ទិដ្ឋភាពទូទៅ

លោក ការីម ខាន់ (Karim Khan) គឺជាមេធាវីជនជាតិអង់គ្លេស ដែលបច្ចុប្បន្នបម្រើការជាអគ្គព្រះរាជអាជ្ញានៃតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ (ICC)។ តាមរយៈការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសនៅឆ្នាំ២០២១ លោកបានក្លាយជាព្រះរាជអាជ្ញាទីបីនៃតុលាការ និងជាអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាមដំបូងគេដែលកាន់តំណែងនេះ។ លោកមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញក្នុងវិស័យច្បាប់ឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ ដោយសារតួនាទីរបស់លោកក្នុងការដឹកនាំសំណុំរឿងធំៗ ដូចជាការស៊ើបអង្កេតឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន និងការចេញដីកាចាប់ខ្លួនលោក វ្ល៉ាឌីមៀ ពូទីន ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia លោក ខាន់ កើតនៅឆ្នាំ១៩៧០ នៅទីក្រុងអេឌីនបឺរ (Edinburgh) ប្រទេសស្កុតឡេន ចក្រភពអង់គ្លេស។ លោកមានឪពុកជាជនជាតិប៉ាគីស្ថាន និងម្តាយជាជនជាតិស្កុតឡេន។ លោកបានសិក្សាផ្នែកច្បាប់នៅសាកលវិទ្យាល័យអេឌីនបឺរ និងបានទទួលសញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់ពីសាកលវិទ្យាល័យនីស (University of Nice) ក្នុងប្រទេសបារាំង។ លោកត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើជាមេធាវីនៅសភាមេធាវី Lincoln's Inn ក្នុងឆ្នាំ១៩៩២ ហើយបានចាប់ផ្តើមអាជីពជាមេធាវីនៅការិយាល័យ Temple Garden Chambers នៅទីក្រុងឡុងដ៍។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia និងប្រភពព័ត៌មានអន្តរជាតិនានា អាជីពរបស់លោក ខាន់ ក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិបានចាប់ផ្តើមតាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០។ លោកបានបម្រើការជាមេធាវីការពារក្តី និងជាតំណាងជនរងគ្រោះនៅតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិសម្រាប់អតីតយូហ្គោស្លាវី (ICTY) និងតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិសម្រាប់រវ៉ាន់ដា (ICTR) ព្រមទាំងតុលាការពិសេសសម្រាប់សៀរ៉ាឡេអូនផងដែរ។ ក្នុងអំឡុងពេលនោះ លោកបានបង្កើតកេរ្តិ៍ឈ្មោះជាអ្នកច្បាប់ដែលមានភាពក្លាហានក្នុងការតំណាងជនរងគ្រោះ រួមទាំងករណីដំបូងរបស់ ICC ផងដែរ។

លោក ខាន់ ក៏បានដើរតួជាមេធាវីការពារក្តីរបស់លោក សៃហ្វ អាល់អ៊ីស្លាម កាដាហ្វី (Saif al-Islam Gaddafi) កូនប្រុសរបស់អតីតមេដឹកនាំលីប៊ី លោក មូអាម៉ា កាដាហ្វី។ លើសពីនេះ លោកធ្លាប់ជាមេធាវីតំណាងជនរងគ្រោះក្នុងសំណុំរឿងអំពើហិង្សាក្រោយការបោះឆ្នោតនៅប្រទេសកេនយ៉ា (Kenya) នៅចំពោះមុខ ICC ដែលបានធ្វើឱ្យលោកទទួលបានការគោរពយ៉ាងទូលំទូលាយ។

នៅឆ្នាំ២០១៨ អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិបានតែងតាំងលោកជាប្រធានក្រុមស៊ើបអង្កេតពិសេសដើម្បីដាក់ទោសឧក្រិដ្ឋកម្មរបស់ក្រុមរដ្ឋឥស្លាមនៅអ៊ីរ៉ាក់ (UNITAD)។ តាមរបាយការណ៍ព័ត៌មាន លោកបានដឹកនាំកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការប្រមូលភស្តុតាង និងជួយស្តារយុត្តិធម៌ដល់ជនរងគ្រោះ រួមទាំងសហគមន៍ យេហ្ស៊ីឌី (Yazidi) ផងដែរ។

ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសលោកជាព្រះរាជអាជ្ញា ICC នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២១ គឺជាជំហានបន្ទាប់ក្នុងអាជីពដ៏យូរអង្វែងរបស់លោក។ លោកបានស្បថចូលកាន់តំណែងនៅថ្ងៃទី១៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២១ ដោយបានប្រកាសពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់លោកក្នុងការពង្រឹងតុលាការឱ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព និងឯករាជ្យ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងអាណត្តិរបស់លោក លោក ខាន់ បានធ្វើឱ្យ ICC មានការយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសទាក់ទងនឹងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន។ តាមការរាយការណ៍របស់ BBC និងសារព័ត៌មានធំៗជាច្រើន នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣ លោកបានចេញដីកាចាប់ខ្លួនប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោក វ្ល៉ាឌីមៀ ពូទីន ក្នុងការចោទប្រកាន់ពីការនិរទេសកុមារអ៊ុយក្រែនដោយខុសច្បាប់ ដែលជាទង្វើដ៏កម្រប្រឆាំងនឹងមេដឹកនាំរដ្ឋអំណាចធំ។ សកម្មភាពនេះត្រូវបានគេសាទរដោយប្រទេសលោកខាងលិចជាច្រើន ប៉ុន្តែរុស្ស៊ីបានបដិសេធ។

លោកក៏បានដឹកនាំការស៊ើបអង្កេតឡើងវិញនៅក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន ទោះបីមានការដាក់ទណ្ឌកម្មពីសហរដ្ឋអាមេរិកក៏ដោយ និងបានបន្តការពិនិត្យមើលស្ថានភាពនៅប៉ាឡេស្ទីន។ លើសពីនេះ ការងាររបស់លោកក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំពើហិង្សាផ្លូវភេទក្នុងសង្គ្រាម និងការការពារកុមារបានធ្វើឱ្យគាត់ក្លាយជាឥស្សរជនសំខាន់ក្នុងយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា តួនាទីរបស់លោក ខាន់ មានភាពពាក់ព័ន្ធពីព្រោះកម្ពុជាក៏ជារដ្ឋសមាជិកនៃ ICC ផងដែរ (យោងតាម Wikipedia កម្ពុជាបានផ្តល់សច្ចាប័នលើលក្ខន្តិកៈទីក្រុងរ៉ូមនៅឆ្នាំ២០០២)។ ការងាររបស់តុលាការឆ្លុះបញ្ចាំងពីការតស៊ូជាសកលដើម្បីបញ្ចប់ភាពគ្មានទោសពៃរ៍ចំពោះឧក្រិដ្ឋកម្មធ្ងន់ធ្ងរ។ ប្រវត្តិរបស់កម្ពុជាជាមួយនឹងសាលាក្តីខ្មែរក្រហម (ECCC) ក៏បានបង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃយុត្តិធម៌ក្រោយជម្លោះដែរ។ ដូច្នេះ ការវិវត្តនៅ ICC ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក ខាន់ អាចជះឥទ្ធិពលដល់នយោបាយអន្តរជាតិ និងយុត្តិធម៌ពិភពលោកទាំងមូល។