វប្បធម៌អ៊ីរ៉ង់

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia វប្បធម៌អ៊ីរ៉ង់ ឬវប្បធម៌ពែរ្ស គឺជាវប្បធម៌មួយដែលមានអាយុកាលយូរលង់ណាស់មកហើយ ហើយក៏ជាវប្បធម៌ដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងក្លាបំផុតមួយនៅលើពិភពលោក។ ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ (ដែលធ្លាប់មានឈ្មោះថា ពែរ្ស) ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាអណ្តូងនៃអរិយធម៌ ដោយសារតែទីតាំងភូមិសាស្ត្រនយោបាយដ៏សំខាន់របស់ខ្លួន វាបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅទៅលើវប្បធម៌ និងប្រជាជននៅតំបន់ជាច្រើន ចាប់ពីអឺរ៉ុបខាងត្បូង និងខាងកើត ទៅដល់អាស៊ីកណ្តាល អាស៊ីខាងត្បូង អាស៊ីខាងកើត និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ Wikipedia បានបញ្ជាក់ថា កេរ្តិ៍ដំណែលវប្បធម៌របស់អ៊ីរ៉ង់បានបន្សល់ទុកនូវស្នាដៃដ៏អស្ចារ្យក្នុងវិស័យសិល្បៈ ស្ថាបត្យកម្ម កំណាព្យ វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា វេជ្ជសាស្ត្រ ទស្សនវិជ្ជា និងវិស្វកម្ម ដែលបានរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ដល់ការអភិវឌ្ឍរបស់មនុស្សជាតិ។ ដោយស្ថិតនៅលើផ្លូវពាណិជ្ជកម្មបុរាណ វប្បធម៌អ៊ីរ៉ង់បានធ្វើជាស្ពានភ្ជាប់រវាងអរិយធម៌ខាងកើត និងខាងលិច ធ្វើឱ្យវាក្លាយជាឃ្លាំងនៃចំណេះដឹង និងប្រពៃណីដ៏សម្បូរបែប។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់មានភូមិសាស្ត្រចម្រុះ រួមមានជួរភ្នំខ្ពស់ វាលខ្សាច់ និងតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ ដែលបានបង្កើតនូវជីវភាពរស់នៅផ្សេងៗគ្នា និងបានរួមចំណែកដល់ការបង្កើតទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីជាច្រើន។ ប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់មានភាពចម្រុះផ្នែកជនជាតិ ដែលម្នាក់ៗមានទំនៀមទម្លាប់រៀងៗខ្លួន ប៉ុន្តែភាសា Persian (Farsi) ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ ជាភាសាតភ្ជាប់វប្បធម៌។ យោងតាមការពិពណ៌នារបស់ Wikipedia ទីតាំងភូមិសាស្ត្ររបស់អ៊ីរ៉ង់បានធ្វើឱ្យវាក្លាយជាចំណុចប្រសព្វនៃផ្លូវពាណិជ្ជកម្មសំខាន់ៗ ដែលនាំមកនូវការផ្លាស់ប្តូរគំនិត និងវប្បធម៌ពីបូព៌ានិងបស្ចិម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីរ៉ង់មានឫសគល់តាំងពីរាប់ពាន់ឆ្នាំមុន ដោយមានអាណាចក្រធំៗដូចជា អាណាចក្រអាឆេមេនីដ (Achaemenid) អាណាចក្រប៉ាដធៀន (Parthian) និងអាណាចក្រសាសានីត (Sassanid) ដែលបានបន្សល់ទុកនូវសមិទ្ធិផលវប្បធម៌ជាច្រើន។ ទីក្រុង Persepolis ដូចដែលបង្ហាញក្នុងរូបភាព គឺជាកេរ្តិ៍ដំណែលពីសម័យអាឆេមេនីដ ដែលបង្ហាញពីស្នាដៃសិល្បៈឆ្លាក់ថ្មដ៏ល្អិតល្អន់។ ក្រោយការមកដល់នៃសាសនាអ៊ីស្លាម វប្បធម៌អ៊ីរ៉ង់បានបន្តអភិវឌ្ឍ ហើយក្នុងកំឡុងយុគមាសនៃអ៊ីស្លាម អ្នកប្រាជ្ញអ៊ីរ៉ង់បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រ គណិតវិទ្យា តារាសាស្ត្រ និងទស្សនវិជ្ជា។ ស្នាដៃកំណាព្យរបស់ Ferdowsi (Shahnameh) និង Hafez ត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាសម្បត្តិវប្បធម៌ដ៏មានតម្លៃសម្រាប់ប្រជាជាតិនេះ និងពិភពលោក ដូចដែលឃើញតាមរយៈផ្នូរដ៏ល្បីរបស់ពួកគេ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចរបស់អ៊ីរ៉ង់មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយវប្បធម៌របស់ខ្លួន។ ឧស្សាហកម្មបុរាណដូចជាការត្បាញកំរាល (Persian rug) មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញទូទាំងសកលលោក ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកជាសិល្បៈតែម្តង។ ការផលិតសិប្បកម្មបែបបុរាណដូចជាគ្រឿងស្មូន ការឆ្លាក់ចម្លាក់ និងការធ្វើគ្រឿងអលង្ការ ក៏ជាផ្នែកមួយនៃសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ផងដែរ។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ កំណាព្យ តន្ត្រី និងរបាំបុរាណរបស់អ៊ីរ៉ង់មានប្រពៃណីយូរអង្វែង។ កំណាព្យរបស់ Rumi, Hafez និង Khayyam ត្រូវបានគេបកប្រែជាច្រើនភាសា និងបន្តមានឥទ្ធិពលដល់អក្សរសិល្ប៍ពិភពលោក។ ស្ថាបត្យកម្មអ៊ីរ៉ង់ដែលល្បីដោយសារការប្រើប្រាស់ក្បឿងពណ៌ខៀវ និងសួនច្បារបែប Persian (Persian gardens) ក៏ជាស្នាដៃដ៏ទាក់ទាញ និងបង្ហាញពីគំនិតច្នៃប្រឌិតរបស់អ្នកមុនៗ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ វប្បធម៌អ៊ីរ៉ង់នៅតែបន្តមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងតំបន់ និងនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។ ពិធីបុណ្យ Nowruz (ឆ្នាំថ្មី Persian) ត្រូវបានប្រារព្ធដោយប្រជាជនរាប់លាននាក់នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន ហើយត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាបុណ្យប្រពៃណីសំខាន់មួយរបស់ពិភពលោក។ លើសពីនេះ វិស័យភាពយន្តអ៊ីរ៉ង់បានទទួលការកោតសរសើរទូទាំងពិភពលោក ដោយមានអ្នកផលិតភាពយន្ត Asghar Farhadi ដែលWikipedia បានកត់សម្គាល់ថា ជាអ្នកឈ្នះពានរង្វាន់ Oscar ចំនួនពីរលើក។ សិល្បៈ តន្ត្រី និងម្ហូបអាហារអ៊ីរ៉ង់ក៏កំពុងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ពីសាធារណៈជនទូទាំងពិភពលោកកាន់តែខ្លាំងឡើង។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីវប្បធម៌អ៊ីរ៉ង់អាចជាការបើកទ្វារទៅកាន់ពិភពប្រវត្តិសាស្ត្រ និងសិល្បៈដ៏សម្បូរបែប ហើយក៏ជាការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងជាមួយអរិយធម៌ដែលមានឥទ្ធិពលដល់តំបន់អាស៊ីផងដែរ។