ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ភេរវកម្មឥស្លាម គឺជាទម្រង់នៃអំពើភេរវកម្មសាសនា ដែលធ្វើឡើងដោយក្រុមឥស្លាមនិយមជ្រុល និងពួកឥស្លាមជ្រុលនិយម។ គោលបំណងចម្បងគឺសម្រេចនូវគោលដៅនយោបាយ ឬសាសនាផ្សេងៗ ដូចជា ជីហាត ការបង្កើតកាលីហ្វាត និងការដាក់បង្ខំនូវច្បាប់សារីអា។ តាមការចុះផ្សាយរបស់ Wikipedia អំពើភេរវកម្មនេះត្រូវបានបង្កឡើងដោយក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធដែលប្រើប្រាស់មនោគមវិជ្ជាឥស្លាមដើម្បីបង្ហាញពីយុត្តិកម្មនៃអំពើហិង្សា។ វាស្ថិតក្នុងចំណោមទម្រង់ភេរវកម្មដែលមានការផ្សព្វផ្សាយខ្លាំងបំផុតចាប់តាំងពីចុងសតវត្សទី ២០ មក ហើយបានបង្កឱ្យមានជនរងគ្រោះរាប់សែននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក។

ក្រុមភេរវករឥស្លាមដែលល្បីជាងគេរួមមាន Al-Qaeda ដែលបង្កើតឡើងដោយលោក Osama bin Laden ក្រុមរដ្ឋអ៊ីស្លាម (ISIS) ក្រុម Boko Haram នៅនីហ្សេរីយ៉ា ក្រុម Al-Shabaab នៅសូម៉ាលី និងក្រុម Taliban នៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន (ដែលជួនកាលត្រូវបានចាត់ទុកជាអង្គការភេរវកម្ម)។ ក្រុមទាំងនេះបានធ្វើការវាយប្រហារធំៗដូចជា ការវាយប្រហារ ១១ កញ្ញា លើសហរដ្ឋអាមេរិក ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅកោះបាលី ការវាយប្រហាររថភ្លើងនៅម៉ាឌ្រីដ និងការវាយប្រហារជាស៊េរីនៅប៉ារីសក្នុងឆ្នាំ២០១៥។ ក្រៅពីក្រុមធំៗ មានកោសិកាឯករាជ្យនិងបុគ្គលដែលធ្វើសកម្មភាពតែឯក ដែលទទួលឥទ្ធិពលពីការឃោសនាតាមអនឡាញ បង្កើនការគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខសាធារណៈ។ ការវាយប្រហារទាំងនេះមានទម្រង់ផ្សេងៗគ្នា រួមមាន ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកអត្តឃាត ការបាញ់ប្រហារដោយអាវុធ ការប្រើប្រាស់យានយន្តជាអាវុធ និងការចាប់ចំណាប់ខ្មាំង ដោយភាគច្រើនតម្រង់ទៅលើជនស៊ីវិល។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ភូមិសាស្ត្រនៃភេរវកម្មឥស្លាមមានវិសាលភាពធំទូលាយ គ្របដណ្តប់តំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា អាហ្វ្រិកខាងជើង អាហ្វ្រិកសាហារ៉ា អាស៊ីខាងត្បូង និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ដើមកំណើតនៃក្រុមភាគច្រើនស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសដែលមានប្រជាជនមូស្លីមច្រើន ប៉ុន្តែប្រតិបត្តិការបានពង្រីកទៅដល់អឺរ៉ុប អាមេរិកខាងជើង និងអូស្ត្រាលី។ តំបន់ក្តៅគភ៌រួមមាន ឆ្នូតសាហេល (Boko Haram, Islamic State West Africa Province) ស្នែងអាហ្វ្រិក (Al-Shabaab) ម៉ាហ្គ្រេប (Al-Qaeda in the Islamic Maghreb) ឧបទ្វីបអារ៉ាប់ (Al-Qaeda in the Arabian Peninsula) និងតំបន់ស៊ីរី-អ៊ីរ៉ាក់ (ISIS)។ កត្តាដូចជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ភាពក្រីក្រ ការគាបសង្កត់នយោបាយ និងអស្ថិរភាពរដ្ឋាភិបាល បានរួមចំណែកបង្កើតបរិយាកាសអំណោយផលសម្រាប់ការរីកចម្រើននៃភេរវកម្ម។ នៅក្នុងប្រទេសទាំងនេះ ក្រុមភេរវករតែងតែគ្រប់គ្រងទឹកដីពណ៌ប្រផេះ ដែលគ្មានអំណាចរដ្ឋាភិបាល ហើយប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិដូចជាប្រេង និងរ៉ែ ដើម្បីផ្តល់ថវិកាដល់ប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួន។

បើនិយាយពីប្រជាជន សមាជិកក្រុមទាំងនេះមានច្រើនជាតិសាសន៍ និងមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋាន ប៉ុន្តែពួកគេរួបរួមគ្នាក្រោមមនោគមវិជ្ជាសាសនាជ្រុលនិយម។ ភាគច្រើនជាយុវជនដែលងាយទទួលឥទ្ធិពលពីការឃោសនាតាមអនឡាញ វីដេអូ និងសុន្ទរកថារបស់អ្នកដឹកនាំសាសនាជ្រុល។ អ្នកដែលគ្មានការងារធ្វើ មានអារម្មណ៍ថាត្រូវគេបំបិទសិទ្ធិ ឬខឹងសម្បារនឹងគោលនយោបាយបរទេសនៃប្រទេសមហាអំណាច ងាយនឹងត្រូវបានជ្រើសរើស។ តាមការប៉ាន់ប្រមាណ មានអ្នកប្រយុទ្ធបរទេសរាប់ម៉ឺននាក់បានធ្វើដំណើរទៅស៊ីរី និងអ៊ីរ៉ាក់ ដើម្បីចូលរួមជាមួយ ISIS ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៤ ដោយខ្លះមកពីអឺរ៉ុប និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ឫសគល់នៃភេរវកម្មឥស្លាមអាចតាមដានទៅដល់សតវត្សទី ២០ ដោយមានឥទ្ធិពលពីអ្នកគិតដូចជា Sayyid Qutb នៃចលនាភាតរភាពមូស្លីមនៅអេហ្ស៊ីប ដែលបានតស៊ូមតិអំពើហិង្សាដើម្បីបង្កើតរដ្ឋឥស្លាម។ បដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ១៩៧៩ ក៏បានជះឥទ្ធិពលដល់ក្រុមនិកាយស៊ុននីនិងស៊ីអ៊ីត ដោយបង្ហាញថាការផ្លាស់ប្តូររបបនយោបាយតាមរយៈបដិវត្តន៍សាសនាអាចធ្វើទៅបាន។ ប៉ុន្តែព្រឹត្តិការណ៍ដែលបានផ្លាស់ប្តូរទិសដៅភេរវកម្មឥស្លាមគឺសង្គ្រាមសូវៀត-អាហ្វហ្គានីស្ថាន (១៩៧៩-១៩៨៩)។ សង្គ្រាមនេះបានទាញយកអ្នកប្រយុទ្ធបរទេស (មូចាហ៊ីឌីន) ពីទូទាំងពិភពមូស្លីម ដែលបានទទួលការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិក អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងប៉ាគីស្ថាន។ ក្នុងចំណោមពួកគេមានលោក Osama bin Laden ដែលក្រោយមកបានបង្កើត Al-Qaeda នៅឆ្នាំ១៩៨៨។

Al-Qaeda បានពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនតាមរយៈការវាយប្រហារលើគោលដៅអាមេរិកនៅទូទាំងទ្វីបអាហ្វ្រិក និងមជ្ឈិមបូព៌ា ដូចជាការបំផ្ទុះស្ថានទូតអាមេរិកនៅកេនយ៉ា និងតង់ហ្សានី នៅឆ្នាំ១៩៩៨ និងការវាយប្រហារលើនាវា USS Cole នៅឆ្នាំ២០០០។ ចំណុចប្រសព្វដ៏ធំបំផុតគឺការវាយប្រហារ ១១ កញ្ញា ឆ្នាំ២០០១ ដែលបានសម្លាប់មនុស្សជិត ៣,០០០ នាក់ និងជំរុញឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកបើកសង្រ្គាមប្រឆាំងភេរវកម្មនៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន និងអ៊ីរ៉ាក់។ ការឈ្លានពានអ៊ីរ៉ាក់នៅឆ្នាំ២០០៣ និងការរំលាយរដ្ឋាភិបាលសាដាម ហ៊ូសេន បានបង្កើតកន្លែងទំនេរអំណាចដែលបណ្ដាលឱ្យកើតមានក្រុមជ្រុលនិយមជាច្រើន រួមទាំងក្រុមដែលក្រោយមកក្លាយជារដ្ឋអ៊ីស្លាម (ISIS)។

នៅឆ្នាំ២០១១ សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅស៊ីរីបានផ្តល់ឱកាសឱ្យ ISIS ពង្រីកឥទ្ធិពលយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ក្រុមនេះបានដណ្តើមទីក្រុងមូស៊ុលនៅអ៊ីរ៉ាក់ និងទឹកដីធំៗនៅស៊ីរី ហើយប្រកាសបង្កើតកាលីហ្វាតនៅថ្ងៃទី ២៩ មិថុនា ឆ្នាំ២០១៤។ យុទ្ធនាការយោធាអន្តរជាតិដឹកនាំដោយសហរដ្ឋអាមេរិកបានកម្ទេចកាលីហ្វាតនៅឆ្នាំ២០១៩ ប៉ុន្តែក្រុមបំបែកនិងកោសិកាលាក់ខ្លួននៅតែបន្តគំរាមកំហែងសន្តិសុខសកល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ននេះ ភេរវកម្មឥស្លាមនៅតែជាបញ្ហាសន្តិសុខសកលដ៏សំខាន់។ ក្រុមដូចជា ISIS-K (រដ្ឋអ៊ីស្លាមខេត្តខូរ៉ាសង់) បានធ្វើការវាយប្រហារធ្ងន់ធ្ងរនៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន រួមទាំងនៅអាកាសយានដ្ឋានកាប៊ុលក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ២០២១ ដែលបណ្ដាលឲ្យមនុស្សរាប់រយនាក់ស្លាប់។ នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ក្រុម Al-Shabaab និង Boko Haram បន្តធ្វើសកម្មភាពបះបោរ ខណៈនៅអឺរ៉ុប ការវាយប្រហារដោយបុគ្គលឯកឯងដែលបំផុសដោយការឃោសនាអនឡាញនៅតែកើតមាន។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ការគំរាមកំហែងនេះមិនមែនជារឿងឆ្ងាយទេ។ ព្រឹត្តិការណ៍ភេរវកម្មនៅឥណ្ឌូនេស៊ី និងហ្វីលីពីន ដូចជាការវាយប្រហារនៅកោះបាលី (២០០២) និងការឡោមព័ទ្ធទីក្រុងម៉ារ៉ាវី (២០១៧) បង្ហាញពីសមត្ថភាពរបស់ក្រុមជ្រុលនិយមក្នុងតំបន់។ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានចូលរួមកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសន្តិសុខជាមួយប្រទេសជិតខាង និងអង្គការអន្តរជាតិ ដើម្បីតាមដានការសាយភាយមនោគមវិជ្ជាជ្រុល និងទប់ស្កាត់ការជ្រើសរើសសមាជិកក្នុងស្រុក។ នៅកម្រិតអាស៊ាន ប្រទេសជាសមាជិកបានពង្រឹងការផ្លាស់ប្តូរព័ត៌មានសម្ងាត់ និងការហ្វឹកហាត់រួមគ្នា ដើម្បីប្រឆាំងនឹងភេរវកម្មឆ្លងដែន។ ការយល់ដឹងជាសាធារណៈ និងការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះការឃោសនាតាមបណ្ដាញសង្គម គឺជាការចាំបាច់ដើម្បីការពារសង្គមខ្មែរពីឥទ្ធិពលនៃភេរវកម្មឥស្លាម។