែកមួយនៃអត្តសញ្ញាណជាតិ។ វិស័យអប់រំមានភាពជឿនលឿន ដោយសកលវិទ្យាល័យតេហេរ៉ង់ស្ថិតក្នុងចំណោមលំដាប់កំពូល ហើយអ៊ីរ៉ង់បានសម្រេចការបាញ់ផ្កាយរណប Safir នៅឆ្នាំ ២០១២ ដូចដែលវិគីភីឌាបានរាយការណ៍។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា អ៊ីរ៉ង់ជាមហាអំណាចកាំជ្រួចទី៦ និងមានបច្ចេកវិទ្យា hypersonic លំដាប់ទី៥ លើពិភពលោក។ កម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែរបានបង្កភាពតានតឹងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក តែអ៊ីរ៉ង់បែរទៅពង្រឹងទំនាក់ទំនងជាមួយចិន រុស្ស៊ី និងបានចូលក្រុម BRICS ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤។ រូបថតប្រធានាធិបតី Masoud Pezeshkian នៅកិច្ចប្រជុំ BRICS បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីនិន្នាការនេះ។

នៅក្នុងឆាកការទូត អ៊ីរ៉ង់បានព្យាយាមបន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹង។ រូបថតពីវិគីភីឌាបង្ហាញពីជំនួបរវាងមេដឹកនាំកំពូល Ali Khamenei ជាមួយមន្ត្រីអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតនៅខែមេសា ២០២៥ និងជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីប៉ាគីស្ថាននៅខែឧសភា ២០២៥។ លើសពីនេះ រូបថតលោក Sayyid Mojtaba Khamenei ក្នុងខែមេសា ២០២៦ បានបញ្ជាក់ពីការយកចិត្តទុកដាក់លើការស្នងតំណែង។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse អ៊ីរ៉ង់មានសារៈសំខាន់ដោយសារឥទ្ធិពលលើទីផ្សារប្រេង និងសន្តិសុខមជ្ឈឹមបូព៌ាដែលជះឥទ្ធិពលដល់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា។