ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ដែនដីសហព័ន្ធចាមូ និងកាស្មៀរ (Jammu and Kashmir) គឺជាតំបន់មួយដែលរដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌាគ្រប់គ្រងជាដែនដីសហព័ន្ធ ស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃប្រទេសឥណ្ឌា។ តំបន់នេះគ្របដណ្តប់ផ្នែកខាងត្បូងនៃតំបន់កាស្មៀរធំ ដែលជាប្រធានបទនៃជម្លោះព្រំដែនដ៏រ៉ាំរ៉ៃរវាងឥណ្ឌានិងប៉ាគីស្ថានចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៤៧ និងរវាងឥណ្ឌានិងចិនចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៥៩។ ដោយសារទីតាំងភូមិសាស្ត្រយុទ្ធសាស្ត្រ តំបន់នេះព្រំប្រទល់ខាងកើតជាប់នឹងដែនដីសហព័ន្ធឡាដាក (Ladakh) ខាងត្បូងជាប់នឹងរដ្ឋពុនចាប់ (Punjab) និងហ៊ីម៉ាចាល់ ប្រាដេស (Himachal Pradesh) និងខាងលិចជាប់នឹងតំបន់កាស្មៀរដែលគ្រប់គ្រងដោយប៉ាគីស្ថាន។

យោងតាម Wikipedia ដដែល ដែនដីនេះមានផ្ទៃដីប្រមាណ ៤២២៤១ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានរាជធានីពីរគឺ ក្រុងស្រីនាគ (Srinagar) ជារាជធានីរដូវក្តៅ និងក្រុងចាមូ (Jammu) ជារាជធានីរដូវរងារ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

សណ្ឋានដីនៃចាមូ និងកាស្មៀរ មានភាពចម្រុះយ៉ាងខ្លាំង។ យោងតាម Wikipedia តំបន់នេះចែកចេញជាពីរផ្នែកភូមិសាស្ត្រធំៗគឺ តំបន់ចាមូ (Jammu) នៅភាគខាងត្បូង ដែលមានវាលទំនាប និងភ្នំទាបនៃជួរសិវាលីក (Shivalik) និងជ្រលងភ្នំកាស្មៀរ (Vale of Kashmir) នៅភាគខាងជើង ដែលជាអាងទឹកជ្រលងភ្នំមានជីជាតិ ហ៊ុំព័ទ្ធដោយជួរភ្នំហិមាល័យធំ (Great Himalaya) និងពីរ ផាន់ចាល (Pir Panjal)។ ទន្លេសំខាន់ៗរួមមាន ទន្លេជេឡឹម (Jhelum) ដែលហូរកាត់ជ្រលងភ្នំកាស្មៀរ និងទន្លេឈេណាប (Chenab) ដែលហូរកាត់តំបន់ចាមូ។ អាកាសធាតុមានចាប់ពីត្រូពិចនៅចាមូ រហូតដល់ត្រជាក់បែបអាល់ផែននៅជ្រលងភ្នំកាស្មៀរ។

យោងតាមទិន្នន័យជំរឿនឆ្នាំ ២០១១ ដែល Wikipedia ដកស្រង់ ប្រជាជនមានប្រមាណ ១២.៥ លាននាក់ (តួលេខសម្រាប់រដ្ឋមុនឆ្នាំ ២០១៩ រួមទាំងឡាដាក)។ សាសនាសំខាន់គឺសាសនាឥស្លាម (ប្រហែល ៦៨%) និងសាសនាហិណ្ឌូ (ប្រហែល ២៨%) ដោយមានការប្រមូលផ្តុំខុសគ្នាតាមតំបន់៖ ជ្រលងកាស្មៀរភាគច្រើនជាអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម ខណៈចាមូមានហិណ្ឌូភាគច្រើន។ ភាសានិយាយសំខាន់ៗរួមមាន កាស្មៀរី (Kashmiri) ដូហ្គ្រី (Dogri) ហិណ្ឌី (Hindi) អ៊ុយរឌូ (Urdu) និងគជ្ជរី (Gujjari) ជាដើម។ ភាសាអង់គ្លេសនិងអ៊ុយរឌូត្រូវបានប្រើក្នុងរដ្ឋបាល។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

កំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រដែល Wikipedia ប្រមូលផ្តុំបង្ហាញថា តំបន់នេះមានប្រវត្តិជាង ២០០០ ឆ្នាំមកហើយ។ នៅសម័យបុរាណ តំបន់នេះជាផ្នែកមួយនៃចក្រភពមោរ្យៈ (Maurya) និងក្រោយមកជាមជ្ឈមណ្ឌលពុទ្ធសាសនាក្រោមអធិរាជកនិស្ក (Kanishka)។ នៅសតវត្សរ៍ទី ១៤ សាសនាឥស្លាមបានចូលមកតាមរយៈពួកស៊ូហ្វី (Sufi) ដោយសន្តិវិធី ហើយបានក្លាយជាសាសនាចម្បងនៅជ្រលងកាស្មៀរ។

នៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ ក្រោមសន្ធិសញ្ញាអាំរិតសារ (Treaty of Amritsar) ឆ្នាំ ១៨៤៦ រាជវង្សដូហ្គ្រា (Dogra) ក្រោមការដឹកនាំរបស់មហារាជាហ្គូឡាប់ ស៊ីង (Maharaja Gulab Singh) បានបង្កើតរដ្ឋចាមូ និងកាស្មៀរឡើងក្រោមការត្រួតត្រារបស់អង់គ្លេស។ ក្រោយការបែងចែកឥណ្ឌានៅឆ្នាំ ១៩៤៧ មហារាជាហារី ស៊ីង (Hari Singh) បានចុះលិខិតព្រមព្រៀងចូលរួមជាមួយឥណ្ឌា ដែលនាំឱ្យមានសង្គ្រាមដំបូងរវាងឥណ្ឌានិងប៉ាគីស្ថាន (១៩៤៧-១៩៤៨) និងការបង្កើតខ្សែបន្ទាត់គ្រប់គ្រង (Line of Control) ដោយមានការសម្រុះសម្រួលពីអង្គការសហប្រជាជាតិ។

ជាង ៧០ ឆ្នាំក្រោយមក នៅថ្ងៃទី ៥ សីហា ២០១៩ រដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌាបានដកមាត្រា ៣៧០ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលផ្តល់ស្វ័យភាពពិសេស ហើយរៀបចំរដ្ឋឡើងវិញជាដែនដីសហព័ន្ធពីរគឺ ចាមូ និងកាស្មៀរ និងឡាដាក។ យោងតាម Wikipedia ការផ្លាស់ប្តូរនេះបានបង្កឱ្យមានប្រតិកម្មយ៉ាងទូលំទូលាយ ទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចនៃដែនដីសហព័ន្ធនេះ ពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្ម និងការចិញ្ចឹមសត្វ។ យោងតាម Wikipedia ផ្លែឈើដូចជា ផ្លែប៉ោម ផ្លែព្រូន ផ្លែអាល់ម៉ុន និងផ្លែសាហ្វ្រុន (saffron) គឺជាផលិតផលនាំចេញដ៏សំខាន់។ ជ្រលងកាស្មៀរជាតំបន់ផលិតផ្លែប៉ោមធំបំផុតមួយក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។ ឧស្សាហកម្មសិប្បកម្មក៏រួមចំណែកយ៉ាងច្រើនដែរ ដោយមានផលិតផលដូចជា ក្រមាកាស្មៀរ (Pashmina shawls) កំរាលព្រំសូត្រ និងស្នាដៃធ្វើពីឈើ ដែលមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះទូទាំងពិភពលោក។

វប្បធម៌នៅចាមូ និងកាស្មៀរ ជាល្បាយនៃប្រពៃណីឥណ្ឌាបុរាណ ជាមួយនឹងឥទ្ធិពលពីអាស៊ីកណ្តាល និងពែរ្ស។ ពិធីបុណ្យដូចជា បុណ្យអ៊ីដ (Eid) បុណ្យទីពះ (Diwali) និងបុណ្យទេសកាលប្រមូលផល ត្រូវបានប្រារព្ធយ៉ាងឱឡារិក។ ម្ហូបអាហារដូចជា រ៉ូហ្គាន់ ចូស (Rogan Josh) និងតែកាវ៉ាហ្វ (Kahwa) មានភាពល្បីល្បាញ។ វិស័យទេសចរណ៍គឺជាសសរស្តម្ភសេដ្ឋកិច្ចមួយទៀត ដោយមានទីតាំងទាក់ទាញដូចជា បឹងដាល់ (Dal Lake) សួនម៉ូគូ (Mughal gardens) និងរមណីយដ្ឋានជិះស្គីនៅគូលម៉ាហ្គ (Gulmarg) ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ដែនដីចាមូ និងកាស្មៀរ មិនត្រឹមតែជាប្រធានបទភូមិសាស្ត្រនយោបាយចាស់នោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាតំបន់ដែលកំពុងមានការអភិវឌ្ឍនិងការផ្លាស់ប្តូរគួរឱ្យកត់សម្គាល់ផងដែរ។ គម្រោងសាងសង់ស្ពានរថភ្លើងឈេណាប (Chenab Rail Bridge) ដែលជាស្ពានដែកខ្ពស់បំផុតក្នុងពិភពលោក (កម្ពស់ ៣៥៩ ម៉ែត្រពីលើទន្លេ) ទើបតែបើកដំណើរការ ហើយនឹងតភ្ជាប់ផ្លូវដែកទៅក្រុងស្រីនាគ ដើម្បីជំរុញទេសចរណ៍ និងសមាហរណកម្មជាមួយប្រទេសឥណ្ឌាដីគោក។

ផ្នែកនយោបាយ កាលពីខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៤ លោក អូម៉ា អាប់ឌុលឡា (Omar Abdullah) បានចូលកាន់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មី ដែលជាការបោះជំហាននយោបាយសំខាន់បន្ទាប់ពីរយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ។ ភាពតានតឹងតាមព្រំដែនជាមួយចិន និងប៉ាគីស្ថាននៅតែបន្តជាចំណុចផ្តោតរបស់សារព័ត៌មានអន្តរជាតិ។ លើសពីនេះ ការផ្តួចផ្តើមកសិកម្មថ្មីដូចជា “បដិវត្តន៍ពណ៌ស្វាយ” (Purple Revolution) ដែលផ្តោតលើការដាំដើមឡាវេនឌ័រ (lavender) នៅតំបន់ចាមូ ក៏កំពុងផ្លាស់ប្តូរជីវភាពកសិករ និងជាគំរូអភិវឌ្ឍន៍បែបចីរភាព។

សម្រាប់អ្នកតាមដានព័ត៌មានអន្តរជាតិ តំបន់នេះនៅតែជាចំណុចប្រសព្វនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ សេដ្ឋកិច្ច និងយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយ ដែលមានឥទ្ធិពលរហូតដល់ឆាកពិភពលោក។