សាសនាឥស្លាម

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សាសនាឥស្លាម (Islam) គឺជាសាសនាឯកទេវនិយមមួយដែលមានមូលដ្ឋានលើគម្ពីរកូរ៉ាន និងការបង្រៀនរបស់ព្យាការីមហាម៉ាត់ (Muhammad)។ អ្នកកាន់សាសនានេះត្រូវបានហៅថាមូស្លីម (Muslims) ហើយត្រូវបានប៉ាន់ស្មានថាមានចំនួនប្រមាណ ២ ពាន់លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក ដែលធ្វើឲ្យឥស្លាមក្លាយជាសាសនាធំទីពីរបន្ទាប់ពីគ្រិស្តសាសនា។ សាសនាឥស្លាមមានជំនឿស្នូលលើការគោរពបូជាព្រះអល់ឡោះតែមួយ (Tawhid) លើម៉ាឡាអ៊ីកាត់ (angels) គម្ពីរបរិសុទ្ធ ព្យាការីទាំងឡាយ ថ្ងៃជំនុំជម្រះ និងកម្មផល។ គោលការណ៍ប្រតិបត្តិសំខាន់ៗរបស់មូស្លីមត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយសសរស្តម្ភទាំងប្រាំ (Five Pillars) រួមមាន ការប្រកាសជំនឿ (Shahada) ការបន់ស្រន់ (Salah) ការបរិច្ចាគជាកាតព្វកិច្ច (Zakat) ការតមអាហារក្នុងខែរ៉ាម៉ាដាន (Sawm) និងការធ្វើធម្មយាត្រាទៅកាន់ទីក្រុងម៉ិកកា (Hajj) សម្រាប់អ្នកមានសមត្ថភាព។ តាមវិគីភីឌា គម្ពីរកូរ៉ានជាវិវរណៈដែលបានប្រទានមកព្យាការីមហាម៉ាត់តាមរយៈម៉ាឡាអ៊ីកាត់ហ្គាព្រីយែល ហើយបម្រើជាក្បួនច្បាប់ និងការណែនាំខាងសីលធម៌សម្រាប់មូស្លីម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា អ្នកកាន់សាសនាឥស្លាមមានវត្តមាននៅទូទាំងពិភពលោក ដោយប្រមូលផ្ដុំច្រើនជាងគេនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា អាហ្វ្រិកខាងជើង និងផ្នែកធំៗនៃទ្វីបអាស៊ី។ ប្រទេសដែលមានប្រជាជនមូស្លីមច្រើនជាងគេរួមមាន ឥណ្ឌូនេស៊ី ប៉ាគីស្ថាន ឥណ្ឌា និងបង់ក្លាដែស។ ភាសាអារ៉ាប់ត្រូវបានចាត់ទុកជាភាសាពិសិដ្ឋផ្នែកសាសនា ប៉ុន្តែមូស្លីមនិយាយភាសាចម្រុះជាច្រើន ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពចម្រុះវប្បធម៌ក្នុងសហគមន៍ឥស្លាម។ នៅប្រទេសកម្ពុជា សហគមន៍ឥស្លាមមានវត្តមានជាប្រវត្តិសាស្ត្រតាមរយៈក្រុមជនជាតិចាម ដែលបានកាន់សាសនាឥស្លាមតាំងពីសម័យក្រោយអង្គរ ហើយត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការថាជាសហគមន៍មួយដែលមានសិទ្ធិសេរីភាពខាងសាសនា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សាសនាឥស្លាមចាប់ផ្ដើមនៅដើមសតវត្សទី ៧ ក្នុងទីក្រុងម៉ិកកា ក្នុងតំបន់ហេចាស (Hejaz) នៃឧបទ្វីបអារ៉ាប់។ ព្យាការីមហាម៉ាត់ ដែលកើតប្រមាណឆ្នាំ ៥៧០ នៃគ្រិស្តសករាជ បានទទួលវិវរណៈដំបូងនៅរូងភ្នំហ៊ីរ៉ា (Hira) ក្បែរម៉ិកកា ក្នុងឆ្នាំ ៦១០។ លោកបានផ្សព្វផ្សាយសារអំពីឯកទេវនិយម តែត្រូវបានអ្នកគ្រប់គ្រងម៉ិកកាប្រឆាំង ដែលនាំឲ្យលោក និងអ្នកកាន់តាមភៀសខ្លួនទៅកាន់ក្រុងមេឌីណា ក្នុងឆ្នាំ ៦២២ ដែលក្រោយមកចាត់ទុកជាឆ្នាំដើមនៃប្រតិទិនឥស្លាម (ហ៊ីចរ៉ា/Hijrah)។ មហាម៉ាត់បានបង្រួបបង្រួមកុលសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់ឲ្យកាន់សាសនាថ្មី ហើយក្រោយការទទួលមរណភាពរបស់លោកនៅឆ្នាំ ៦៣២ ការដឹកនាំសហគមន៍បានបន្តដោយកាលីប (Caliphs) ទាំងបួនរូបក្នុងរាជាណាចក្ររ៉ាស៊ីឌុន (Rashidun) ដែលបានពង្រីកឥទ្ធិពលឥស្លាមយ៉ាងឆាប់រហ័ស ទៅកាន់តំបន់ពែរ្ស ស៊ីរី និងអេហ្ស៊ីប។

ការបែកបាក់ផ្នែកនយោបាយដ៏ធំមួយបានកើតឡើងក្រោយការស្លាប់របស់កាលីបទី៣ ដែលនាំឲ្យមានការបំបែកជាពីរក្រុមធំគឺ ស៊ុននី (Sunni) និងស៊ីអ៊ីត (Shia) ដែលផ្ដោតលើសំណួរនៃការស្នងតំណែងដឹកនាំ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ចក្រភពឥស្លាមបានរីកចម្រើនបន្តតាមរយៈរាជវង្សអ៊ូម៉ាយ៉ាដ (Umayyad) អាបបាស៊ីដ (Abbasid) និងក្រោយមកអូតូម៉ង់ (Ottoman) ដែលជាចក្រភពមូស្លីមចុងក្រោយបានដួលរលំក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១។ ក្នុងសម័យអាបបាស៊ីដ ពិសេសនៅបាកដាដ ពិភពឥស្លាមបានឈានចូលយុគមាស (Islamic Golden Age) ដែលមានការរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ ទស្សនវិជ្ជា និងសិល្បៈ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាកត់សម្គាល់ថាសាសនាឥស្លាមមិនត្រឹមតែជាជំនឿសាសនាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងរួមបញ្ចូលប្រព័ន្ធណែនាំសម្រាប់ជីវិតសង្គម សេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយផងដែរ។ ក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ហិរញ្ញវត្ថុឥស្លាមហាមឃាត់ការយកការប្រាក់ (riba) និងលើកទឹកចិត្តឲ្យមានការបែងចែកហានិភ័យ និងការវិនិយោគប្រកបដោយក្រមសីលធម៌។ ការបរិច្ចាគហ្សាកាត់ (zakat) ដែលជាសសរស្តម្ភមួយនៃឥស្លាម គឺជាកាតព្វកិច្ចផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់ជនមូស្លីមដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិដល់កម្រិតកំណត់ ដើម្បីជួយអ្នកក្រីក្រ និងសហគមន៍។

ខាងវប្បធម៌ ឥស្លាមបានបន្សល់ទុកនូវកេរ្តិ៍ដំណែលដ៏សម្បូរបែប។ ស្ថាបត្យកម្មវិហារអ៊ីស្លាម (mosques) ដែលមានរូបរាងខុសៗគ្នាតាមតំបន់ ពីវិហារធ្វើអំពីឥដ្ឋ ដូចជាវិហារធំនៅជេនេ (Djenné) ក្នុងប្រទេសម៉ាលី រហូតដល់វិហារប្រណីតៗនៅអ៊ីស្តង់ប៊ុល ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ជាស្នាដៃសិល្បៈ។ ការហាមឃាត់ការគូររូបបរិសុទ្ធនៅក្នុងបរិបទសាសនាបានជំរុញឲ្យមានការរីកចម្រើននៃសិល្បៈអក្សរផ្ចង់ (calligraphy) លម្អផ្កាភ្ញី (arabesque) និងគំនូសធរណីមាត្រដ៏ស្មុគស្មាញ។ អក្សរសាស្ត្រឥស្លាមក៏រួមបញ្ចូលកំណាព្យស៊ូហ្វី (Sufi poetry) របស់កវីដូចជា រ៉ូមី (Rumi) និងហាហ្វេហ្ស (Hafez) និងការសិក្សាបែបវិទ្យាសាស្ត្រដែលបានផ្ទេរចំណេះដឹងពីបុរាណកាលទៅអឺរ៉ុប។ ពិធីបុណ្យសំខាន់ៗដូចជាខែរ៉ាម៉ាដាន និងថ្ងៃបុណ្យអ៊ីដ (Eid al-Fitr, Eid al-Adha) គឺជាពេលដែលគ្រួសារមូស្លីមជួបជុំ តមអាហារ ឬធ្វើពិធីបុណ្យ និងបង្ហាញសាមគ្គីភាពសហគមន៍។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ សាសនាឥស្លាមដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងនយោបាយពិភពលោក និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ។ បណ្ដាប្រទេសដែលមានប្រជាជនមូស្លីមភាគច្រើនជាសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម (OIC) ហើយតែងមានកិច្ចប្រជុំកំពូលដើម្បីពិភាក្សាបញ្ហារួមដូចជាបញ្ហាប៉ាឡេស្ទីន និងសាមគ្គីភាពសេដ្ឋកិច្ច។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ការកើនឡើងនៃក្រុមជ្រុលនិយមដែលប្រើឈ្មោះឥស្លាម ដូចជាក្រុម ISIS បានបង្កើតបញ្ហាសន្តិសុខ និងភាពតានតឹងសង្គមនៅក្នុងតំបន់ជាច្រើន ដែលត្រូវបានរិះគន់ដោយអ្នកដឹកនាំមូស្លីមភាគច្រើនថាមិនតំណាងឲ្យតម្លៃពិតនៃសាសនាឡើយ។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា សហគមន៍ឥស្លាមបានរួមរស់ដោយសន្តិភាពជាមួយសង្គមព្រះពុទ្ធសាសនាភាគច្រើនអស់ជាច្រើនសតវត្ស។ តាមរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា សេរីភាពខាងសាសនាត្រូវបានគោរព ហើយទីកន្លែងសាសនាឥស្លាមដូចជាវិហារអ៊ីស្លាមត្រូវបានសាងសង់និងថែរក្សា។ ក្នុងបរិបទទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ កម្ពុជាក៏បានពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចជាមួយបណ្ដាប្រទេសឥស្លាម រួមទាំងការទាក់ទាញទេសចរណ៍ហាឡាល (Halal Tourism) និងការបណ្ដុះបណ្ដាលហិរញ្ញវត្ថុឥស្លាម។