ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា កោះសិប្បនិម្មិត (Artificial Island) គឺជាកោះដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងដោយមនុស្ស មិនមែនកើតឡើងតាមដំណើរការធម្មជាតិឡើយ។ អ្នកស្រាវជ្រាវខ្លះបានកំណត់និយមន័យបន្ថែមថា វាគឺជាដីដែលបានកែប្រែដោយការធ្វើអន្តរាគមន៍របស់មនុស្ស ដូចជា ការពង្រីកកូនកោះដែលមានស្រាប់ ការសាងសង់នៅលើថ្មប៉ប្រះទឹក ឬការភ្ជាប់កោះតូចៗច្រើនបញ្ចូលគ្នា។ វិគីភីឌាក៏បានកត់សម្គាល់ដែរថា មិនមាននិយមន័យផ្លូវច្បាប់ច្បាស់លាស់សម្រាប់កោះសិប្បនិម្មិតឡើយ។

ទំហំរបស់កោះសិប្បនិម្មិតមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំង ចាប់ពីកូនកោះតូចដែលទ្រទ្រង់តែសសរនៃអគារមួយ រហូតដល់កោះដ៏ធំដែលអាចទ្រទ្រង់សហគមន៍ ឬទីក្រុងទាំងមូល។ ឧទាហរណ៍ដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយ គឺតំបន់ Flevopolder នៅប្រទេសហូឡង់ (Netherlands) ដែលតាមការពិពណ៌នារូបភាពពីវិគីភីឌា មានទំហំ ៩៧០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ហើយជាកោះដីស្តារឡើងវិញដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

កោះសិប្បនិម្មិតភាគច្រើន ត្រូវបានសាងសង់នៅក្នុងតំបន់ឆ្នេរសមុទ្ររាក់ ឬបឹងទឹកសាប ដោយប្រើវិធីបូមខ្សាច់ ឬចាក់ដីពីសមុទ្រមកពង្រឹង។ ទីតាំងភូមិសាស្ត្ររបស់វាមានសារៈសំខាន់ ដោយសារកម្រិតទឹក ចរន្តសមុទ្រ និងបាតសមុទ្រមានឥទ្ធិពលលើការសាងសង់ និងភាពធន់របស់កោះ។ ប្រទេសដែលមានកោះសិប្បនិម្មិតធំៗ រួមមាន ហូឡង់ ប្រទេសអារ៉ាប់រួម ជប៉ុន និងចិន។

តាមវិគីភីឌា នៅទីក្រុងឌូបៃ (Dubai) ប្រទេសអារ៉ាប់រួម កោះ Palm Jumeirah ជាសំណង់កោះសិប្បនិម្មិតដ៏ល្បីល្បាញមួយ ដែលមានរាងដូចដើមត្នោត។ កោះនេះផ្តល់កន្លែងស្នាក់នៅសម្រាប់ប្រជាជនរាប់ម៉ឺននាក់ ព្រមទាំងមានសណ្ឋាគារ រមណីយដ្ឋាន និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្សេងៗទៀត។ ក្រៅពីនេះ នៅម៉ាល់ឌីវ (Maldives) ការសាងសង់កោះសិប្បនិម្មិតសម្រាប់វិស័យទេសចរណ៍ កំពុងបន្តកើតមាន ដូចដែលបានឃើញក្នុងរូបភាពពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៩ នៅតំបន់ Kaafu Atoll។ សកម្មភាពទាំងនេះ បានផ្លាស់ប្តូរភូមិសាស្ត្រកោះ និងជះឥទ្ធិពលដល់ការរស់នៅរបស់ប្រជាជនក្នុងតំបន់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ការសាងសង់កោះសិប្បនិម្មិតមានប្រវត្តិយូរលង់ណាស់មកហើយ។ អ្នកបុរាណវិទូបានអះអាងថា កោះបែបនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងតាំងពីសម័យណេអូលីទិក (Neolithic) ដែលជាសម័យថ្មបំបែក។ កោះសិប្បនិម្មិតដំបូងៗ រួមមានសំណង់អណ្តែតទឹកនៅក្នុងទឹកស្ងប់ និងរចនាសម្ព័ន្ធឈើ ឬថ្មធំៗ (megalithic) ដែលសាងសង់នៅក្នុងទឹករាក់។ សំណង់ទាំងនេះ ច្រើនតែមានគោលបំណងជាកន្លែងរស់នៅ ការពារខ្លួន ឬជាកន្លែងធ្វើពិធីសាសនា។

ក្នុងកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ កោះសិប្បនិម្មិតដ៏ល្បីមួយ គឺកោះ Dejima (ដែជីម៉ា) ស្ថិតនៅកំពង់ផែណាហ្គាសាគី (Nagasaki) ប្រទេសជប៉ុន។ តាមវិគីភីឌា កោះនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅឆ្នាំ ១៦៣៤ ដោយរដ្ឋាភិបាលជប៉ុន ដើម្បីឲ្យពាណិជ្ជករហូឡង់ស្នាក់នៅ និងធ្វើជំនួញ ក្នុងអំឡុងពេលដែលប្រទេសជប៉ុនបិទទ្វារប្រទេស (sakoku)។ រូបភាពគំនូរបុរាណរបស់វិគីភីឌាបង្ហាញពី Dejima ដែលមានរាងជាកង្ហារ និងភ្ជាប់ទៅទីក្រុងដោយស្ពានមួយ។

យោងតាមវិគីភីឌា ឧទាហរណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រមួយទៀត គឺកោះ Our Lady of the Rocks (មាតាព្រះសិលា) នៅឆ្នេរសមុទ្រកូទ័រ (Kotor) ប្រទេសម៉ុងតេណឺក្រូ (Montenegro) ដែលត្រូវបានកសាងឡើងដោយការចាក់ថ្ម និងលិចកប៉ាល់ចាស់ៗ តាំងពីសតវត្សទី១៥។ កោះនេះជាទីតាំងរបស់ព្រះវិហារមួយ និងជាកន្លែងសក្ការៈបូជាដ៏សំខាន់រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

កោះសិប្បនិម្មិតបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចជាតិនិងអន្តរជាតិ។ តាមវិគីភីឌា ការសាងសង់កោះបែបនេះ ត្រូវបានប្រើសម្រាប់គោលបំណងផ្សេងៗ ដូចជា ការពង្រីកទីក្រុង ការសាងសង់អាកាសយានដ្ឋាន ការអភិវឌ្ឍរមណីយដ្ឋានទេសចរណ៍ និងការទាញយកធនធានថាមពល។ ឧទាហរណ៍ អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ Kansai (Kansai International Airport) នៅឈូងសមុទ្រអូសាកា (Osaka) ប្រទេសជប៉ុន គឺជាសមិទ្ធផលវិស្វកម្មដ៏ធំមួយ ដែលសាងសង់នៅលើកោះសិប្បនិម្មិតទាំងស្រុង។ តាមវិគីភីឌា វាបម្រើអ្នកដំណើររាប់សិបលាននាក់ក្នុងមួយឆ្នាំ និងជាចំណុចតភ្ជាប់ដ៏សំខាន់សម្រាប់ពាណិជ្ជកម្ម។

វិស័យទេសចរណ៍ក៏ជាអ្នកជំរុញធំមួយដែរ។ នៅម៉ាល់ឌីវ ការសាងសង់កោះសិប្បនិម្មិតសម្រាប់រមណីយដ្ឋានប្រណីត បានក្លាយជាផ្នែកសំខាន់នៃសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។ នៅឯនាយសមុទ្របូហ្វ័រ (Beaufort Sea) ក្រុមហ៊ុនប្រេងបានសាងសង់កោះ Northstar សម្រាប់ខួងយកប្រេង តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ កោះសិប្បនិម្មិតមួយចំនួនបានក្លាយជានិមិត្តសញ្ញាស្ថាបត្យកម្ម ដូចជា Palm Jumeirah ដែលជាស្នាដៃដ៏ល្បីល្បាញ។ តាមវិគីភីឌា កោះ Sealand ដែលពីដើមជាប៉មការពារសមុទ្រក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ត្រូវបានប្រកាសជា «ប្រទេសខ្នាតតូច» (micronation) ដែលមានរូបិយប័ណ្ណ និងទង់ជាតិផ្ទាល់ខ្លួន ទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍ពីអ្នកទេសចរ និងអ្នកសារព័ត៌មាន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ការសាងសង់កោះសិប្បនិម្មិតកំពុងក្លាយជាប្រធានបទដែលទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំងជាអន្តរជាតិ ជាពិសេសនៅតំបន់សមុទ្រចិនខាងត្បូង។ យោងតាមវិគីភីឌា នៅខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៥ ប្រទេសចិន (PRC) បានចាប់ផ្តើមការសាងសង់កោះសិប្បនិម្មិតនៅលើថ្មប៉ប្រះទឹក Subi Reef (ស៊ូប៊ី) ដែលជាផ្នែកមួយក្នុងការពង្រឹងវត្តមានយោធា និងការទាមទារដែនសមុទ្ររបស់ខ្លួន។ សកម្មភាពនេះត្រូវបានប្រទេសផ្សេងៗក្នុងតំបន់ ជាពិសេសសមាជិកអាស៊ាន (ASEAN) មួយចំនួន បង្ហាញការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារវាអាចប៉ះពាល់ដល់ស្ថិរភាព និងសិទ្ធិដែនសមុទ្រ។

ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងនាមជាសមាជិកអាស៊ាន ក៏មានចំណាប់អារម្មណ៍លើបញ្ហានេះដែរ ទោះបីមិនមែនជាភាគីទាមទារដោយផ្ទាល់ក្តី។ លើសពីនេះ តាមវិគីភីឌា ការសាងសង់កោះសិប្បនិម្មិតក៏បានចោទជាសំណួរអំពីបរិស្ថាន ដូចជា ការបំផ្លាញថ្មប៉ប្រះទឹក និងជម្រកសត្វសមុទ្រ។ នៅពេលដំណាលគ្នា ប្រទេសហូឡង់ និងជប៉ុន នៅតែបន្តពង្រីកដីស្តារឡើងវិញសម្រាប់អភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុង និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ដោយមានបច្ចេកវិទ្យាទំនើបជាងមុន។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (climate change) ក៏អាចជំរុញឲ្យមានការកើនឡើងនៃការសាងសង់កោះសិប្បនិម្មិត ដើម្បីការពារតំបន់ឆ្នេរពីការកើនកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ។ ដូច្នេះ ប្រធានបទនេះនៅតែជារឿងសំខាន់សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ និងពិភពលោកទាំងមូល។