ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមហ្គាហ្សា ឬ សង្គ្រាមអ៊ីស្រាអែល-ហាម៉ាស គឺជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅតំបន់ហ្គាហ្សា និងអ៊ីស្រាអែល ដែលកើតឡើងនៅថ្ងៃទី ៧ តុលា ២០២៣ នៅពេលក្រុមហាម៉ាស ដែលជាក្រុមប្រយុទ្ធប៉ាឡេស្ទីន បានបើកការវាយប្រហារដោយមិនបានរំពឹងទុកមកលើអ៊ីស្រាអែល។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌា ការវាយប្រហារនោះបានបណ្តាលឲ្យជនជាតិអ៊ីស្រាអែល និងជនបរទេសចំនួន ១.១៩៥ នាក់ស្លាប់ និង ២៥១ នាក់ត្រូវបានចាប់ជាចំណាប់ខ្មាំង។ ក្រោយពីនោះមក អ៊ីស្រាអែលបានបើកយុទ្ធនាការវាយលុកដ៏ធំមួយនៅហ្គាហ្សា ដែលយោងតាម Wikipedia បានសម្លាប់ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនជាង ៧៣.០០០ នាក់ រហូតមកទល់ពេលនេះ។ ការសិក្សាមួយចំនួនដែលចុះផ្សាយក្នុងទស្សនាវដ្តី The Lancet បានបង្ហាញថាតួលេខនេះទំនងជានៅទាបជាងការពិតឆ្ងាយណាស់។

ស្ថាប័នសិក្សាជាច្រើន និងអង្គការអន្តរជាតិ រួមទាំងស្ថាប័នសហប្រជាជាតិ និងសមាគមអ្នកសិក្សាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍អន្តរជាតិ បានសន្និដ្ឋានថាសកម្មភាពរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅហ្គាហ្សាគឺជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ។ តាម Wikipedia ប្រទេសមួយចំនួនក៏បានទទួលស្គាល់ថាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍កំពុងកើតឡើង ហើយបានគាំទ្រដំណើរការផ្លូវច្បាប់នៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ។ ប៉ុន្តែ អ៊ីស្រាអែល និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានបដិសេធថាគ្មានអំពើប្រល័យពូជសាសន៍កើតឡើងនោះទេ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ដែនជ្រោយហ្គាហ្សា (Gaza Strip) គឺជាទឹកដីដ៏តូចចង្អៀតមួយស្ថិតនៅឆ្នេរសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត ដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលនៅខាងជើងនិងខាងកើត និងជាប់ប្រទេសអេហ្ស៊ីបនៅខាងត្បូង។ យោងតាម Wikipedia ហ្គាហ្សាមានប្រវែងប្រមាណ ៤១ គីឡូម៉ែត្រ និងទទឹងពី ៦ ទៅ ១២ គីឡូម៉ែត្រ។ តំបន់នេះមានប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនប្រហែល ២ លាននាក់រស់នៅ ដែលធ្វើឲ្យហ្គាហ្សាក្លាយជាតំបន់ដែលមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនខ្ពស់បំផុតមួយក្នុងពិភពលោក។

អ៊ីស្រាអែល ដែលជាប្រទេសជិតខាង មានប្រជាជនប្រមាណ ៩ លាននាក់ រួមមានជនជាតិជ្វីហ្វ និងអារ៉ាប់។ តាម Wikipedia ជម្លោះរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងប៉ាឡេស្ទីនមានឫសគល់ពីបញ្ហាដីធ្លី សិទ្ធិជនភៀសខ្លួន និងអធិបតេយ្យភាពនយោបាយ ដែលបានអូសបន្លាយរាប់ទសវត្សរ៍មកហើយ។ ការបិទខ្ទប់សេដ្ឋកិច្ចរបស់អ៊ីស្រាអែល និងអេហ្ស៊ីបមកលើហ្គាហ្សាបានធ្វើឲ្យជីវភាពប្រជាជននៅទីនោះកាន់តែលំបាក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ឫសគល់នៃជម្លោះនេះស្ថិតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរលង់រវាងអ៊ីស្រាអែល និងប៉ាឡេស្ទីន។ តាម Wikipedia បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមអារ៉ាប់-អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ ១៩៤៨ ហ្គាហ្សាស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីប រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៦៧ ដែលអ៊ីស្រាអែលចូលកាន់កាប់តំបន់នេះ។ នៅឆ្នាំ ២០០៥ អ៊ីស្រាអែលបានដកទ័ព និងការតាំងទីលំនៅរបស់ខ្លួនចេញ ប៉ុន្តែនៅតែរក្សាការគ្រប់គ្រងព្រំដែន និងដែនអាកាស។

ក្រុមហាម៉ាស ដែលជាអង្គការនយោបាយ និងយោធាឥស្លាម បានឈ្នះការបោះឆ្នោតនៅឆ្នាំ ២០០៦ ហើយកាន់កាប់ហ្គាហ្សាទាំងស្រុងនៅឆ្នាំ ២០០៧ បន្ទាប់ពីមានជម្លោះផ្ទៃក្នុងជាមួយក្រុមហ្វាតា។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក មានសង្គ្រាមធំៗជាច្រើនលើករវាងហាម៉ាស និងអ៊ីស្រាអែល រួមមានឆ្នាំ ២០០៨-២០០៩, ២០១២, ២០១៤ និងឆ្នាំ ២០២១។ តាម Wikipedia រូបភាពខាងលើបង្ហាញពីចំនួនអ្នកស្លាប់ទាំងសងខាងក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ២០០៨ ដល់ ២០២៣ ដោយភាគច្រើនគឺជាជនស៊ីវិល។

សង្គ្រាមបច្ចុប្បន្នត្រូវបានបង្កឡើងដោយការវាយប្រហាររបស់ហាម៉ាសនៅថ្ងៃទី ៧ តុលា ២០២៣ ប៉ុន្តែមានមូលហេតុចម្បងពីការបិទខ្ទប់ហ្គាហ្សាដែលអូសបន្លាយ ការពង្រីកការតាំងទីលំនៅរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅវ៉េសប៊ែង និងបញ្ហាស្ថានភាពក្រុងយេរូសាឡឹម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមនេះបានបង្កឲ្យមានការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ច និងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌នៅហ្គាហ្សា។ យោងតាម Wikipedia អគារស្នាក់នៅ សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗជាច្រើនត្រូវបានបំផ្លាញ ឬខូចខាតដោយការវាយប្រហារតាមអាកាស និងការវាយលុកលើដី។ ប្រជាជនភាគច្រើនត្រូវបានបង្ខំឲ្យភៀសខ្លួនចេញពីលំនៅដ្ឋាន ហើយរស់នៅក្នុងជំរំបណ្តោះអាសន្នប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់។

ការបិទខ្ទប់រយៈពេលវែងបានធ្វើឲ្យសេដ្ឋកិច្ចហ្គាហ្សាធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងរួចទៅហើយ ហើយសង្គ្រាមនេះបានបំផ្លាញអ្វីដែលនៅសេសសល់។ ការកសាងឡើងវិញទំនងជានឹងត្រូវការធនធានដ៏សម្បើម។ រូបថតពី Wikipedia បង្ហាញពីការបំផ្លាញវិហារអ៊ីស្លាម និងសំណង់សាសនានានា ដែលជាការបាត់បង់បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ដ៏ធំធេងសម្រាប់សហគមន៍ប៉ាឡេស្ទីន។ ទឹកដីនេះមានសារៈសំខាន់ខាងសាសនា និងវប្បធម៌សម្រាប់ទាំងសាសន៍ជ្វីហ្វ និងមូស្លីម ដែលធ្វើឲ្យជម្លោះកាន់តែស៊ីជម្រៅ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមអ៊ីស្រាអែល-ហាម៉ាសនៅតែជាប្រធានបទដ៏ក្តៅគគុកនាពេលបច្ចុប្បន្ន ដោយមានការព្រួយបារម្ភពីសហគមន៍អន្តរជាតិអំពីវិបត្តិមនុស្សធម៌ និងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស។ តាម Wikipedia កិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ត្រូវបានសម្រេចក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ ដែលអនុញ្ញាតឲ្យមានការដោះដូរចំណាប់ខ្មាំង និងអ្នកទោស និងការវិលត្រឡប់របស់ជនភៀសខ្លួនមួយចំនួន។ ប៉ុន្តែស្ថានការណ៍នៅតែផុយស្រួយ ហើយការចោទប្រកាន់ពីអំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅតែកំពុងត្រូវបានពិនិត្យដោយតុលាការអន្តរជាតិ។

ការតវ៉ាទ្រង់ទ្រាយធំបានកើតឡើងនៅទូទាំងពិភពលោក ហៅការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះជោគវាសនារបស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន។ សង្គ្រាមនេះក៏បានជះឥទ្ធិពលដល់ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ រួមទាំងគោលនយោបាយការបរទេសរបស់មហាអំណាចដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពអឺរ៉ុប។ តាម Wikipedia ករណីនេះបាននាំឲ្យមានការចោទប្រកាន់ពីអំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ដែលបន្តធ្វើឲ្យសហគមន៍អន្តរជាតិមានការបែកបាក់គ្នា និងដាស់ស្មារតីអំពីតម្រូវការយុត្តិធម៌សកល។