កេតាមីន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia កេតាមីន (Ketamine) គឺជាថ្នាំសណ្ដំទូទៅមួយដែលបានមកពីសមាសធាតុ cyclohexanone និងជាអង់ទីកូនីសប្រភេទ NMDA receptor antagonist ដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិជាថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់ (analgesic) និងធ្វើឲ្យមានការយល់ច្រឡំ (hallucinogenic)។ ថ្នាំនេះមានសកម្មភាពថ្នាំសណ្ដំ, ប្រឆាំងការឈឺចាប់ និងមានឥទ្ធិពលផ្លូវចិត្តដែលធ្វើឲ្យអ្នកជំងឺមានអារម្មណ៍ឃ្លាតឆ្ងាយពីខ្លួន។

តាម Wikipedia កេតាមីនមានពីរទម្រង់ enansiomer គឺ S-ketamine (ដែលគេស្គាល់ថា esketamine) និង R-ketamine (arketamine)។ លក្ខណៈសម្បត្តិប្រឆាំងជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តរបស់វាត្រូវបានគេជឿថាបណ្ដាលមកពីការប្រឆាំងនឹង NMDA receptor និងយន្តការដទៃទៀត។ វាត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងបញ្ជីឱសថចាំបាច់របស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក ដែលបង្ហាញថាវាជាថ្នាំដែលមានប្រសិទ្ធភាព និងសុវត្ថិភាពសម្រាប់ប្រព័ន្ធសុខាភិបាល។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ថ្នាំកេតាមីនត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅទូទាំងពិភពលោក ទាំងក្នុងវិស័យថែទាំសុខភាព និងការប្រើប្រាស់ខុសច្បាប់។ ដោយសារតម្លៃទាប និងមានសុវត្ថិភាពក្នុងការប្រើថ្នាំសណ្ដំ វាពេញនិយមនៅកន្លែងដែលមានធនធានមានកម្រិត និងនៅក្នុងការវះកាត់បន្ទាន់ ឬការវះកាត់នៅទីវាល។ ការប្រើប្រាស់កេតាមីនក្នុងចំណោមយុវវ័យក៏ជារឿងធម្មតាដែរ ជាពិសេសនៅក្នុងក្លឹបរាត្រី និងពិធីជប់លៀង ដោយសារឥទ្ធិពលដែលធ្វើឲ្យមានអារម្មណ៍ឃ្លាតឆ្ងាយពីការពិត (dissociative) និងការយល់ច្រឡំ។

Wikipedia ក៏បានកត់សម្គាល់ផងដែរថា កេតាមីនត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងពេទ្យសត្វ សម្រាប់ការសណ្ដំសត្វធំ និងតូច ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីវត្តមានរបស់វានៅក្នុងបរិបទផ្សេងៗគ្នាទូទាំងពិភពលោក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ការសំយោគកេតាមីនជាលើកដំបូងត្រូវបានធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៦២ ដោយក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនៅក្រុមហ៊ុន Parke-Davis ដឹកនាំដោយលោក Calvin Stevens។ ដំបូងវាមានឈ្មោះកូដ CI-581 ហើយត្រូវបានបង្កើតឡើងជាថ្នាំសណ្ដំដែលមានសុវត្ថិភាពជាង phencyclidine (PCP)។ ការអនុម័តឲ្យប្រើលើមនុស្សបានធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៧០ ហើយវាបានក្លាយជាថ្នាំសណ្ដំដ៏សំខាន់នៅក្នុងសង្គ្រាមវៀតណាម ដោយសារវាអាចចាក់បានដោយសុវត្ថិភាពដោយមិនចាំបាច់មានឧបករណ៍ស្មុគស្មាញ។

យោងតាមប្រភពដដែល ផលប៉ះពាល់ប្រឆាំងជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តរបស់វាត្រូវបានរកឃើញក្រោយមក ហើយការស្រាវជ្រាវបានបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ ២០១៩ នៅពេលដែលទម្រង់ esketamine (S-ketamine) បានទទួលការអនុម័តពី FDA របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ជាថ្នាំបាញ់ច្រមុះសម្រាប់ព្យាបាលជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តដែលធន់នឹងការព្យាបាលដទៃទៀត។ ការរកឃើញនេះបានប្រែក្លាយកេតាមីនពីថ្នាំសណ្ដំទៅជាថ្នាំផ្លូវចិត្តដែលទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ការផលិតកេតាមីនស្របច្បាប់គឺសម្រាប់ឧស្សាហកម្មឱសថមនុស្ស និងពេទ្យសត្វ។ តម្លៃទាបរបស់វាបើធៀបនឹងថ្នាំសណ្ដំដទៃទៀត ធ្វើឲ្យវាក្លាយជាជម្រើសសេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់ប្រព័ន្ធសុខាភិបាលនៅប្រទេសក្រីក្រ។ ទោះយ៉ាងណា ទីផ្សារខុសច្បាប់ក៏រីកចម្រើនដែរ ដោយសារតម្រូវការជាគ្រឿងញៀនកម្សាន្ត ដែលគេតែងហៅវាតាមឈ្មោះផ្លូវថា "Special K"។

ក្នុងវប្បធម៌ប៉ុប និងជីវិតរាត្រី កេតាមីនមានភាពល្បីល្បាញដោយសារសមត្ថភាពបង្កើតបទពិសោធន៍ដែលគេហៅថា "K-hole" ដែលអ្នកប្រើប្រាស់មានអារម្មណ៍ដូចជាកំពុងឃ្លាតចេញពីរាងកាយ។ យោងតាម Wikipedia ការប្រើប្រាស់ខុសច្បាប់នេះត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយហានិភ័យសុខភាពធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជាជំងឺប្លោកនោមរលាករ៉ាំរ៉ៃ (ketamine bladder syndrome) និងការខូចថ្លើម។ ខណៈពេលដែលការប្រើប្រាស់ផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រកំពុងពង្រីក ជាមួយគ្លីនិកថ្មីៗដែលផ្តល់ការចាក់កេតាមីនសម្រាប់ជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត និង PTSD ការគ្រប់គ្រងផ្នែកច្បាប់និងសុវត្ថិភាពនៅតែជាបញ្ហាចម្រូងចម្រាស។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ការស្លាប់ដោយសារកេតាមីនបានកើនឡើងគួរឲ្យកត់សម្គាល់ ជាពិសេសនៅក្នុងបណ្តាប្រទេសលោកខាងលិច ដែលវាត្រូវបានលាយជាមួយសារធាតុផ្សេងទៀតដូចជាអាល់កុល និងអូពីអូអ៊ីត។ យោងតាម Wikipedia ការប្រើជ្រុលអាចបណ្ដាលឲ្យមានគ្រោះថ្នាក់ដល់អាយុជីវិត ហើយអាជ្ញាធរសុខាភិបាលនៅតាមប្រទេសជាច្រើនបានចេញសេចក្តីព្រមាន និងពង្រឹងច្បាប់គ្រប់គ្រង។

ស្របពេលគ្នានេះ កេតាមីននៅតែជាប្រធានបទក្តៅគគុកក្នុងវិស័យស្រាវជ្រាវសុខភាពផ្លូវចិត្ត។ ការអនុម័ត esketamine សម្រាប់ជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តបានបើកទំព័រថ្មីសម្រាប់ការព្យាបាល ប៉ុន្តែក៏នាំមកនូវការព្រួយបារម្ភអំពីការបំពាន និងការចូលទៅក្នុងទីផ្សារខុសច្បាប់។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការតាមដានព័ត៌មានដែលទាក់ទងនឹង "ketamine-death" និងការវិវត្តនៃច្បាប់ និងការប្រើប្រាស់របស់វាមានសារៈសំខាន់ ដើម្បីយល់អំពីបញ្ហាសុខភាពសកលដែលកំពុងប៉ះពាល់ដល់សហគមន៍នានា រួមទាំងប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។