ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន (ឈ្មោះផ្លូវការ៖ សាធារណរដ្ឋកាហ្សាក់ស្ថាន) គឺជាប្រទេសមួយដែលស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីកណ្តាល ដោយមានទឹកដីមួយផ្នែកលាតសន្ធឹងទៅដល់តំបន់អឺរ៉ុបខាងកើតផងដែរ។ តាម Wikipedia ប្រទេសនេះគឺជាប្រទេសដែលគ្មានព្រំដែនជាប់សមុទ្រធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក និងជាប្រទេសធំបំផុតទី ៩ លើផែនដី ដោយមានផ្ទៃដីប្រមាណ ២,៧២៤,៩០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ វាមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសរុស្ស៊ីនៅភាគខាងជើង ចិននៅភាគខាងកើត រីឯកៀគីស្ថាន អ៊ូសបេគីស្ថាន និងតួកមេនីស្ថានវិញស្ថិតនៅភាគខាងត្បូង ហើយមានឆ្នេរតាមបណ្តោយសមុទ្រកាសព្យែន (Caspian Sea)។ រដ្ឋធានីរបស់ប្រទេសគឺទីក្រុងអាសតាណា (Astana) តែទីក្រុងធំបំផុត និងជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ និងសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់គឺទីក្រុងអាល់ម៉ាទី (Almaty) ដែលធ្លាប់ជារដ្ឋធានីរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩៧។ ប្រទេសនេះមានប្រជាជនប្រមាណ ១៨.៨ លាននាក់ ហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិដូចជាប្រេង ឧស្ម័នធម្មជាតិ និងរ៉ែដ៏មានតម្លៃផ្សេងៗទៀត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានមានភូមិសាស្ត្រចម្រុះ ប៉ុន្តែភាគច្រើនជាវាលស្មៅធំល្វឹងល្វើយ រួមជាមួយតំបន់ពាក់កណ្តាលវាលខ្សាច់ និងវាលខ្សាច់។ នៅភាគខាងកើត និងខាងត្បូងមានជួរភ្នំដូចជា ជួរភ្នំ Altai និង Tian Shan ដែលផ្តល់ឱ្យទេសភាពស្រស់ត្រកាល។ ប្រទេសនេះមានបឹងធំៗជាច្រើន រួមមានបឹង Balkhash បឹង Zaysan និងផ្នែកមួយនៃសមុទ្រកាសព្យែន និងសមុទ្រអារ៉ាល់ (Aral Sea)។ តាមការរាយការណ៍ សមុទ្រអារ៉ាល់ធ្លាប់ជាបឹងធំជាងគេមួយក្នុងពិភពលោក ប៉ុន្តែបានរួមតូចយ៉ាងខ្លាំងដោយសារគម្រោងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រក្នុងសម័យសូវៀត បង្កឱ្យមានវិបត្តិបរិស្ថានធ្ងន់ធ្ងរ។ អាកាសធាតុគឺបែបទ្វីប មានរដូវក្តៅខ្លាំង និងរដូវរងាត្រជាក់ខ្លាំង។

ចំណែកប្រជាជនវិញ កាហ្សាក់ស្ថានមានសមាសភាពជនជាតិចម្រុះ។ ជនជាតិកាហ្សាក់ (Kazakhs) គឺជាក្រុមធំជាងគេ បន្ទាប់មកមានជនជាតិរុស្ស៊ី អ៊ូសបេក អ៊ុយក្រែន អ៊ុយហ្គួរ តាតារ និងជនជាតិដទៃទៀត។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាកាហ្សាក់ ប៉ុន្តែភាសារុស្ស៊ីត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ និងមានឋានៈជាភាសាផ្លូវការសម្រាប់ទំនាក់ទំនងអន្តរជនជាតិ។ សាសនាធំគឺសាសនាឥស្លាម (ប្រមាណ ៧០% នៃប្រជាជន) ដែលភាគច្រើនជាសាសន៍ស៊ុននី ហើយមានសហគមន៍គ្រិស្តអូសូដុករុស្ស៊ីផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រកាហ្សាក់ស្ថានមានឫសគល់យូរលង់ណាស់មកហើយ។ តំបន់នេះធ្លាប់ជាស្រុកកំណើតនៃអរិយធម៌បុរាណដូចជាពួកស្គីធៀន (Scythians) និងក្រោយមកជាផ្នែកនៃអាណាចក្រទួរគីកធំៗ។ ការមកដល់នៃសាសនាឥស្លាមនៅសតវត្សទី ៨ បានផ្លាស់ប្តូរសង្គម ហើយតំបន់នេះក៏ស្ថិតក្រោមអំណាចនៃចក្រភពម៉ុងហ្គោលរបស់ Genghis Khan ផងដែរ។

នៅសតវត្សទី ១៥ ក្រុមកុលសម្ព័ន្ធកាហ្សាក់បានរួមគ្នាបង្កើត ខាណាតកាហ្សាក់ (Kazakh Khanate) ដែលជារដ្ឋនយោបាយដំបូងរបស់ជនជាតិកាហ្សាក់។ ទោះជាយ៉ាងណា ចាប់ពីសតវត្សទី ១៨ មក អាណាចក្ររុស្ស៊ីបានពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនចូលមកក្នុងតំបន់ រហូតទីបំផុតបានដាក់ត្រួតត្រាលើវាលស្មៅកាហ្សាក់។ នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សហភាពសូវៀត កាហ្សាក់ស្ថានបានឆ្លងកាត់គ្រោះទុរ្ភិក្សយ៉ាងសែនធ្ងន់ធ្ងរដោយសារគោលនយោបាយប្រមូលផ្តុំកសិកម្មនៅទសវត្សទី ១៩៣០ ហើយត្រូវបានប្រើជាកន្លែងសាកល្បងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនៅ Semipalatinsk។

កាហ្សាក់ស្ថានបានប្រកាសឯករាជ្យពីសហភាពសូវៀតនៅថ្ងៃទី ១៦ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៩១។ លោក Nursultan Nazarbayev បានកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីជាង ២៨ ឆ្នាំ រហូតដល់ឆ្នាំ ២០១៩ ដែលក្នុងអំឡុងពេលនោះប្រទេសមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ច ប៉ុន្តែក៏ត្រូវបានរិះគន់ពីរបបផ្តាច់ការផងដែរ។ លោក Kassym-Jomart Tokayev បានឡើងកាន់អំណាចបន្ត ហើយនៅខែមករា ឆ្នាំ ២០២២ មានបាតុកម្មទ្រង់ទ្រាយធំទូទាំងប្រទេស ដែលនាំឱ្យមានអំពើហិង្សា និងអន្តរាគមន៍យោធាពីអង្គការ CSTO ដឹកនាំដោយរុស្ស៊ី។ បន្ទាប់មកមានកំណែទម្រង់មួយចំនួនត្រូវបានអនុវត្ត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

កាហ្សាក់ស្ថានមានសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេនៅតំបន់អាស៊ីកណ្តាល ដែលជំរុញដោយវិស័យថាមពល និងរ៉ែ។ ប្រទេសនេះមានទុនបំរុងប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិដ៏ធំ ហើយជាប្រទេសផលិតអ៊ុយរ៉ាញ៉ូមធំជាងគេលើពិភពលោក។ វិស័យកសិកម្មក៏សំខាន់ផងដែរ ដោយផលិតធញ្ញជាតិ (ស្រូវសាលី) និងចិញ្ចឹមសត្វ (សេះ ចៀម)។ យ៉ាងណាមិញ សេដ្ឋកិច្ចនៅតែពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចេញធនធានធម្មជាតិ ហើយប្រឈមនឹងអំពើពុករលួយនិងវិសមភាពប្រាក់ចំណូល។ រដ្ឋាភិបាលបាននិងកំពុងព្យាយាមធ្វើពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ច ដូចជាការអភិវឌ្ឍន៍ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការទាក់ទាញវិនិយោគបរទេសតាមរយៈតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេស។

វប្បធម៌កាហ្សាក់មានប្រភពចេញពីប្រពៃណីគង្វាលសត្វនៅតាមវាលស្មៅ។ ត្រសាលយួរ (yurt) គឺជាលំនៅដ្ឋានប្រពៃណីដែលអាចរំកិលបាន។ កីឡាជិះសេះដូចជា កុកប៉ា (kokpar) និងការប្រណាំងសេះគឺមានប្រជាប្រិយភាព។ ការបរបាញ់ដោយសត្វឥន្ទ្រី (eagle hunting) ក៏ជាសិល្បៈបុរាណមួយដែលមានការបង្ហាញរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ តន្ត្រីប្រពៃណីរួមមានឧបករណ៍ ដូមប្រា (dombra) ដែលជាតន្ត្រីពីរខ្សែ និង កូប៊ីស (kobyz)។ ម្ហូបអាហារសំខាន់ៗរួមមាន បេសបាម៉ាក់ (beshbarmak) ដែលជាសាច់ស្ងោរជាមួយមី និង គូមីស (kumis) ដែលជាទឹកដោះគោសេះជូរ។ បុគ្គលឆ្នើមខាងអក្សរសាស្ត្រគឺលោក Abai Qunanbaiuly ជាកវីនិងទស្សនវិទូដ៏ល្បីល្បាញ។ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានក៏ល្បីល្បាញដោយសារមជ្ឈមណ្ឌលអវកាស Baikonur Cosmodrome ដែលជាកំពង់ផែអវកាសចំណាស់ជាងគេនិងធំជាងគេលើពិភពលោក ដែលជួលឱ្យប្រទេសរុស្ស៊ីប្រើប្រាស់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

កាហ្សាក់ស្ថានកាន់តួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅលើឆាកអន្តរជាតិ ដោយសារទីតាំងភូមិសាស្ត្រយុទ្ធសាស្រ្ត និងធនធានថាមពលរបស់ខ្លួន។ ប្រទេសនេះជាសមាជិកសកម្មក្នុងអង្គការសហប្រតិបត្តិការសៀងហៃ (SCO) សហគមន៍រដ្ឋឯករាជ្យ (CIS) និងសហភាពសេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ាស៊ី (EAEU)។ វាមានទំនាក់ទំនងប្រកបដោយតុល្យភាពជាមួយមហាអំណាចធំៗដូចជា រុស្ស៊ី ចិន និងបស្ចឹមប្រទេស។ កាហ្សាក់ស្ថានក៏ជាដៃគូសំខាន់នៅក្នុងគំនិតផ្តួចផ្តើមខ្សែក្រវាត់និងផ្លូវ (Belt and Road Initiative) របស់ចិន ដោយមានផ្លូវដឹកជញ្ជូនតភ្ជាប់ពីចិនទៅអឺរ៉ុបឆ្លងកាត់ទឹកដីខ្លួន។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានអាចជាគំរូនៃការអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេសដែលពឹងផ្អែកលើធនធាន និងការធ្វើសមាហរណកម្មតំបន់។ កម្ពុជានិងកាហ្សាក់ស្ថានបានបង្កើតទំនាក់ទំនងការទូតតាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៤ ហើយមានសមាជិកភាពរួមគ្នាក្នុងវេទិកាពហុភាគីមួយចំនួនដូចជា កិច្ចសន្ទនាសហប្រតិបត្តិការអាស៊ី (ACD)។ ទោះបីទំហំពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីនៅមានកម្រិតក៏ដោយ កាហ្សាក់ស្ថានបានដើរតួជាម្ចាស់ផ្ទះកិច្ចចរចាសន្តិភាពស៊ីរី (Astana Process) និងបានចូលរួមក្នុងបេសកកម្មថែរក្សាសន្តិភាពរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។ លើសពីនេះ វិស័យទេសចរណ៍របស់កាហ្សាក់ស្ថានកំពុងរីកចម្រើន ដោយមានទេសភាពភ្នំនិងបឹងដ៏ស្រស់ស្អាតទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរពីជុំវិញពិភពលោក។