KhmerPulse

ចង្វាក់ខ្មែរ

សំយោគ​ពហុ​ទស្សនៈ · ប្រភព​អន្តរជាតិ​ តំបន់​ និង​កម្ពុជា

ច្បាប់៨ កក្កដា ២០២៦ ព័ត៌មានពិភពលោក ច្រើនទស្សនៈ ជាភាសាខ្មែរ No. ៨ កក្កដា ២០២៦

កេរ៉ាឡា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ទូកផ្ទះនៅក្នុងរដ្ឋកេរ៉ាឡា ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា រដ្ឋកេរ៉ាឡាគឺជារដ្ឋមួយស្ថិតនៅឆ្នេរ Malabar នៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសឥណ្ឌា។ រដ្ឋនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៥៦ ក្រោមច្បាប់ស្តីពីការរៀបចំរដ្ឋឡើងវិញ ដែលបានបង្រួបបង្រួមតំបន់និយាយភាសាម៉ាឡាយ៉ាឡាមឱ្យទៅជារដ្ឋតែមួយ។ កេរ៉ាឡាមានផ្ទៃដីសរុប ៣៨,៨៦៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនប្រមាណ ៣៣ លាននាក់ តាមជំរឿនឆ្នាំ ២០១១ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជារដ្ឋដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតទី ១៣ នៅឥណ្ឌា។ រាជធានីនៃរដ្ឋនេះគឺ ទីរវន្តបុរៈ (Thiruvananthapuram) ខណៈតំបន់ទីក្រុង កូជី (Kochi) គឺជាតំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនជាងគេ។ កេរ៉ាឡាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា «ទឹកដីរបស់ព្រះ» (God's Own Country) ដោយសារតែភាពស្រស់ស្អាតនៃធម្មជាតិ និងវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែបរបស់ខ្លួន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ផែនទីបង្ហាញទីតាំងរដ្ឋកេរ៉ាឡាក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា រដ្ឋកេរ៉ាឡាស្ថិតនៅចន្លោះជួរភ្នំ Western Ghats និងសមុទ្រ Laccadive ដោយមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងរដ្ឋ Karnataka នៅភាគឦសាន និងរដ្ឋ Tamil Nadu នៅភាគនិរតី។ តំបន់នេះភាគច្រើនជាវាលទំនាបឆ្នេរតូចចង្អៀត រួមជាមួយប្រឡាយទឹកក្រោម (backwaters) ដែលជាបណ្តាញបឹង និងទន្លេដ៏ល្បីល្បាញ។ អាកាសធាតុមានលក្ខណៈត្រូពិច ដែលទទួលរងឥទ្ធិពលពីខ្យល់មូសុងប្រចាំឆ្នាំ។

ប្រជាជនកេរ៉ាឡាភាគច្រើននិយាយភាសាម៉ាឡាយ៉ាឡាម ដែលជាភាសាផ្លូវការរួមជាមួយភាសាអង់គ្លេស។ តាមជំរឿនឆ្នាំ ២០១១ អត្រាអក្ខរកម្មរបស់រដ្ឋនេះឈានដល់ ៩៤% ដែលជាកម្រិតខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។ រចនាសម្ព័ន្ធសាសនាមានលក្ខណៈចម្រុះដោយរួមមាន ហិណ្ឌូ (៥៤,៧%) មូស្លីម (២៦,៦%) និងគ្រិស្តសាសនិក (១៨,៤%)។ សហគមន៍ជ្វីហ្វ និងជេនក៏មានវត្តមានពីសម័យបុរាណផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ចានស្ពាន់ Tharisapalli បង្ហាញពីតួនាទីពាណិជ្ជកម្មក្នុងសម័យគូឡាសេខារ៉ា ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា តំបន់កេរ៉ាឡាមានប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរលង់ ដោយមានភស្តុតាងនៃការតាំងទីលំនៅរបស់មនុស្សតាំងពីយុគថ្មរំលីង (Neolithic) ដូចជាផ្នូរថ្ម dolmen នៅ Marayur ជាដើម។ តំបន់នេះធ្លាប់ជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មគ្រឿងទេសដ៏សំខាន់ ដែលទាក់ទាញពួកឈ្មួញមកពីចក្រភពរ៉ូម ក្រិក និងចិន តាំងពីសម័យបុរាណ។

នៅសម័យអាណាចក្រ Chera ពាណិជ្ជកម្មបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំង។ ការមកដល់នៃសាសនាគ្រិស្តតាមរយៈសន្តថូម៉ាស (St. Thomas) នៅសតវត្សទី ១ និងឥស្លាមតាមរយៈឈ្មួញអារ៉ាប់នៅសតវត្សទី ៧ បានបង្កើតសហគមន៍ចម្រុះសាសនា។ ចានស្ពាន់ Tharisapalli ដែលត្រូវបានផ្តល់ដល់ពួកគ្រិស្ត Saint Thomas នៅសតវត្សទី ៩ បង្ហាញពីតួនាទីដ៏សំខាន់នៃសមាគមឈ្មួញ និងពាណិជ្ជកម្មក្នុងសម័យនោះ។

ក្រោយមក អឺរ៉ុបបានមកដល់៖ ពួកព័រទុយហ្គាល់ក្រោមការដឹកនាំរបស់ Vasco da Gama បានទៅដល់កេរ៉ាឡានៅឆ្នាំ ១៤៩៨ បន្តដោយហូឡង់ និងអង់គ្លេស។ កេរ៉ាឡាក្លាយជាផ្នែកនៃចក្រភពអង់គ្លេសមុនពេលឥណ្ឌាទទួលបានឯករាជ្យនៅឆ្នាំ ១៩៤៧។ រដ្ឋកេរ៉ាឡាបច្ចុប្បន្នត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៥៦ ដោយផ្អែកលើព្រំដែនភាសា។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ចម្ការតែនៅមូណារ កេរ៉ាឡា ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចរបស់កេរ៉ាឡាពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្ម និងរបបប្រាក់បញ្ជូនពីក្រៅប្រទេស។ កសិកម្មរួមមានការដាំដុះដូង កៅស៊ូ គ្រឿងទេស តែ និងកាហ្វេ។ តំបន់ Palakkad ត្រូវបានគេហៅថាជា «ឃ្លាំងស្រូវរបស់កេរ៉ាឡា»។ កេរ៉ាឡាក៏ជាប្រទេសនាំមុខគេក្នុងការផលិតសរសៃកូអៀ (coir) និងគ្រឿងសិប្បកម្មផ្សេងៗ។ វិស័យទេសចរណ៍ដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ ជាពិសេសទេសចរណ៍ក្នុងតំបន់ទឹកក្រោម (backwaters) ឆ្នេរ និងស្ថានីយ៍ភ្នំ។

ផ្នែកបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មានក៏កំពុងរីកចម្រើនដែរ ដោយមានមជ្ឈមណ្ឌល Technopark នៅទីរវន្តបុរៈ និង Infopark នៅកូជី។

វប្បធម៌កេរ៉ាឡាគឺសម្បូរបែប ដោយមានរបាំបុរាណដូចជា Kathakali និង Mohiniyattam ព្រមទាំងពិធីបុណ្យធំៗដូចជា Onam (ពិធីបុណ្យប្រមូលផល) និង Thrissur Pooram (ពិធីបុណ្យដំរី)។ ការប្រណាំងទូកពស់ (snake boat race) ក្នុងអំឡុងពិធីបុណ្យ Onam ក៏ជាការទាក់ទាញដ៏ធំមួយដែរ។ ម្ហូបអាហារ Kerala Sadhya ដែលបម្រើលើស្លឹកចេក ក៏ល្បីល្បាញផងដែរ។ ប្រព័ន្ធសុខាភិបាល និងការអប់រំនៅកេរ៉ាឡាមានកម្រិតខ្ពស់ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាគំរូអភិវឌ្ឍន៍មួយសម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិកូជី ដើរដោយថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យ ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ កេរ៉ាឡាបន្តទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អន្តរជាតិ ជាពិសេសក្នុងវិស័យទេសចរណ៍បែបធម្មជាតិ និងវេជ្ជសាស្ត្រ។ អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិកូជីគឺជាអាកាសយានដ្ឋានដំបូងគេក្នុងពិភពលោកដែលដំណើរការដោយថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យទាំងស្រុង ដែលជាគំរូនៃនវានុវត្តន៍បៃតង។ កេរ៉ាឡាក៏ជាគោលដៅដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នកដំណើរមកពីអាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងប្រទេសកម្ពុជា ដែលចាប់អារម្មណ៍លើបទពិសោធន៍វប្បធម៌ និងសម្រស់ធម្មជាតិ។ ជាងនេះទៅទៀត គំរូអភិវឌ្ឍន៍របស់កេរ៉ាឡាដែលសង្កត់ធ្ងន់លើសុខភាព និងអប់រំ ត្រូវបានសិក្សាដោយអ្នកស្រាវជ្រាវ និងអ្នករៀបចំគោលនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើន។ ទោះបីជាមានបញ្ហាប្រឈមដូចជាទឹកជំនន់ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក៏ដោយ កេរ៉ាឡានៅតែជានិមិត្តរូបនៃភាពរីកចម្រើនប្រកបដោយចីរភាព។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ

Related articles · 1 brief

ការបាក់ដីនៅស្រុក Wayanad រដ្ឋ Kerala ប្រទេសឥណ្ឌា បណ្តាលឲ្យស្លាប់និងបាត់ខ្លួនជាច្រើននាក់

យោងតាមប្រភពសារព័ត៌មានជាច្រើន ការបាក់ដីដ៏ធំមួយបានកើតឡើងកាលពីថ្ងៃទី ៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៦ នៅស្រុក Wayanad រដ្ឋ Kerala ប្រទេសឥណ្ឌា ដោយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ២ នាក់ និងបណ្តាលឲ្យមនុស្សជាច្រើននាក់ទៀតរបួស ឬបាត់ខ្លួន។

3 sources · Al Jazeera, Deutsche Welle, Wikipedia Current Events (en)