ប្រធានបទ Topic
ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ដែលមានឈ្មោះផ្លូវការថា រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល ជាប្រទេសមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅតំបន់ Levant ភាគខាងត្បូងនៃតំបន់អាស៊ីខាងលិច។ យោងតាម Wikipedia ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសលីបង់ខាងជើង ស៊ីរីខាងជើងឦសាន ហ្ស៊កដានីខាងកើត និងអេហ្ស៊ីបខាងនិរតី។ ឆ្នេរសមុទ្រខាងលិចរបស់អ៊ីស្រាអែលឈូងទៅសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ខណៈដែលចំណុចភាគខាងត្បូងបំផុតឈូងទៅសមុទ្រក្រហម។
ក្រុងយេរូសាឡឹមជាទីតាំងរដ្ឋាភិបាល និងជារាជធានីដែលអ៊ីស្រាអែលបានប្រកាស ប៉ុន្តែស្ថានភាពនេះមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសាកលឡើយ។ ក្រុងតែលអាវីវ (Tel Aviv) ជាតំបន់ទីក្រុងធំជាងគេ និងជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេស។ យោងតាម Wikipedia អ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់ដោយខុសច្បាប់នូវតំបន់ច្រាំងខាងលិច (West Bank) និងតំបន់ហ្គាហ្សា (Gaza Strip) របស់ប៉ាឡេស្ទីន ក៏ដូចជាតំបន់ Golan Heights របស់ស៊ីរីផងដែរ។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
ប្រភព: Wikipedia
ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានទេសភាពចម្រុះ ចាប់ពីឆ្នេរសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ភ្នំ វាលខ្សាច់ Negev រហូតដល់សមុទ្រស្លាប់ ដែលជាចំណុចទាបបំផុតនៅលើផ្ទៃផែនដី។ ទីក្រុងសំខាន់ៗរួមមាន យេរូសាឡឹម តែលអាវីវ និង Haifa។
ប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលភាគច្រើនជាជនជាតិយូដា ដោយមានសហគមន៍អារ៉ាប់ដ៏ធំមួយផងដែរ។ យោងតាម Wikipedia ភាសាហេប្រ៊ូ (Hebrew) ជាភាសាផ្លូវការ ចំណែកភាសាអារ៉ាប់មានឋានៈពិសេស ហើយភាសាអង់គ្លេសត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ។ ចលនា Aliyah ឬការធ្វើអន្តោប្រវេសន៍របស់ជនជាតិយូដាមកកាន់អ៊ីស្រាអែល បានកើនឡើងខ្លាំងបំផុតក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៩ និង ១៩៩០។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
តំបន់ដែលបច្ចុប្បន្នជាប្រទេសអ៊ីស្រាអែល មានប្រវត្តិសាស្ត្រវែងឆ្ងាយរាប់ពាន់ឆ្នាំ ដោយជាស្រុកកំណើតនៃសាសនាយូដា គ្រិស្ត និងមានសារៈសំខាន់ចំពោះសាសនាឥស្លាមផងដែរ។ យោងតាម Wikipedia តំបន់នេះធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អាណាចក្ររ៉ូម៉ាំង បាយហ្សង់ទីន អារ៉ាប់ ឆ្លើយឆ្លងសង្គ្រាមឈើឆ្កាង រហូតដល់អាណាចក្រអុតូម៉ង់ និងអាណានិគមអង់គ្លេសបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី១។
ចលនា Zionism ដែលដឹកនាំដោយ Theodor Herzl នៅចុងសតវត្សទី១៩ បានជំរុញឱ្យមានការបង្កើតមាតុភូមិសម្រាប់ជនជាតិយូដា។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ និងសោកនាដកម្ម Holocaust អង្គការសហប្រជាជាតិបានស្នើផែនការបែងចែកប៉ាឡេស្ទីនក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៧។ លោក David Ben-Gurion បានប្រកាសបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលនៅថ្ងៃ ១៤ ឧសភា ១៩៤៨ ដែលនាំឱ្យមានសង្គ្រាមអារ៉ាប់-អ៊ីស្រាអែលភ្លាមៗ។
ចាប់តាំងពីពេលនោះមក អ៊ីស្រាអែលបានឆ្លងកាត់ជម្លោះច្រើនលើក រួមទាំងសង្គ្រាម ៦ ថ្ងៃ (១៩៦៧) និងសង្គ្រាម Yom Kippur (១៩៧៣)។ កិច្ចព្រមព្រៀង Oslo ឆ្នាំ ១៩៩៣ និងសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពជាមួយហ្ស៊កដានីឆ្នាំ ១៩៩៤ ជាជំហានសំខាន់ៗលើផ្លូវការទូត។
សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
ប្រភព: Wikipedia
អ៊ីស្រាអែលជាប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ ដែលមានសេដ្ឋកិច្ចផ្អែកលើបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ ការស្រាវជ្រាវ និងវិស័យសេវាកម្ម។ យោងតាម Wikipedia ប្រទេសនេះត្រូវបានគេហៅថា "Start-Up Nation" ដោយសារចំនួនក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗច្រើន។ វិស័យសំខាន់ៗរួមមាន ការផលិតពេជ្រនៅ Ramat Gan វិស័យឱសថ ការវិនិយោគការពារជាតិ និងថាមពលព្រះអាទិត្យ។
ខាងវប្បធម៌ អ៊ីស្រាអែលមានវាយោអាកាសវិចិត្រសិល្បៈបុរាណវត្ថុ និងសម័យទំនើប ដែលរួមបញ្ចូលអក្សរសិល្ប៍ ភាពយន្ត និងតន្ត្រី។ វង់តន្ត្រី Israel Philharmonic Orchestra មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះអន្តរជាតិ។ ម្ហូបអាហារដូចជា falafel hummus និងសាឡាត់អ៊ីស្រាអែល បានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃអត្តសញ្ញាណជាតិ។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
ចាប់តាំងពីការវាយប្រហាររបស់ក្រុម Hamas ទៅលើអ៊ីស្រាអែលនៅថ្ងៃ ៧ តុលា ២០២៣ ប្រទេសនេះស្ថិតក្នុងស្ថានភាពសង្គ្រាមធំមួយនៅហ្គាហ្សា ដែលបានបង្កឱ្យមានវិបត្តិមនុស្សធម៌យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ និងការរិះគន់អន្តរជាតិទាក់ទងនឹងច្បាប់មនុស្សធម៌។ នាយករដ្ឋមន្ត្រី Benjamin Netanyahu ដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល ដែលប្រឈមនឹងសម្ពាធទាំងក្នុងស្រុក និ