រដ្ឋឥស្លាមអ៊ីរ៉ាក់ និងស៊ីរី (ISIS)

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា រដ្ឋឥស្លាម (Islamic State) ឬដែលគេស្គាល់ទូទៅថា រដ្ឋឥស្លាមអ៊ីរ៉ាក់ និងស៊ីរី (ISIS) គឺជាអង្គការយោធាជីហាតសាឡាហ្វីឆ្លងដែន និងជារដ្ឋពាក់កណ្ដាលមិនទទួលស្គាល់ដោយសហគមន៍អន្តរជាតិ។ ក្រុមនេះបានកាន់កាប់ទឹកដីយ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់នៅអ៊ីរ៉ាក់ និងស៊ីរី ដោយចាប់ផ្ដើមពីឆ្នាំ២០១៣ ហើយបានប្រកាសខ្លួនឯងជា "កាលីហ្វាត" ពិភពលោកនៅឆ្នាំ២០១៤ ដោយអះអាងថាមានសិទ្ធិអំណាចសាសនា និងនយោបាយលើប្រជាជនមូស្លីមទាំងអស់។ ការអះអាងនេះត្រូវបានច្រានចោលដោយភាគច្រើននៃពិភពមូស្លីម និងរដ្ឋាភិបាលនានា។

ក្រុមនេះត្រូវបានកំណត់ថាជាក្រុមភេរវកម្មដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ និងដោយប្រទេសជាច្រើន រួមទាំងប្រទេសមូស្លីមផងដែរ។ ចន្លោះឆ្នាំ២០១៧ និងឆ្នាំ២០១៩ ក្រុមនេះបានបាត់បង់ទឹកដីស្ទើរតែទាំងស្រុង ប៉ុន្តែនៅតែបន្តគំរាមកំហែងតាមរយៈបណ្ដាញឧទ្ទាម និងការវាយប្រហារភេរវកម្ម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

នៅចំណុចកំពូលរបស់ខ្លួន ISIS គ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំលាតសន្ធឹងពីភាគខាងជើងនិងខាងលិចអ៊ីរ៉ាក់ ដល់ភាគខាងកើតស៊ីរី រួមមានទីក្រុងមូស៊ុល និងរ៉ាក្កា។ ឯកសារវិគីភីឌាបង្ហាញថា រ៉ាក្កាត្រូវបានចាត់ទុកជារដ្ឋធានីនៃកាលីហ្វាត ហើយបានរងការបំផ្លាញយ៉ាងដំណំនៅក្នុងសមរភូមិរំដោះខែមិថុនាដល់ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៧។ ប្រជាជនរាប់លាននាក់ត្រូវបានបង្ខំឲ្យរស់នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងដ៏តឹងរឹងរបស់ក្រុមនេះ។

ថ្នាក់ដឹកនាំកំពូលគឺលោក អាប៊ូ បាករ អាល់បាកដាឌី ដែលបានប្រកាសខ្លួនជា “កាលីហ្វ”។ ក្រុមនេះបានទាក់ទាញអ្នកប្រយុទ្ធបរទេសពីប្រទេសជាច្រើន ដោយបង្កើតបានជាកម្លាំងចម្រុះជាតិសាសន៍ ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្រួបបង្រួមដោយមនោគមវិជ្ជាជ្រុលនិយម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា ឫសគល់របស់ ISIS ចាប់ផ្ដើមពីក្រុមអាល់កៃដានៅអ៊ីរ៉ាក់ (AQI) បន្ទាប់ពីការលុកលុយអ៊ីរ៉ាក់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ២០០៣។ ក្រោយមកក្រុមនេះបានប្ដូរឈ្មោះទៅជារដ្ឋឥស្លាមអ៊ីរ៉ាក់ (ISI) ក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ហើយបានធ្វើការវាយប្រហារលើវិហារអាល់អាស្ការី ដែលជាទីសក្ការៈធំរបស់និកាយស៊ីអ៊ីត ដែលបានពង្រីកអំពើហិង្សារវាងនិកាយ។

ក្រោយការដកខ្លួនរបស់កងទ័ពអាមេរិកនៅឆ្នាំ២០១១ ក្រុមនេះបានស្ដារកម្លាំងឡើងវិញ និងពង្រីកខ្លួនចូលក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរីនៅឆ្នាំ២០១៣។ ឈ្មោះថ្មី “រដ្ឋឥស្លាមអ៊ីរ៉ាក់ និងស៊ីរី” បានលេចឡើង។ ចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់គឺការដណ្ដើមបានទីក្រុងមូស៊ុលក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៤ ហើយក្នុងថ្ងៃទី ២៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៤ ការប្រកាសបង្កើតកាលីហ្វាតទូទាំងពិភពលោកក៏ត្រូវបានធ្វើឡើង។

ប្រតិកម្មពីសហគមន៍អន្តរជាតិបានកើតឡើងភ្លាមៗ។ រូបភាពពីវិគីភីឌាបង្ហាញថា ការវាយប្រហារតាមអាកាសរបស់ក្រុមចម្រុះអន្តរជាតិបានចាប់ផ្ដើមត្រឹមថ្ងៃទី ២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៤។ កម្លាំងរុស្ស៊ីក៏ចូលរួមគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលស៊ីរី ហើយយន្តហោះ Su-34 របស់រុស្ស៊ីត្រូវបានដាក់ពង្រាយនៅឡាតាកា។ ជាលទ្ធផល ចន្លោះឆ្នាំ២០១៥-២០១៩ ទឹកដីរបស់ ISIS ត្រូវបានរុញច្រានបន្តិចម្ដងៗ។ ទីក្រុងមូស៊ុលត្រូវបានរំដោះ រ៉ាក្កាត្រូវបានកាន់កាប់វិញ ហើយបន្ទាយចុងក្រោយនៅស៊ីរីក៏ដួលរលំក្នុងឆ្នាំ២០១៩។ លោកអាល់បាកដាឌីបានស្លាប់ក្នុងប្រតិបត្តិការយោធាអាមេរិកនៅខែតុលា ឆ្នាំដដែល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីជាបាត់បង់ទឹកដីជាក់ស្ដែងក្ដី ក៏ ISIS នៅតែជាការគំរាមកំហែងសកល។ រូបថតពីបណ្ណាល័យវិគីភីឌាបង្ហាញពីប្រតិកម្មជាសាកលចំពោះការវាយប្រហារដ៏ធំៗរបស់ក្រុមនេះ ដូចជានៅទីក្រុងប៉ារីសក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៥ និងនៅអង់ការ៉ាក្នុងឆ្នាំដដែល។ ក្រុមនេះក៏មានវត្តមាននៅក្នុងប្រទេសលីប៊ីនៅដើមឆ្នាំ២០១៦ ដូចដែលបានបង្ហាញក្នុងផែនទីសង្គ្រាមស៊ីវិលលីប៊ី។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ការព្រមានពីឥទ្ធិពលរបស់ក្រុមនេះត្រូវបានគេមើលឃើញតាមរយៈការឡោមព័ទ្ធទីក្រុងម៉ារ៉ាវីនៅហ្វីលីពីនដោយក្រុមសម្ព័ន្ធមេត្រី ISIS ក្នុងឆ្នាំ២០១៧។ ការឃោសនាតាមអនឡាញនិងការរ៉ាឌីកាល់នីយកម្មដោយគំនិតជ្រុលនិយមនៅតែជាហានិភ័យដែលតម្រូវឲ្យមានការប្រុងប្រយ័ត្នជាប្រចាំ និងការសហការអន្តរជាតិ។