ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាម Wikipedia កងជីវពលឯកជននៅអ៊ីរ៉ាក់គឺជាក្រុមប្រដាប់អាវុធដែលប្រយុទ្ធក្នុងនាមឬជាផ្នែកនៃរដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ាក់។ កងទ័ពមហាឌី (Mahdi Army) និងអង្គការបាដឺរ (Badr Organization) គឺជាក្រុមធំជាងគេពីរ។ ក្រុមទាំងនេះជាច្រើនបានកកើតឡើងមុនការដួលរលំរបស់សាដាម ហ៊ូសេន ប៉ុន្តែក្រុមមួយចំនួនបានបង្កើតឡើងក្រោយមក ដូចជាសេវាការពារស្ថាប័ន (Facilities Protection Service) ជាដើម។ ការលុកលុយអ៊ីរ៉ាក់ក្នុងឆ្នាំ២០០៣ ដោយកងកម្លាំងដឹកនាំដោយសហរដ្ឋអាមេរិក បានធ្វើឲ្យរបៀបរៀបរយផ្ទៃក្នុងដួលរលំ ហើយនាំទៅដល់ការបង្កើតកងជីវពលដែលគាំទ្រអ៊ីរ៉ង់ជាច្រើន។ កងជីវពលទាំងនេះមានទំនាក់ទំនងជាមួយកងកម្លាំងគូដស៍ (Quds Force) នៃកងឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ង់ (IRGC) ដោយមានគោលដៅរុញកងកម្លាំងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងសម្ព័ន្ធមិត្តចេញពីអ៊ីរ៉ាក់ ព្រមទាំងបង្កើតឥទ្ធិពលអ៊ីរ៉ង់នៅក្នុងប្រទេសនេះ។ ក្នុងចំណោមកងជីវពលដែលលេចធ្លោរួមមាន អាសាអ៊ីប អាល់ហាក់ (Asa'ib Ahl al-Haq) កាតាអ៊ីប ហេសបូឡា (Kata'ib Hezbollah) និងហារ៉ាកាត អាល់នូចាបា (Harakat al-Nujaba) ជាដើម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

អ៊ីរ៉ាក់ជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងអ៊ីរ៉ង់ តួកគី ស៊ីរី ហ្សកដានី អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងគុយវ៉ែត។ ប្រទេសនេះមានប្រជាជនប្រមាណ ៤០ លាននាក់ (តាមការប៉ាន់ស្មានក្នុងឆ្នាំ២០២៣) ដោយភាគច្រើនជាជនជាតិអារ៉ាប់និកាយស៊ីអ៊ីត រួមជាមួយជនជាតិអារ៉ាប់និកាយស៊ុននី និងជនជាតិឃឺដជាជនជាតិភាគតិចសំខាន់។ រដ្ឋធានីគឺបាកដាដ។ សមាសភាពប្រជាជនភាគច្រើនជាស៊ីអ៊ីតនេះ រួមជាមួយភាពជិតស្និទ្ធផ្នែកសាសនានិងវប្បធម៌ជាមួយអ៊ីរ៉ង់ បានបង្កើតបរិបទអំណោយផលដល់ការបង្កើតនិងការទ្រទ្រង់កងជីវពលដែលគាំទ្រអ៊ីរ៉ង់។ ក្រុមជីវពលទាំងនេះតែងតែទាញយកការគាំទ្រពីសហគមន៍មូលដ្ឋានតាមរយៈបណ្ដាញសាសនា និងការសន្យាផ្តល់សន្តិសុខ និងសេវាសង្គម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

មុនការលុកលុយអ៊ីរ៉ាក់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ២០០៣ ក្រុមប្រដាប់អាវុធប្រឆាំងរបបសាដាម ហ៊ូសេន មួយចំនួនបានកកើតឡើងនៅក្រៅប្រទេស។ គួរកត់សម្គាល់ថា អង្គការបាដឺរ ដែលជាសាខាប្រដាប់អាវុធរបស់ក្រុមប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់បដិវត្តន៍អ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ាក់ (SCIRI) ត្រូវបានបង្កើតនៅអ៊ីរ៉ង់ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមរវាងអ៊ីរ៉ាក់និងអ៊ីរ៉ង់នាទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ហើយទទួលការគាំទ្រដោយផ្ទាល់ពីរដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់។ បន្ទាប់ពីរបបសាដាមដួលរលំ សន្តិសុខក្នុងប្រទេសបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ហើយកងទ័ពមហាឌី ដែលដឹកនាំដោយបព្វជិតស៊ីអ៊ីតវ័យក្មេង លោកមូកតាដា អាល់ សាឌឺរ បានកកើតឡើងនិងរីកធំធាត់យ៉ាងឆាប់រហ័ស។ កងទ័ពនេះបានចូលរួមក្នុងការបះបោរប្រឆាំងកងកម្លាំងបរទេស ជាពិសេសនៅតំបន់ស៊ីអ៊ីតភាគខាងត្បូងនិងក្នុងក្រុងបាកដាដ។

យោងតាម Wikipedia ការលុកលុយខាងលើបានបំផ្លាញសណ្ដាប់ធ្នាប់ផ្ទៃក្នុង ហើយបណ្ដាលឱ្យមានការបង្កើតកងជីវពលគាំទ្រអ៊ីរ៉ង់ជាច្រើន ដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយកងកម្លាំងគូដស៍នៃ IRGC ។ គោលដៅរបស់ពួកគេគឺបណ្ដេញកងកម្លាំងបរទេសចេញ និងពង្រឹងឥទ្ធិពលអ៊ីរ៉ង់នៅអ៊ីរ៉ាក់។ ក្រុមអាសាអ៊ីប អាល់ហាក់ ដែលបំបែកចេញពីកងទ័ពមហាឌីក្រោយឆ្នាំ២០០៤ គឺជាឧទាហរណ៍ដ៏សំខាន់ ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយអ៊ីរ៉ង់។ កាតាអ៊ីប ហេសបូឡា និងហារ៉ាកាត អាល់នូចាបា ក៏ជាក្រុមគាំទ្រអ៊ីរ៉ង់ដ៏លេចធ្លោ ហើយបានចូលរួមក្នុងការវាយប្រហារជាច្រើនលើកងកម្លាំងអាមេរិកនិងសម្ព័ន្ធមិត្ត។ ទន្ទឹមនឹងនេះ សេវាការពារស្ថាប័ន (Facilities Protection Service) ត្រូវបានបង្កើតដោយរដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ាក់ក្រោយការលុកលុយ ដើម្បីការពារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗ ប៉ុន្តែក៏មានការព្រួយបារម្ភថាក្រុមនេះធ្វើសកម្មភាពហួសពីអាណត្តិរបស់ខ្លួន។

នៅឆ្នាំ២០១៤ ការរីករាលដាលយ៉ាងលឿននៃក្រុមរដ្ឋអ៊ីស្លាម (ISIS) បានបង្កឱ្យមានការចល័តធំមួយ។ បព្វជិតស៊ីអ៊ីតកំពូលលោក អាលី អាល់ ស៊ីស្ថានី បានចេញហ្វាតវ៉ាអំពាវនាវឲ្យប្រជាជនកាន់អាវុធប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងពួកជីហាត។ លទ្ធផលគឺការបង្កើតកងកម្លាំងប្រមូលផ្តុំប្រជាប្រិយ (PMF) ដែលជាឆ័ត្រក្រោមរដ្ឋាភិបាល ដោយបញ្ចូលក្រុមជីវពលឯកជនភាគច្រើនឲ្យក្លាយជាផ្នែកនៃកម្លាំងសន្តិសុខផ្លូវការ។ ប៉ុន្តែទោះជាមានស្ថានភាពផ្លូវការក៏ដោយ ក្រុមជាច្រើននៅតែរក្សាទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ជាមួយអ៊ីរ៉ង់ និងបន្តប្រតិបត្តិការដោយឯករាជ្យ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

កងជីវពលទាំងនេះមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើទិដ្ឋភាពសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌នៅអ៊ីរ៉ាក់។ ពួកគេទទួលបានមូលនិធិសន្ធឹកសន្ធាប់ពីអ៊ីរ៉ង់ ហើយមានការចូលរួមក្នុងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចក្រៅផ្លូវការ ដូចជាការរត់ពន្ធប្រេង និងការគ្រប់គ្រងច្រកចូលព្រំដែនមួយចំនួន។ ខាងវប្បធម៌ ក្រុមទាំងនេះបានប្រើប្រាស់អត្តសញ្ញាណសាសនាស៊ីអ៊ីតដើម្បីចល័តការគាំទ្រនិងបង្កើតបណ្ដាញសង្គមដ៏រឹងមាំ ដែលជារឿយៗប្រកួតប្រជែងឬលើសពីឥទ្ធិពលរបស់រដ្ឋនៅកម្រិតមូលដ្ឋាន។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ដោយសារកង្វះទិន្នន័យផ្លូវការ ការវាយតម្លៃលម្អិតអំពីវិសាលភាពសេដ្ឋកិច្ចពិតប្រាកដរបស់ក្រុមទាំងនេះនៅមានកម្រិត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងបរិបទសព្វថ្ងៃ កងជីវពលគាំទ្រអ៊ីរ៉ង់បានដើរតួនាទីកណ្តាលនៅក្នុងភាពតានតឹងភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៅមជ្ឈិមបូព៌ា។ ពួកគេបានបាញ់គ្រាប់មីស៊ីលនិងរ៉ុក្កែតជាប្រចាំលើមូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ និងស៊ីរី ដែលជំរុញឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកធ្វើការឆ្លើយតបដោយការវាយប្រហារតាមអាកាសជាញឹកញាប់។ ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់មួយគឺការសម្លាប់លោកឧត្ដមសេនីយ៍ត្រី កាស៊ីម សូឡីម៉ានី មេបញ្ជាការកងកម្លាំងគូដស៍ និងលោកអាប៊ូ មហាឌី អាល់ មូហានឌីស មេដឹកនាំក្រុមកាតាអ៊ីប ហេសបូឡា នៅខែមករា ឆ្នាំ២០២០ ដោយប្រតិបត្តិការមីស៊ីលអាមេរិក។ ហេតុការណ៍នេះបានបង្កើនភាពតានតឹងយ៉ាងខ្លាំង និងនាំឱ្យសភាអ៊ីរ៉ាក់បោះឆ្នោតជំរុញឱ្យកងកម្លាំងបរទេសចាកចេញ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse កត្តាទាំងនេះមានសារៈសំខាន់ពីព្រោះវាជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់តម្លៃប្រេងនៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិ និងស្ថិរភាពតំបន់ ដែលអាចរំខានដល់សង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ពិភពលោក និងប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាដោយប្រយោល។ លើសពីនេះ តួនាទីរបស់កងជីវពលទាំងនេះនៅក្នុងនយោបាយផ្ទៃក្នុងអ៊ីរ៉ាក់ និងភាពស្មុគស្មាញនៃទំនាក់ទំនងរបស់ពួកគេជាមួយរដ្ឋអ៊ីរ៉ង់ គឺជាមេរៀនដ៏សំខាន់ស្តីពីសន្តិសុខតំបន់ និងការប្រកួតប្រជែងអំណាចនាសម័យកាលថ្មី។ ការតាមដានការវិវត្តនៃកងជីវពលទាំងនេះនឹងបន្តជាការចាំបាច់សម្រាប់ការយល់ដឹងអំពីនិន្នាការសកល។