ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ក្រុមរដ្ឋអ៊ីស្លាម (Islamic State ឬ ISIS) គឺជាអង្គការជីហាឌីសាឡាហ្វីបែបសកល ដែលមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជារដ្ឋពីសហគមន៍អន្តរជាតិឡើយ។ ក្រុមនេះត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរដោយឈ្មោះ ISIL និង Daesh។ ចាប់ពីឆ្នាំ២០១៣ ដល់ឆ្នាំ២០១៦ ក្រុមនេះបានកាន់កាប់ទឹកដីយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ និងស៊ីរី ប៉ុន្តែបានបាត់បង់ទឹកដីភាគច្រើនរវាងឆ្នាំ២០១៧ និង២០១៩។ នៅឆ្នាំ២០១៤ ក្រុមនេះបានប្រកាសខ្លួនឯងថាជាកាលីផាតពិភពលោក ហើយអះអាងសិទ្ធិអំណាចខាងសាសនានិងនយោបាយលើប្រជាជនមូស្លីមទាំងអស់ ដែលការអះអាងនេះមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយមូស្លីមភាគច្រើនឡើយ។ អង្គការសហប្រជាជាតិ និងប្រទេសជាច្រើនរួមទាំងប្រទេសមូស្លីម បានចាត់ទុកក្រុមនេះជាអង្គការភេរវកម្ម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

នៅចំណុចកំពូលរបស់ខ្លួន ក្រុមរដ្ឋអ៊ីស្លាមបានគ្រប់គ្រងតំបន់ធំៗនៅភាគខាងជើងនិងខាងកើតនៃប្រទេសស៊ីរី និងភាគខាងជើងនិងខាងលិចនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់។ តាមវិគីភីឌា ទីក្រុងរ៉ាកាក្នុងប្រទេសស៊ីរីត្រូវបានប្រើប្រាស់ជារដ្ឋធានី រីឯទីក្រុងមូស៊ុលក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់គឺជាទីក្រុងធំបំផុតដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន។ ក្រៅពីនេះ ក្រុមនេះមានវត្តមាននិងសាខានៅក្នុងប្រទេសលីប៊ី ឧបទ្វីបស៊ីណៃ អាហ្វហ្គានីស្ថាន និងអនុតំបន់សាហារ៉ាអាហ្វ្រិក។ ប្រជាជនរាប់លាននាក់បានស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុម ISIS ក្នុងអំឡុងពេលនោះ ដោយត្រូវរស់នៅក្រោមច្បាប់សាសនាដ៏តឹងរ៉ឹង និងមានការរឹតត្បិតសិទ្ធិមនុស្សជាមូលដ្ឋានយ៉ាងច្រើន។ ជនជាតិភាគតិចដូចជាយ៉ាហ្ស៊ីឌី និងគ្រិស្តបរិស័ទ បានទទួលរងការបៀតបៀននិងអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ឫសគល់របស់ក្រុមរដ្ឋអ៊ីស្លាមបានចាប់ផ្តើមពីក្រុម Al-Qaeda in Iraq (AQI) ដែលដឹកនាំដោយអាប៊ូមូសាប់អាល់ហ្សាកាវីនៅដើមទសវត្សឆ្នាំ២០០០។ នៅឆ្នាំ២០០៦ ក្រុមនេះបានសម្របខ្លួនជា រដ្ឋអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ាក់ (ISI) ហើយបានធ្វើសកម្មភាពបះបោរប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ាក់ និងកងកម្លាំងចម្រុះអន្តរជាតិ។ ការវាយប្រហារដ៏ធ្ងន់ធ្ងរមួយគឺនៅឆ្នាំ២០០៦ លើវិហារអាល់អាស្ការី ដែលបណ្តាលឱ្យមានភាពតានតឹងខាងនិកាយយ៉ាងខ្លាំង។

ការផ្ទុះសង្គ្រាមស៊ីវិលនៅស៊ីរីក្នុងឆ្នាំ២០១១ បានផ្តល់ឱកាសឱ្យក្រុម ISI ពង្រីកសកម្មភាព។ នៅឆ្នាំ២០១៣ ក្រុមនេះបានប្តូរឈ្មោះទៅជា រដ្ឋអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ាក់និងស៊ីរី (ISIS) ហើយនៅខែមិថុនាឆ្នាំ២០១៤ បានប្រកាសជាកាលីផាតក្រោមការដឹកនាំរបស់អាប៊ូបាករអាល់បាក់ដាឌី។ តាមវិគីភីឌា ក្រុមនេះបានប្រើយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សាហាវឃោរឃៅដូចជាការកាត់ក្បាល និងការជិះជាន់ជនជាតិភាគតិច ដើម្បីកាន់កាប់ទឹកដីយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

ក្រុមចម្រុះអន្តរជាតិដឹកនាំដោយសហរដ្ឋអាមេរិកបានបើកយុទ្ធនាការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅឆ្នាំ២០១៤ ហើយចាប់ពីឆ្នាំ២០១៥ ក្រុម ISIS ចាប់ផ្តើមបាត់បង់ទឹកដី។ ការវាយប្រហារលើទីក្រុងរ៉ាកា (២០១៧) និងទីក្រុងបាហ្គូស (២០១៩) បានបញ្ចប់ការគ្រប់គ្រងទឹកដីជាផ្លូវការ។ អាល់បាក់ដាឌីត្រូវបានសម្លាប់នៅឆ្នាំ២០១៩ ប៉ុន្តែក្រុមនេះនៅតែបន្តជាក្រុមបះបោរ និងមានសមត្ថភាពបង្កការវាយប្រហារតាមតំបន់ផ្សេងៗ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

គ្មានរូបភាពសមស្របក្នុងផ្នែកនេះទេ

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច តាមវិគីភីឌា ក្រុម IS ទទួលបានចំណូលពីការរត់ពន្ធប្រេង ការយកពន្ធជនក្នុងតំបន់ ការជួញដូរវត្ថុបុរាណ និងការជំរិតទារប្រាក់។ ក្រុមនេះថែមទាំងបានបោះពុម្ពរូបិយប័ណ្ណផ្ទាល់ខ្លួន និងមានរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលសម្រាប់គ្រប់គ្រងទឹកដី។

ចំពោះវប្បធម៌ ក្រុម ISIS បានដាក់ចេញគោលនយោបាយសាសនាដ៏តឹងរ៉ឹងបំផុត ដោយផ្អែកលើមនោគមន៍សាឡាហ្វីជីហាឌី។ ពួកគេបានបំផ្លាញបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ជាច្រើន រួមទាំងប្រាសាទនៅប៉ាល់ម៉ាយរ៉ា និងសារមន្ទីរមូស៊ុល។ ការស្លៀកពាក់ សកម្មភាពសង្គម និងការបញ្ចេញមតិត្រូវបានរឹតត្បិត ហើយទោសកាត់ដៃ ការគប់ថ្ម និងការប្រហារជីវិតជាសាធារណៈបានកើតឡើងជាញឹកញាប់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីជាបាត់បង់ទឹកដីធំៗក៏ដោយ ក្រុម ISIS នៅតែជាការគំរាមកំហែងសន្តិសុខសកលដ៏សំខាន់។ តាមវិគីភីឌា ក្រុមនេះបានបង្កការវាយប្រហារធំៗនៅលើឆាកអន្តរជាតិ ដូចជានៅទីក្រុងប៉ារីស (២០១៥) និងក្រុងប្រូចសែល (២០១៦) ដែលបណ្តាលឱ្យមានជនរងគ្រោះរាប់រយនាក់។ សាខារបស់ខ្លួននៅតែសកម្មក្នុងតំបន់អាហ្វ្រិក អាហ្វហ្គានីស្ថាន (IS-K) និងហ្វីលីពីន ដែលបង្កការព្រួយបារម្ភដល់សហគមន៍អន្តរជាតិ។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ បញ្ហានេះមានសារៈសំខាន់ ពីព្រោះការគំរាមកំហែងភេរវកម្មសកលអាចប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខនិងសេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់អាស៊ាន។ ប្រទេសកម្ពុជាបានចូលរួមជាមួយសហគមន៍អន្តរជាតិក្នុងការត្រួតពិនិត្យនិងទប់ស្កាត់ការផ្សព្វផ្សាយមនោគមន៍ជ្រុលនិយម ហើយកងកម្លាំងសន្តិសុខតាមដានចលនាណាដែលអាចពាក់ព័ន្ធនឹងក្រុមភេរវកម្ម ដើម្បីរក្សាសុខសន្តិភាពសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋ។