ការវាយប្រហារដោយក្រុមជីហាដ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការវាយប្រហារដោយក្រុមជីហាដ (Jihadist Attacks) គឺជាអំពើហិង្សាប្រដាប់អាវុធ ដែលប្រព្រឹត្តដោយក្រុមជ្រុលនិយមឥស្លាមដែលអះអាងថា ខ្លួនកំពុងបំពេញកាតព្វកិច្ច "ជីហាដ" តាមការបកស្រាយរបស់ខ្លួនលើគោលលទ្ធិសាសនា។ ការវាយប្រហារទាំងនេះ ជាទូទៅសំដៅទៅលើជនស៊ីវិល មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល កងកម្លាំងសន្តិសុខ កន្លែងគោរពបូជា និងគោលដៅនិមិត្តរូបនានា ក្នុងគោលបំណងបង្កើតការភ័យខ្លាច ផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយ ឬបង្កើតរដ្ឋតាមឧត្តមគតិរបស់ខ្លួន។

ពាក្យ "ជីហាដ" ដើមឡើយក្នុងសាសនាឥស្លាមមានន័យទូលំទូលាយ រាប់បញ្ចូលទាំងការតស៊ូខាងសីលធម៌ផ្ទៃក្នុង។ ប៉ុន្តែក្រុមដូចជា អាល់កៃដា (al-Qaeda) រដ្ឋឥស្លាម (ISIS/Daesh) បូកូ ហារ៉ាម (Boko Haram) និងសាខានានា បានបកស្រាយវាជាសង្គ្រាមប្រដាប់អាវុធប្រឆាំងនឹងអ្នកដែលពួកគេចាត់ទុកជាសត្រូវ។ អ្នកសិក្សាសាសនាឥស្លាមជាច្រើនបានបដិសេធការបកស្រាយនេះថាមិនត្រឹមត្រូវ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការវាយប្រហារទាំងនេះកើតមានឡើងទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែប្រមូលផ្តុំខ្ពស់នៅតំបន់មួយចំនួន។ មជ្ឈឹមបូព៌ា ជាពិសេសប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ ស៊ីរី យេម៉ែន និងអាហ្វហ្គានីស្ថាន ត្រូវបានរងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរបំផុត។ តំបន់សាហែលនៅអាហ្វ្រិក រួមមានប្រទេសម៉ាលី បួគីណាហ្វាសូ និងនីហ្សេរីយ៉ា បានក្លាយជាចំណុចរលាកថ្មីក្នុងទសវត្សរ៍ចុងក្រោយ។ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ផងដែរ ជាពិសេសភាគខាងត្បូងហ្វីលីពីន និងឥណ្ឌូនេស៊ី ក៏បានជួបនឹងបញ្ហានេះ។

ជនរងគ្រោះភាគច្រើនជាប្រជាជនមូស្លីមនៅប្រទេសមូស្លីមផ្ទាល់ ដែលជាការពិតមួយ ដែលក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវនៅសារព័ត៌មានដូចជា BBC និង Reuters តែងតែគូសបញ្ជាក់ ដើម្បីបំបាត់ការយល់ច្រឡំថា ការវាយប្រហារទាំងនេះសំដៅតែលើជនមិនមែនមូស្លីមប៉ុណ្ណោះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការកើនឡើងនៃការវាយប្រហារដោយក្រុមជីហាដសម័យទំនើប ត្រូវបានគេតាមដានត្រឡប់ទៅទសវត្សរ៍ ១៩៨០ វិញ ជាពិសេសក្នុងបរិបទសង្គ្រាមសូវៀត-អាហ្វហ្គានីស្ថាន ដែលក្រុមអ្នកប្រយុទ្ធពីបណ្តាប្រទេសផ្សេងៗបានប្រមូលផ្តុំគ្នា ហើយក្រោយមកបង្កើតបានជាបណ្តាញអាល់កៃដា ដឹកនាំដោយ អូសាម៉ា ប៊ីន ឡាឌែន។

ការវាយប្រហារថ្ងៃទី ១១ កញ្ញា ២០០១ លើសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលធ្វើឲ្យមនុស្សជិត ៣.០០០ នាក់បាត់បង់ជីវិត តាមការរាយការណ៍របស់ BBC និងប្រភពអាមេរិកជាច្រើន បានក្លាយជាចំណុចបង្វែរទិសសំខាន់។ វាបានបង្កឲ្យមាន "សង្គ្រាមលើភេរវកម្ម" ដែលដឹកនាំដោយសហរដ្ឋអាមេរិក រួមទាំងការលុកលុយអាហ្វហ្គានីស្ថាន (២០០១) និងអ៊ីរ៉ាក់ (២០០៣)។

រលកថ្មីមួយបានកើតឡើងបន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍ "និទាឃរដូវអារ៉ាប់" នៅឆ្នាំ ២០១១ ដែលនាំឲ្យកំណើតក្រុមរដ្ឋឥស្លាម (ISIS) នៅអ៊ីរ៉ាក់ និងស៊ីរី។ នៅកំពូលអំណាចរបស់ខ្លួនក្នុងឆ្នាំ ២០១៤-២០១៥ ក្រុម ISIS បានគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំ និងបានទទួលខុសត្រូវការវាយប្រហារនៅទីក្រុងប៉ារីស ប្រ៊ុចសែល ម៉ង់ឆេស្ទ័រ និងទីក្រុងជាច្រើនទៀតក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប តាមការរាយការណ៍របស់ Reuters និង AFP។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ទោះបីជាក្រុម ISIS បានបាត់បង់ទឹកដីភាគច្រើនក្នុងឆ្នាំ ២០១៩ ក៏ដោយ ការគំរាមកំហែងពីក្រុមជីហាដនៅតែបន្ត។ តាមការរាយការណ៍របស់ BBC និង Al Jazeera ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤-២០២៥ សាខា ISIS-K (Islamic State Khorasan) នៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន បានធ្វើការវាយប្រហារធំៗ រួមទាំងការវាយប្រហារនៅទីក្រុងម៉ូស្គូក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៤ ដែលធ្វើឲ្យមនុស្សជាង ១៣០ នាក់បាត់បង់ជីវិត។

នៅតំបន់សាហែល រដ្ឋាភិបាលថ្មីៗនៅប្រទេសម៉ាលី និងបួគីណាហ្វាសូ បាននិយាយជាសាធារណៈអំពីការឡើងកាន់អំណាចតាមរយៈរដ្ឋប្រហារ ដោយយោងហេតុផលថា រដ្ឋាភិបាលជាប់ឆ្នោតមុនមិនអាចទប់ទល់នឹងក្រុមជីហាដបាន។

សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា ប្រធានបទនេះមានសារៈសំខាន់ដោយសារបណ្តាប្រទេសអាស៊ាន រួមទាំងឥណ្ឌូនេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី ហ្វីលីពីន និងថៃ បានជួបប្រទះការវាយប្រហារជីហាដផ្ទាល់ខ្លួន ហើយកិច្ចសហការតំបន់អាស៊ានលើបញ្ហាប្រឆាំងភេរវកម្មនៅតែបន្តជាប្រធានបទវេទិកាសន្តិសុខប្រចាំឆ្នាំ។ កម្ពុជា ដែលមានសហគមន៍មូស្លីមចាមតូចមួយដ៏សន្តិភាព បានចូលរួមកិច្ចព្រមព្រៀងតំបន់ស្តីពីការប្រឆាំងភេរវកម្ម និងការបង្ការនយោបាយជ្រុលនិយម។