ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការបះបោរជីហាដនៅនីហ្សេរ គឺជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធដែលចាប់ផ្តើមតាំងពីឆ្នាំ ២០១៥ នៅតាមតំបន់ព្រំដែនរវាងប្រទេសនីហ្សេរ ម៉ាលី និងបួគីណាហ្វាសូ។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ការបះបោរនេះបានកើតឡើងនៅក្នុងតំបន់ពីរដាច់ដោយឡែកពីគ្នានៃប្រទេសនីហ្សេរ។ នៅភាគនិរតី ក្រុមរដ្ឋអ៊ីស្លាមក្នុងតំបន់សាហារ៉ាដ៏ធំ (IS-GS) និងក្រុមនូស្រាត អាល់-អ៊ីស្លាម (Nusrat al-Islam) បានធ្វើការវាយប្រហារនៅតំបន់បីជ្រុងព្រំដែនជាមួយម៉ាលី និងបួគីណាហ្វាសូ។ នៅភាគអាគ្នេយ៍ ក្រុមរដ្ឋអ៊ីស្លាមនៅខេត្តអាហ្វ្រិកខាងលិច (ISWAP) បានគ្រប់គ្រងផ្នែកខ្លះនៃភាគខាងត្បូងនីហ្សេរ។ ជម្លោះនេះជាផ្នែកមួយនៃវិបត្តិសន្តិសុខនៅតំបន់សាហេល ដែលគំរាមកំហែងស្ថិរភាពតំបន់ និងបង្កវិបត្តិមនុស្សធម៌ធ្ងន់ធ្ងរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសនីហ្សេរ ជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅក្នុងតំបន់អាហ្វ្រិកខាងលិច និងជាប្រទេសគ្មានច្រកចេញទៅសមុទ្រ។ វាមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសម៉ាលី និងបួគីណាហ្វាសូនៅភាគខាងលិច និងភាគនិរតី ព្រមទាំងប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ឆាដ បេនីន និងអាល់ហ្សេរី។ តំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយការបះបោរនេះរួមមាន តំបន់ធីឡាបេរី (Tillabéri) និងតាហួ (Tahoua) នៅភាគនិរតី និងតំបន់ឌីហ្វា (Diffa) នៅភាគអាគ្នេយ៍។ តំបន់ទាំងនេះភាគច្រើនជាតំបន់ស្ងួតពោះកណ្តាលវាលខ្សាច់ (Sahel) ដែលមានប្រជាជនរស់នៅតិច។

តាមវិគីភីឌា ប្រជាជននីហ្សេរមានប្រមាណ ២៥ លាននាក់ (ការប៉ាន់ស្មានឆ្នាំ ២០២៣) និងមានក្រុមជនជាតិដើមជាច្រើនដូចជា ហូសា (Hausa), ហ្សាម៉ា (Zarma), ទូរ៉េហ្គ (Tuareg), ហ្វូឡានី (Fulani) និងកានួរី (Kanuri)។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាបារាំង ប៉ុន្តែភាសាក្នុងស្រុកក៏ត្រូវបាននិយាយផងដែរ។ ប្រជាជនភាគច្រើនកាន់សាសនាឥស្លាម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការបះបោរនិយមជីហាដនៅនីហ្សេរ មិនមែនកើតឡើងដាច់ដោយឡែកទេ ប៉ុន្តែជាការរាលដាលនៃជម្លោះពីប្រទេសម៉ាលី ដែលបានផ្ទុះឡើងតាំងពីឆ្នាំ ២០១២។ យោងតាមវិគីភីឌា ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៥ តំបន់ព្រំដែនរវាងបួគីណាហ្វាសូ ម៉ាលី និងនីហ្សេរ បានក្លាយជាទីតាំងសកម្មភាពរបស់ក្រុមជីហាដដែលមានប្រភពពីម៉ាលី។

នៅឆ្នាំ ២០១៥ ក្រុម ISWAP ដែលជាសាខាមួយនៃក្រុមបូកូហារ៉ាម (Boko Haram) បានចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការនៅតំបន់ឌីហ្វា ភាគអាគ្នេយ៍នីហ្សេរ ដោយធ្វើការវាយប្រហារលើកងទ័ព និងជនស៊ីវិល។ ទន្ទឹមគ្នានេះ ក្រុម IS-GS និងក្រុមចម្រុះ Nusrat al-Islam (JNIM) បានលេចមុខនៅតំបន់ធីឡាបេរី និងតាហួ ដោយបង្កហិង្សាជាបន្តបន្ទាប់។ ក្រុមទាំងនេះតែងតែវាយប្រហារលើភូមិ និងកងកម្លាំងសន្តិសុខ បណ្តាលឲ្យមនុស្សស្លាប់និងរបួសរាប់ពាន់នាក់ និងការផ្លាស់ទីជនភៀសខ្លួនយ៉ាងច្រើន។

តាមវិគីភីឌា ការវាយប្រហារបានកើនឡើងជាលំដាប់ ជាពិសេសក្រោយឆ្នាំ ២០១៧ ហើយពួកជីហាដបានបង្កើតតំបន់គ្រប់គ្រងនៅក្នុងតំបន់ព្រំដែន។ ទោះបីមានការឆ្លើយតបពីកងកម្លាំងនីហ្សេរ និងសម្ព័ន្ធមិត្តអន្តរជាតិក៏ដោយ ក៏ស្ថានភាពសន្តិសុខនៅតែផុយស្រួយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

នីហ្សេរជាប្រទេសក្រីក្របំផុតមួយក្នុងពិភពលោក ដែលសេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម សត្វពាហនៈ និងការនាំចេញអ៊ុយរ៉ាញ៉ូម។ យោងតាមវិគីភីឌា ការបះបោរបានធ្វើឲ្យវិស័យទាំងនេះរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំង ដោយកសិករមិនអាចធ្វើស្រែចម្ការ និងការវិនិយោគបរទេសថយចុះ។ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដូចជាសាលារៀន និងមន្ទីរពេទ្យ ក៏ត្រូវបានបំផ្លាញ ឬបិទទ្វារដោយសារអំពើហិង្សា ដែលបណ្តាលឲ្យការអប់រំនិងសុខភាពសាធារណៈធ្លាក់ចុះ។

ផ្នែកវប្បធម៌ នីហ្សេរមានប្រពៃណីចម្រុះពីក្រុមជនជាតិផ្សេងៗ ដូចជាតន្ត្រី របាំ និងពិធីបុណ្យសាសនា។ ប៉ុន្តែ អំពើហិង្សាបានបណ្តាលឲ្យសហគមន៍ត្រូវបែកខ្ញែក ហើយបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ខ្លះក៏រងការគំរាមកំហែង។ យោងតាមវិគីភីឌា ក្រុមជីហាដជារឿយៗហាមឃាត់ការសិក្សាបែបលោកិយ និងការបញ្ចេញសិល្បៈដែលពួកគេចាត់ទុកថាខុសនឹងគោលការណ៍សាសនារបស់ពួកគេ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ជម្លោះនៅនីហ្សេរមានសារសំខាន់ជាអន្តរជាតិ ព្រោះវាជាផ្នែកនៃវិបត្តិសន្តិសុខនៅតំបន់សាហេល ដែលកំពុងរីករាលដាលគំរាមសន្តិភាពនិងការអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងតំបន់។ វិគីភីឌារាយការណ៍ថា ការបះបោរនេះបានបង្កឲ្យមានជនភៀសខ្លួនរាប់សែននាក់ និងទាមទារឲ្យមានការជួយអន្តរាគមន៍ពីអង្គការសហប្រជាជាតិ បារាំង និងសហភាពអាហ្វ្រិក។ នៅឆ្នាំ ២០២៣ មានរដ្ឋប្រហារនៅនីហ្សេរ ដែលធ្វើឲ្យទំនាក់ទំនងជាមួយបារាំងកាន់តែតានតឹង ហើយការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងក្រុមជីហាដកាន់តែស្មុគស្មាញ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ជម្លោះនេះជាឧទាហរណ៍នៃបញ្ហាសន្តិសុខសកលដែលបង្កឡើងដោយក្រុមជ្រុលនិយមសាសនា ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សន្តិភាពពិភពលោក។ ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងនាមជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ បានចូលរួមបេសកកម្មថែរក្សាសន្តិភាពនៅអាហ្វ្រិក (ដូចជានៅម៉ាលី និងសាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល) ដូច្នេះការយល់ដឹងអំពីវិបត្តិបែបនេះអាចជួយប្រជាជនកម្ពុជាយល់កាន់តែច្បាស់ពីបេសកកម្មទាំងនេះ និងផលប៉ះពាល់នៃអំពើភេរវកម្មឆ្លងដែន។