ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ប្រទេសកូតឌីវ័រ (ឈ្មោះផ្លូវការ៖ សាធារណរដ្ឋកូតឌីវ័រ) គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅឆ្នេរខាងត្បូងនៃអាហ្វ្រិកខាងលិច។ រដ្ឋធានីរបស់វាគឺយ៉ាមូសួក្រូ (Yamoussoukro) ដែលស្ថិតនៅកណ្តាលប្រទេស ចំណែកឯទីក្រុងធំបំផុត និងជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចគឺ អាប៊ីចាន់ (Abidjan) ដែលជាទីក្រុងកំពង់ផែ។ វាមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសហ្គីណេ លីបេរីយ៉ា ម៉ាលី បួគីណាហ្វាសូ ហ្គាណា និងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក។

គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៤ ប្រជាជនកូតឌីវ័រមានចំនួនប្រមាណ ៣១ លាន ៥ សែននាក់ ដែលធ្វើឱ្យវាជាប្រទេសដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតទី៣ នៅអាហ្វ្រិកខាងលិច។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាបារាំង ហើយមានភាសាជនជាតិដើមជាច្រើនទៀតត្រូវបាននិយាយ ដូចជា បេតេ បាអ៊ូឡេ ឌីយូឡា ដាន់ អានីន និងសេបារ៉ាសេនូហ្វូ។ សរុបមក មានប្រហែល ៧៨ ភាសានៅក្នុងប្រទេសនេះ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា ប្រទេសកូតឌីវ័រស្ថិតនៅតាមបណ្តោយឆ្នេរឈូងសមុទ្រហ្គីណេ ដោយមានផ្ទៃដីសរុបប្រហែល ៣២២.៤៦៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ តំបន់ឆ្នេរមានអាកាសធាតុត្រូពិចសើម ចំណែកតំបន់ខាងក្នុងមានអាកាសធាតុក្តៅស្ងួត។ ប្រទេសនេះត្រូវបានបែងចែកជាស្រុកចំនួន ១២ និងតំបន់ស្វយ័តរាជធានី។

ប្រជាជនកូតឌីវ័រមានភាពចម្រុះជាតិសាសន៍និងសាសនា។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ពលរដ្ឋជាច្រើនកាន់សាសនាឥស្លាម គ្រិស្តសាសនា និងជំនឿប្រពៃណីដែលរួមមានលទ្ធិអានីមីស្ស។ ក្រុមជនជាតិសំខាន់ៗរួមមាន អាកាន (Akan) ហ្គូរ (Gur) និងម៉ានឌី (Mande)។ ទីក្រុងអាប៊ីចាន់ជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់ ដោយមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនលាននាក់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា តំបន់កូតឌីវ័រមានប្រវត្តិសាស្ត្រយូរលង់មកហើយ ដោយមានអាណាចក្រធំៗដូចជា អាណាចក្រកុង (Kong) និងអាណាចក្របាអ៊ូឡេ (Baoulé) នៅសតវត្សទី១៨-១៩។ ជនជាតិអឺរ៉ុបដំបូងដែលមកដល់គឺជនជាតិព័រទុយហ្គាល់នៅសតវត្សទី១៥ ប៉ុន្តែការធ្វើអាណានិគមបារាំងបានចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សទី១៩។ បារាំងបានប្រកាសដែនដីនេះជាអាណាព្យាបាលនៅឆ្នាំ១៨៤២ និងបានបង្កើតអាណានិគមកូតឌីវ័រនៅឆ្នាំ១៨៩៣ ដែលជាផ្នែកមួយនៃសហព័ន្ធអាហ្វ្រិកខាងលិចបារាំង។

ពេលទទួលបានឯករាជ្យនៅថ្ងៃទី៧ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦០ លោកហ្វេលីក អ៊ូហ្វេត-បូអានី (Félix Houphouët-Boigny) បានក្លាយជាប្រធានាធិបតីដំបូង និងបានដឹកនាំប្រទេសអស់រយៈពេលជាង ៣០ ឆ្នាំ។ នៅក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក ប្រទេសកូតឌីវ័រមានស្ថេរភាពនយោបាយ និងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ ដែលគេហៅថា "អព្ភូតហេតុអ៊ីវ័រ" (Ivorian miracle)។

ប៉ុន្តែក្រោយការទទួលមរណភាពរបស់លោកនៅឆ្នាំ១៩៩៣ ប្រទេសនេះបានធ្លាក់ចូលក្នុងវិបត្តិនយោបាយ និងសង្គ្រាមស៊ីវិល។ វិគីភីឌាពិពណ៌នាថា រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៩៩ និងជម្លោះប្រដាប់អាវុធពីឆ្នាំ២០០២ បានបំបែកប្រទេសជាពីរ។ វិបត្តិកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរក្រោយការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ២០១០ ដែលនាំឱ្យមានអំពើហិង្សា និងការបណ្តេញលោកឡូរិន ហ្គាបាបូ (Laurent Gbagbo) ចេញពីតំណែង។ លោកត្រូវបានបញ្ជូនទៅតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ (ICC) ហើយក្រោយមកត្រូវបានដោះលែង។ លោកអាឡាសាន វ៉ាតារ៉ា (Alassane Ouattara) បានឡើងកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីនៅឆ្នាំ២០១១ ហើយបន្តដឹកនាំរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន ដោយបានខិតខំស្តារសន្តិភាព និងធ្វើកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ច។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចកូតឌីវ័រពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្ម។ ប្រទេសនេះជាអ្នកផលិតនិងនាំចេញកាកាវ កាហ្វេ និងប្រេងដូងដ៏ធំមួយក្នុងពិភពលោក ជាពិសេសជាប្រទេសនាំចេញកាកាវច្រើនជាងគេបំផុត។ វិស័យប្រេងនិងឧស្ម័នក៏កំពុងរីកចម្រើនផងដែរ ដោយមានការរុករកនៅតាមឆ្នេរ។ ទីក្រុងអាប៊ីចាន់ជាកំពង់ផែសំខាន់ និងជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មក្នុងតំបន់។

ផ្នែកវប្បធម៌ កូតឌីវ័រសម្បូរទៅដោយរបាំ និងតន្ត្រីប្រពៃណីចម្រុះ។ ម្ហូបអាហារក៏មានលក្ខណៈពិសេស ដោយមុខម្ហូបដូចជា អាតឆេកេ (Attiéké) និងយ៉ាសា (Yassa) ជាអាហារពេញនិយម។ កីឡាបាល់ទាត់ទទួលបានការគាំទ្រច្រើន ដោយក្រុមជម្រើសជាតិត្រូវបានគេស្គាល់ថា "ដំរី" (The Elephants) ហើយធ្លាប់ចូលរួមប្រកួតក្នុងពានរង្វាន់ពិភពលោក FIFA ច្រើនដង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ប្រទេសកូតឌីវ័រមានចំណុចពាក់ព័ន្ធមួយចំនួន។ កម្ពុជា និងកូតឌីវ័រ សុទ្ធតែជាសមាជិកនៃអង្គការអន្តរជាតិនៃប្រជាជាតិនិយាយភាសាបារាំង (Francophonie) ដែលភ្ជាប់ពួកគេតាមរយៈប្រវត្តិសាស្ត្រអាណានិគមបារាំង និងការប្រើប្រាស់ភាសាបារាំងក្នុងវិស័យរដ្ឋបាល និងអប់រំ។ តាមវិគីភីឌា កូតឌីវ័របន្តរក្សាទំនាក់ទំនងការបរទេសយ៉ាងសកម្ម រួមទាំងភាពជាដៃគូជាមួយប្រទេសចិន ដែលជាប្រធានបទសំខាន់ក្នុងការរាយការណ៍របស់យើង។

ជាងនេះទៅទៀត ក្នុងនាមជាអ្នកផលិតកាកាវធំជាងគេរបស់ពិភពលោក ស្ថិរភាពនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់កូតឌីវ័រ មានឥទ្ធិពលផ្ទាល់ទៅលើតម្លៃកាកាវសកល ដែលជះឥទ្ធិពលដល់ឧស្សាហកម្មសូកូឡានៅទូទាំងពិភពលោក រួមទាំងនៅកម្ពុជាផងដែរ។ ដំណើរការផ្សះផ្សាជាតិនៅកូតឌីវ័រ ក្រោយជម្លោះផ្ទៃក្នុង ក៏អាចផ្តល់មេរៀនដល់សង្គមដែលកំពុងស្តារឡើងវិញដូចជាកម្ពុជាដែរ។